YOGACHARA BUDDHISM - ΓΙΟΓΚΑΚΑΡΑ ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ

 

The Mirror of Pure Consciousness: A Mystical Journey Through the Yogacara Path

Chapter I: The Awakening at the Edge of Mind

In the luminous silence before thought solidifies into form, there dwells a truth so vast that the ordinary instruments of comprehension fall away like autumn leaves from an ancient tree. This is the sacred ground upon which the practitioners of Yogacara—those devoted pilgrims of consciousness itself—have walked for countless generations, their footsteps echoing through dimensions of awareness that transcend the boundaries of what we call the world.

The brothers Asanga and Vasubandhu, who emerged from the fertile spiritual soil of India in those mysterious centuries when time itself seemed to bend toward revelation, did not seek to construct yet another fortress of doctrine. Rather, they discovered—or perhaps remembered—a truth that had always been present, hidden only by the veils of our own perpetual dreaming. They called their path by a name that speaks of union: Yogacara, the practice of yoga, the practitioners of that ancient discipline which weaves the separated threads of existence back into their original wholeness.

Yet this path has been known by other names, each a facet of a jewel too radiant to be captured by a single appellation. Vijñanavada—the doctrine of consciousness, that mysterious stream that illuminates all things while remaining itself unseen. Cittamatra—mind-only, a phrase that sounds so simple yet contains within itself the dissolution of every boundary we have ever constructed between self and world, between the knower and the known.

To enter into the heart of this teaching is to stand at the threshold of a great mystery, where all the questions posed by minds seeking certainty must be released, allowed to float away like clouds dissolving into the infinite sky. For Yogacara does not answer the questions born of separation; it reveals instead that the very ground from which such questions arise is itself an illusion, a play of consciousness mistaking its own reflections for something other than itself.

Chapter II: Beyond the Throne of Heaven—The Absence of the First Authority

In the temples of many traditions, the seeker looks upward toward a throne, toward a First Authority seated in eternal majesty, the source and sovereign of all that is. But the practitioners of Yogacara, in their profound meditation, discovered something that shatters this ancient architecture of hierarchy and dependence: there is no throne because there is no separation, no distance between the ground of being and the one who seeks it.

This is not negation but revelation. Where others see a creator standing apart from creation, the Yogacara mystic perceives instead a vast ocean of consciousness, without beginning or end, neither made nor making, but simply arising in each moment through the mysterious dance of causes and conditions. Authority here does not flow from above but emerges from within—from the Buddha's teachings, yes, those precious maps drawn by one who has traveled the path, but more profoundly from the direct, unmediated encounter with the nature of awareness itself.

At the heart of this understanding lies a concept that seems at first like solid ground but reveals itself, upon deeper contemplation, to be more like a river: the alaya-vijñana, the storehouse consciousness. This is not a god, not a creator in any conventional sense, yet it is fundamental to all experience. Imagine, if you will, a vast underground lake fed by countless invisible streams, each carrying within it the karmic seeds of actions, thoughts, and intentions from time immemorial. This lake is not static; it flows, evolves, transforms. It contains within itself the potential for both bondage and liberation, yet it claims no sovereignty, no authority beyond its own nature.

The seeker who turns toward this storehouse consciousness does not find a monarch but a mirror—infinitely deep, reflecting all possibilities, yet empty of any inherent self. Here is the great paradox that ordinary logic cannot grasp: that which is most fundamental is also most empty, most devoid of the fixed essence we project upon it. Authority, then, is discovered not as external command but as the natural wisdom that emerges when consciousness sees itself clearly, without the distorting lens of ignorance.

Chapter III: The Dreamlike Nature of All Worlds—Creation Without a Creator

In the beginning, says one tradition, there was the Word. In the beginning, says another, there was the Void, and from it all things emerged. But Yogacara whispers a different secret, one that dissolves the very concept of beginning: there is no creation because there is nothing that stands apart from consciousness to be created.

This teaching—cittamatra, mind-only—is easily misunderstood if approached with the grasping hands of conceptual thinking. It does not mean that consciousness creates the world in the way an artisan shapes clay. Rather, it reveals that what we experience as the external world, solid and independent, is inseparable from the very consciousness that knows it. The mountains, the rivers, the stars wheeling in their courses—all arise as modifications of awareness itself.

Consider the dream. In sleep, entire universes unfold—cities with their inhabitants, conversations full of meaning, emotions that move the heart to joy or terror. Where do these worlds exist? Not outside the dreamer, certainly. Yet while the dream unfolds, they seem utterly real, possessed of their own independent existence. Upon awakening, we recognize that all of it arose within consciousness, that the apparent separation between dreamer and dream was itself part of the dream.

So too, teaches Yogacara, with our waking world. We are dreaming even now, projecting outward what arises within, then forgetting our role in the projection and taking ourselves to be separate observers of an independent reality. This is the imagined nature—parikalpita-svabhava—the way we falsely perceive things, adorning the naked face of experience with conceptual elaborations, dividing the seamless flow of being into subject and object, self and other.

Beneath this imagined nature lies the dependent nature—paratantra-svabhava—the recognition that all phenomena arise through causes and conditions, nothing existing in isolation, everything interconnected in an infinite web of mutual dependence. A flower blooms because of soil, water, sunlight, the seed that contained its potential, the countless beings and processes that made each of these possible. Follow any thread far enough and you find yourself holding the entire tapestry.

And deeper still, beyond even this understanding, lies the perfected nature—parinispanna-svabhava—reality as it truly is, stripped of all conceptual overlay, naked and luminous. This is not something that must be created or achieved; it is what remains when the veils of misperception fall away, when consciousness recognizes its own fundamental nature.

The various realms of existence—the heavens and hells, the human world and the domains of spirits—arise not through divine decree but through collective karma, the shared patterns of consciousness creating shared experiential fields. We weave the world we inhabit through the quality of our awareness, the nature of our intentions, the karmic seeds we plant with every thought and deed.

Chapter IV: The Flowing Stream That Has No Name—Beyond the Illusion of Soul

How the heart clings to the notion of itself! How it seeks to grasp its own essence, to find within the flowing stream of experience something solid, permanent, eternal—a soul, an atman, an unchanging core that persists through all transformations. Yet this very grasping is the root of suffering, the fundamental error from which all others flow.

Yogacara, inheriting the profound insight of the Buddha himself, teaches anatman—no-self, the absence of any permanent, independent soul. But this is not a doctrine of nihilism or meaninglessness. Rather, it is an invitation to discover what we truly are beneath the layers of false identification.

What we call the self is like a river. We give it a name—the Ganges, the Mississippi—and speak of it as if it were a single, enduring entity. Yet the river is never the same from moment to moment. The water that flows past this bank in this instant is not the water that will flow past in the next. The river is not a thing but a process, a continuous arising and passing away, dependent upon countless conditions: the rain that falls in distant mountains, the shape of the land, the pull of gravity toward the sea.

So too with consciousness. What we experience as the continuous self is actually a stream of momentary arisings, each consciousness-moment giving birth to the next, carrying forward certain patterns—the karmic seeds stored in the alaya-vijñana—but never remaining fixed, never achieving the solid permanence we imagine.

This storehouse consciousness, this alaya-vijñana, is perhaps the most subtle concept in the Yogacara teaching. It is that which holds the karmic imprints of all our actions, thoughts, and experiences, the repository from which the other seven consciousnesses arise—the five sense consciousnesses, the mental consciousness, and the afflicted consciousness that creates the illusion of a separate self. Yet the storehouse itself is not a soul. It too is impermanent, subject to transformation, capable of being purified and fundamentally altered.

There is no separate soul to relate to a First Principle because consciousness itself is the ground of all experience. We are not separate observers peering out at a world; we are the arising and knowing of the world in the same moment, the dance and the dancer inseparable.

Chapter V: The Great Turning—Transformation of the Basis

If there is no soul to be saved, no creation to escape, no First Authority to placate, then what is the spiritual path? What draws the seeker onward through years of practice, through the dark nights when all meaning seems to dissolve?

The Yogacara answer is both simple and infinitely profound: ashraya-paravritti, the transformation of the basis, the great turning of consciousness from ignorance to wisdom. This is not about ascending to somewhere else, not about escaping this world for another. It is about fundamentally transforming the very ground of our being, the way consciousness knows itself and the world.

The human condition, in this view, is not fallen or sinful but confused, afflicted by kleshas—those mental disturbances that cloud the natural clarity of awareness. Chief among these is the fundamental subject-object duality, the false sense that there is a solid, separate self standing apart from the world it perceives. From this root error grows the entire forest of suffering: desire and aversion, pride and jealousy, hope and fear.

The spiritual path, then, is a path of purification, but not in the sense of becoming something we are not. Rather, it is about removing the obscurations that prevent consciousness from recognizing its own true nature. It is like cleaning a mirror that has accumulated layers of dust; the reflective capacity was always there, merely hidden.

This purification involves the transformation of all eight consciousnesses. The five sense consciousnesses must be freed from their habitual grasping and aversion. The mental consciousness must release its endless conceptual proliferation, its compulsive naming and categorizing. The afflicted consciousness—manas—which creates the persistent illusion of a separate self, must be fundamentally transformed. And the storehouse consciousness itself must be turned, its karmic seeds of ignorance replaced by seeds of wisdom.

This is work that unfolds gradually, through meditation, through ethical living, through the development of insight. The practitioner learns to observe the arising and passing of mental phenomena without clinging, to recognize the constructed nature of what seemed solid and real, to rest in awareness itself rather than in the objects of awareness.

There is a moment—spoken of in hushed tones by those who have touched it—when the transformation becomes complete, when consciousness suddenly recognizes its own empty, luminous nature, when the false duality of subject and object collapses into direct knowing. This is the realization of shunyata, emptiness—not a void of nothingness but a fullness beyond form, the recognition that all phenomena are empty of inherent, independent existence.

In that recognition, wisdom—prajna—blazes forth like the sun emerging from behind clouds that seemed so dense and impenetrable. One sees directly how consciousness has been creating its own prison, how the walls were always made of thought, how liberation was always already present, waiting only for the turning toward it.

Chapter VI: The Infinite Shore—Nirvana and the Dharmakaya

And where does this path lead? What is the final destination of this great journey of transformation?

Here, language begins to fail, for we speak now of what lies beyond all concepts, beyond even the subtle frameworks we have used to approach it. The ultimate goal in Yogacara, as in all Buddhist paths, is nirvana—but this word, so often misunderstood as mere extinction, carries within it depths that the ordinary mind cannot fathom.

Nirvana is not annihilation but the cessation of suffering, the end of the compulsive cycle of karmic rebirth. It is what remains when the fires of craving, aversion, and ignorance are finally extinguished—not a cold void but a peace beyond understanding, a freedom that knows no bounds because there are no longer any boundaries to constrain it.

In Yogacara particularly, this ultimate realization is sometimes described as the dharma-body, the dharmakaya, the ultimate nature of reality itself beyond all conceptual constructs. This is not a place one travels to, not a state one achieves in the future. It is what has always been present, the fundamental nature of consciousness itself when all obscurations are removed.

Imagine standing at the shore of an ocean. For years, you have been so mesmerized by the waves—their rising and falling, their endless variation—that you never noticed the water itself, the vast depth from which all waves arise and into which they return. Awakening is like suddenly becoming aware of the ocean, recognizing that every wave, no matter how unique, how dramatic, how seemingly separate, is nothing but this same water, has never been anything but this water.

The dharmakaya is like this ocean—vast, boundless, the source and substance of all phenomena yet untouched by their comings and goings. It is consciousness in its ultimate purity, before it crystallizes into subject and object, before it divides itself into the apparent multiplicity of things. To realize the dharmakaya is to recognize one's own deepest nature as identical with the nature of all reality.

Yet Yogacara, as part of the great Mahayana tradition, does not see this realization as the end of the story. For what emerges from this profound awakening is not withdrawal but the deepest possible engagement with the suffering of all beings. This is the bodhisattva ideal—the commitment to remain in the world, working for the liberation of all, until the last blade of grass has attained Buddhahood.

This might seem paradoxical: if one has realized the emptiness of all phenomena, recognized the dreamlike nature of the world, why engage with it? But here is the profound mystery: precisely because all beings are recognized as not-other-than-oneself, their suffering becomes one's own. Compassion arises not as a moral obligation but as a natural expression of the truth that separation was always an illusion.

Chapter VII: The One Taste of Reality—Living the Understanding

The mystical realization at the heart of Yogacara is not meant to be a remote philosophical position, held at arm's length as an interesting idea. It is a lived truth, a transformation so complete that it changes how one walks, speaks, thinks, perceives.

When consciousness recognizes that the external world is not separate from itself, not something "out there" to be grasped or rejected, a profound freedom arises. The practitioner begins to see through the karmic patterns that have shaped experience since time immemorial. The habitual reactions—the automatic reaching toward pleasure, the recoil from pain—begin to lose their compulsive power.

This does not mean becoming indifferent or detached in a cold sense. Rather, it means participating fully in life while no longer being enslaved by it. The enlightened one still feels joy and sorrow, still responds to beauty and ugliness, but these responses no longer bind, no longer create the karmic seeds that perpetuate the cycle of suffering.

There is a teaching in Yogacara about the "equality of taste"—the recognition that all phenomena, when truly seen, share the same essential nature: emptiness, luminosity, the play of consciousness knowing itself. A mountain and a grain of sand, a moment of ecstasy and a moment of pain, a saint and a criminal—all arise within the same vast field of awareness, all are equally empty of inherent existence, all are equally expressions of the dharmakaya.

This is not a leveling that destroys all distinction but a deepening that reveals the ultimate unity underlying all apparent difference. The enlightened one can still appreciate the beauty of a flower more than the ugliness of a wound, can still work to relieve suffering and create joy. But these preferences no longer rest on the false foundation of truly separate, inherently existing entities. They are the natural play of wisdom and compassion within the field of emptiness.

To live this understanding is to walk between the worlds—fully present in the conventional reality of daily life while simultaneously aware of the ultimate nature that underlies and transcends it. It is to speak and act in ways that acknowledge the relative truth of karmic cause and effect while resting in the absolute truth that has never moved, never changed, never been bound or free.

Chapter VIII: The Mirror's Perfect Stillness—Conclusion

And so we return to where we began, to that luminous silence before thought solidifies into form, but now with eyes opened to its true nature. The journey through Yogacara is not a journey to somewhere else but a journey into the heart of here, into the depths of now, into the recognition of what has always already been the case.

The core insight remains, like a jewel that reveals new facets with each turn: what we experience as external reality is constructed by consciousness, and liberation comes through recognizing this and purifying the mind of its distortions and karmic imprints. But this insight, when truly embodied, is not dry or abstract. It is the most intimate possible knowledge, the direct recognition of one's own nature and the nature of all things.

In the stillness of deep meditation, when the mind finally ceases its endless commentary, its compulsive naming and grasping, something extraordinary reveals itself. Consciousness, freed from its habitual patterns, becomes like a perfectly still mirror—reflecting all things without distortion, without preference, without the sense of a separate self doing the reflecting. This is the natural state, always present beneath the turbulence of thought and emotion.

The brothers Asanga and Vasubandhu, and all the practitioners of Yogacara through the centuries, have pointed toward this possibility: that we need not remain trapped in the narrow confines of our constructed selfhood, that we can awaken to the vast spaciousness of consciousness itself, that we can recognize our fundamental nature as nothing other than the dharmakaya, the truth-body of reality.

This path does not ask us to believe in doctrines but to look directly into our own experience. It does not promise salvation from an external source but reveals that liberation is already present, waiting only for the veils of ignorance to fall away. It does not lead us toward a distant goal but shows us that we have never left the destination, that every moment of experience, rightly seen, is already the display of Buddha-nature.

In the end—though there is no end, only this eternal now—the teaching of Yogacara is an invitation to the simplest and most profound transformation: to stop taking consciousness for something it is not, to release our grip on the imagined solidity of self and world, and to rest in the natural awareness that has been our true home all along.

Here, in this resting, all questions dissolve not because they are answered but because they are recognized as arising from the very confusion they sought to resolve. Here, the seeker and the sought collapse into the simple being that was never absent. Here, in the perfect stillness of the mirror-consciousness, all things are known as they truly are: empty of inherent existence, luminous with awareness, and utterly, inconceivably free.

May all beings recognize this truth. May all beings awaken to their own vast nature. May all beings know the peace that passess understanding, the joy beyond conditions, the love that embraces all things because it sees no other.

This is the way of Yogacara. This is the path of consciousness knowing itself. This is the great turning toward home.

…

 

Ο Καθρέφτης της Καθαράς Συνείδησης: Ένα Μυστικό Ταξίδι στον Δρόμο του Γιогаτσάρα

Κεφάλαιο Ι: Η Αφύπνιση στα Όρια του Νου

Στην φωτεινή σιωπή πριν η σκέψη στερεοποιηθεί σε μορφή, κατοικεί μια αλήθεια τόσο τεράστια που τα συνηθισμένα όργανα της κατανόησης πέφτουν σαν φθινοπωρινά φύλλα από έναν αρχαίο δέντρο. Αυτό είναι το ιερό έδαφος πάνω στο οποίο έχουν βαδίσει για αμέτρητες γενιές οι ασκούμενοι του Γιоγκατσάρα — εκείνοι οι αφοσιωμένοι προσκυνητές της ίδιας της συνείδησης —, με τα βήματά τους να αντηχούν μέσα από διαστάσεις επίγνωσης που ξεπερνούν τα όρια αυτού που ονομάζουμε κόσμο.

Οι αδελφοί Ασάνγκα και Βασουμπάντχου, που αναδύθηκαν από το γόνιμο πνευματικό έδαφος της Ινδίας εκείνους τους μυστηριώδεις αιώνες όπου ο ίδιος ο χρόνος φαινόταν να λυγίζει προς την αποκάλυψη, δεν επιδίωξαν να χτίσουν άλλο ένα φρούριο δογμάτων. Αντίθετα, ανακάλυψαν —ή ίσως θυμήθηκαν— μια αλήθεια που υπήρχε πάντα, κρυμμένη μόνο πίσω από τα πέπλα του αδιάκοπου ονείρου μας. Ονόμασαν τον δρόμο τους με μια λέξη που μιλά για ένωση: Γιоγκατσάρα, η πρακτική της γιόγκα, οι ασκούμενοι εκείνης της αρχαίας πειθαρχίας που υφαίνει ξανά τα χωρισμένα νήματα της ύπαρξης στην αρχική τους ολότητα.

Ωστόσο αυτός ο δρόμος είναι γνωστός και με άλλα ονόματα, το καθένα μια όψη ενός πολύτιμου λίθου πολύ λαμπερού για να συλληφθεί από μία μόνο ονομασία. Βιτζνάναβάδα — η διδασκαλία της συνείδησης, εκείνος ο μυστηριώδης ρυθμός που φωτίζει τα πάντα ενώ παραμένει ο ίδιος αόρατος. Τσιτταμάτρα — μόνο-νους, μια φράση που ακούγεται τόσο απλή και όμως περιέχει μέσα της τη διάλυση κάθε ορίου που έχουμε κατασκευάσει ποτέ ανάμεσα στο εαυτό και τον κόσμο, ανάμεσα στον γνωρίζοντα και στο γνωστό.

Το να εισέλθει κανείς στην καρδιά αυτής της διδασκαλίας σημαίνει να σταθεί στο κατώφλι ενός μεγάλου μυστηρίου, όπου όλα τα ερωτήματα που θέτει ο νους, που αναζητούν βεβαιότητα πρέπει να αφεθούν ελεύθερα, να επιπλέουν μακριά σαν σύννεφα που διαλύονται στον άπειρο ουρανό. Διότι το Γιоγκατσάρα δεν απαντά στα ερωτήματα που γεννιούνται από τον διαχωρισμό· αποκαλύπτει αντιθέτως ότι το ίδιο το έδαφος από το οποίο προκύπτουν αυτά τα ερωτήματα είναι κι αυτό ψευδαίσθηση, ένα παιχνίδι της συνείδησης που μπερδεύει τις δικές της αντανακλάσεις για κάτι διαφορετικό από τον εαυτό της.

Κεφάλαιο ΙΙ: Πέρα από τον Θρόνο του Ουρανού — Η Απουσία της Πρώτης Αρχής

Στους ναούς πολλών παραδόσεων, ο αναζητητής κοιτάζει προς τα πάνω, προς έναν θρόνο, προς μια Πρώτη Αρχή καθισμένη σε αιώνια μεγαλοπρέπεια, την πηγή και κυρίαρχο όλων όσων υπάρχουν. Όμως οι ασκούμενοι του Γιоγκατσάρα, στη βαθιά τους διαλογιστική κατάσταση, ανακάλυψαν κάτι που συντρίβει αυτή την αρχαία αρχιτεκτονική της ιεραρχίας και της εξάρτησης: δεν υπάρχει θρόνος διότι δεν υπάρχει διαχωρισμός, καμία απόσταση ανάμεσα στο έδαφος της ύπαρξης και σε αυτόν που το αναζητά.

Αυτό δεν είναι άρνηση αλλά αποκάλυψη. Εκεί όπου άλλοι βλέπουν έναν δημιουργό που στέκεται ξεχωριστά από τη δημιουργία, ο μύστης του Γιоγκατσάρα αντιλαμβάνεται αντίθετα έναν απέραντο ωκεανό συνείδησης, χωρίς αρχή ή τέλος, ούτε δημιουργημένο ούτε δημιουργούντα, αλλά απλώς αναδυόμενο σε κάθε στιγμή μέσα από τον μυστηριώδη χορό των αιτίων και των συνθηκών. Η εξουσία εδώ δεν ρέει από πάνω αλλά αναδύεται από μέσα — από τις διδασκαλίες του Βούδα, ναι, εκείνους τους πολύτιμους χάρτες που σχεδίασε κάποιος που έχει διανύσει τον δρόμο, αλλά πιο βαθιά από την άμεση, χωρίς μεσολάβηση συνάντηση με τη φύση της ίδιας της επίγνωσης.

Στην καρδιά αυτής της κατανόησης βρίσκεται μια έννοια που στην αρχή φαίνεται σαν στέρεο έδαφος αλλά αποκαλύπτεται, με βαθύτερη περισυλλογή, πιο πολύ σαν ποταμός: το αλάγια-βιτζνάνα, η αποθηκευτική συνείδηση. Αυτό δεν είναι θεός, δεν είναι δημιουργός με την συμβατική έννοια, και όμως είναι θεμελιώδες για κάθε εμπειρία. Φανταστείτε, αν θέλετε, μια τεράστια υπόγεια λίμνη που τροφοδοτείται από αμέτρητα αόρατα ρυάκια, το καθένα φέροντας μέσα του τους καρμικούς σπόρους πράξεων, σκέψεων και προθέσεων από τα πανάρχαια χρόνια. Αυτή η λίμνη δεν είναι στατική· ρέει, εξελίσσεται, μεταμορφώνεται. Περιέχει μέσα της τη δυνατότητα τόσο της δέσμευσης όσο και της απελευθέρωσης, και όμως δεν διεκδικεί κυριαρχία, καμία εξουσία πέρα από τη δική της φύση.

Ο αναζητητής που στρέφεται προς αυτή την αποθηκευτική συνείδηση δεν βρίσκει μονάρχη αλλά έναν καθρέφτη — απείρως βαθύ, που αντανακλά όλες τις δυνατότητες, και όμως κενό από κάθε εγγενή εαυτό. Εδώ βρίσκεται το μεγάλο παράδοξο που η συνηθισμένη λογική δεν μπορεί να συλλάβει: ότι αυτό που είναι πιο θεμελιώδες είναι ταυτόχρονα το πιο κενό, το πιο στερημένο από την σταθερή ουσία που προβάλλουμε πάνω του. Η εξουσία, λοιπόν, ανακαλύπτεται όχι ως εξωτερική εντολή αλλά ως η φυσική σοφία που αναδύεται όταν η συνείδηση βλέπει τον εαυτό της καθαρά, χωρίς τον διαστρεβλωτικό φακό της άγνοιας.

Κεφάλαιο ΙΙΙ: Η Ονειρική Φύση Όλων των Κόσμων — Δημιουργία Χωρίς Δημιουργό

Στην αρχή, λέει μια παράδοση, υπήρχε ο Λόγος. Στην αρχή, λέει μια άλλη, υπήρχε το Κενό, και από αυτό αναδύθηκαν όλα τα πράγματα. Όμως το Γιоγκατσάρα ψιθυρίζει ένα διαφορετικό μυστικό, που διαλύει την ίδια την έννοια της αρχής: δεν υπάρχει δημιουργία διότι δεν υπάρχει τίποτα που να στέκεται ξεχωριστά από τη συνείδηση για να δημιουργηθεί.

Αυτή η διδασκαλία —τσιτταμάτρα, μόνο-νους— παρεξηγείται εύκολα αν προσεγγιστεί με τα αρπακτικά χέρια της εννοιολογικής σκέψης. Δεν σημαίνει ότι η συνείδηση δημιουργεί τον κόσμο όπως ένας τεχνίτης πλάθει τον πηλό. Αντίθετα, αποκαλύπτει ότι αυτό που βιώνουμε ως εξωτερικό κόσμο, στέρεο και ανεξάρτητο, είναι αχώριστο από την ίδια τη συνείδηση που το γνωρίζει. Τα βουνά, οι ποταμοί, τα αστέρια που περιστρέφονται στις τροχιές τους — όλα αναδύονται ως τροποποιήσεις της ίδιας της επίγνωσης.

Σκεφτείτε το όνειρο. Στον ύπνο, ολόκληροι κόσμοι ξεδιπλώνονται — πόλεις με τους κατοίκους τους, συνομιλίες γεμάτες νόημα, συναισθήματα που συγκινούν την καρδιά σε χαρά ή τρόμο. Πού υπάρχουν αυτοί οι κόσμοι; Σίγουρα όχι έξω από τον ονειρευτή. Και όμως, όσο διαρκεί το όνειρο, φαίνονται απόλυτα πραγματικοί, με δική τους ανεξάρτητη ύπαρξη. Με το ξύπνημα, αναγνωρίζουμε ότι όλα προέκυψαν μέσα στη συνείδηση, ότι ο φαινομενικός διαχωρισμός ανάμεσα στον ονειρευτή και το όνειρο ήταν μέρος του ίδιου του ονείρου.

Έτσι και με τον ξύπνιο κόσμο μας, διδάσκει το Γιоγκατσάρα. Ονειρευόμαστε ακόμα και τώρα, προβάλλοντας προς τα έξω αυτό που αναδύεται μέσα μας, και μετά ξεχνάμε τον ρόλο μας στην προβολή και παίρνουμε τον εαυτό μας ως ξεχωριστούς παρατηρητές μιας ανεξάρτητης πραγματικότητας. Αυτό είναι η φαντασμένη φύση —παρικαλπίτα-σβαμπχάβα— ο τρόπος με τον οποίο ψευδώς αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα, στολίζοντας το γυμνό πρόσωπο της εμπειρίας με εννοιολογικές επινοήσεις, χωρίζοντας την αδιάσπαστη ροή της ύπαρξης σε υποκείμενο και αντικείμενο, εαυτό και άλλο.

Κάτω από αυτή τη φαντασμένη φύση βρίσκεται η εξαρτημένη φύση —παρατάντρα-σβαμπχάβα— η αναγνώριση ότι όλα τα φαινόμενα αναδύονται μέσω αιτίων και συνθηκών, τίποτα δεν υπάρχει απομονωμένο, όλα συνδέονται σε ένα άπειρο δίχτυ αμοιβαίας εξάρτησης. Ένα λουλούδι ανθίζει λόγω του εδάφους, του νερού, του ήλιου, του σπόρου που περιείχε το δυναμικό του, των αμέτρητων όντων και διεργασιών που έκαναν το καθένα από αυτά δυνατό. Ακολουθήστε οποιοδήποτε νήμα αρκετά μακριά και θα βρεθείτε να κρατάτε ολόκληρο το χαλί.

Και ακόμα πιο βαθιά, πέρα και από αυτή την κατανόηση, βρίσκεται η τελειοποιημένη φύση —παρινισπάννα-σβαμπχάβα— η πραγματικότητα όπως πραγματικά είναι, γυμνή από κάθε εννοιολογική επικάλυψη, γυμνή και φωτεινή. Αυτό δεν είναι κάτι που πρέπει να δημιουργηθεί ή να επιτευχθεί· είναι αυτό που μένει όταν τα πέπλα της παρανόησης πέφτουν, όταν η συνείδηση αναγνωρίζει τη δική της θεμελιώδη φύση.

Τα διάφορα βασίλεια της ύπαρξης —οι ουρανοί και οι κόλασεις, ο ανθρώπινος κόσμος και οι σφαίρες των πνευμάτων— αναδύονται όχι μέσω θεϊκής διαταγής αλλά μέσω συλλογικού κάρμα, των κοινών προτύπων συνείδησης που δημιουργούν κοινά βιωματικά πεδία. Υφαίνουμε τον κόσμο που κατοικούμε μέσω της ποιότητας της επίγνωσής μας, της φύσης των προθέσεών μας, των καρμικών σπόρων που φυτεύουμε με κάθε σκέψη και πράξη.

Κεφάλαιο IV: Ο Ρέων Ποταμός Χωρίς Όνομα — Πέρα από την Ψευδαίσθηση της Ψυχής

Πόσο η καρδιά προσκολλάται στην ιδέα του εαυτού της! Πόσο προσπαθεί να πιάσει την ίδια της την ουσία, να βρει μέσα στη ρευστή ροή της εμπειρίας κάτι στέρεο, μόνιμο, αιώνιο — μια ψυχή, ένα άτμαν, έναν αμετάβλητο πυρήνα που επιβιώνει μέσα από όλες τις μεταμορφώσεις. Κι όμως αυτή η ίδια η προσκόλληση είναι η ρίζα του πόνου, το θεμελιώδες λάθος από το οποίο πηγάζουν όλα τα υπόλοιπα.

Το Γιоγκατσάρα, κληρονομώντας την βαθιά διαπίστωση του ίδιου του Βούδα, διδάσκει το ανάτμαν — την απουσία εαυτού, την έλλειψη οποιασδήποτε μόνιμης, ανεξάρτητης ψυχής. Αυτό όμως δεν είναι δόγμα μηδενισμού ή απουσίας νοήματος. Αντίθετα, είναι πρόσκληση να ανακαλύψουμε τι πραγματικά είμαστε πέρα από τα στρώματα της ψευδούς ταύτισης.

Αυτό που ονομάζουμε εαυτό είναι σαν έναν ποταμό. Του δίνουμε όνομα — ο Γάγγης, ο Μισισιπής — και μιλάμε γι’ αυτόν σαν να ήταν μία ενιαία, διαρκής οντότητα. Κι όμως ο ποταμός δεν είναι ποτέ ο ίδιος από στιγμή σε στιγμή. Το νερό που περνά από αυτή την όχθη αυτή τη στιγμή δεν είναι το νερό που θα περάσει την επόμενη. Ο ποταμός δεν είναι πράγμα αλλά διαδικασία, συνεχής ανάδυση και παρέλευση, εξαρτώμενος από αμέτρητες συνθήκες: τη βροχή που πέφτει στα μακρινά βουνά, το σχήμα της γης, την έλξη της βαρύτητας προς τη θάλασσα.

Έτσι και με τη συνείδηση. Αυτό που βιώνουμε ως συνεχή εαυτό είναι στην πραγματικότητα ένα ρεύμα στιγμιαίων αναδύσεων, κάθε στιγμή-συνείδηση γεννά την επόμενη, μεταφέροντας ορισμένα πρότυπα — τους καρμικούς σπόρους που αποθηκεύονται στο αλάγια-βιτζνάνα — αλλά ποτέ δεν παραμένει σταθερή, ποτέ δεν αποκτά την στερεή μονιμότητα που φανταζόμαστε.

Αυτή η αποθηκευτική συνείδηση, το αλάγια-βιτζνάνα, είναι ίσως η πιο λεπτή έννοια στη διδασκαλία του Γιогаτσάρα. Είναι εκείνο που κρατά τα καρμικά αποτυπώματα όλων των πράξεων, σκέψεων και εμπειριών μας, η αποθήκη από την οποία αναδύονται οι άλλες οκτώ συνειδήσεις — οι πέντε συνειδήσεις των αισθήσεων, η νοητική συνείδηση και η προβεβλημένη συνείδηση που δημιουργεί την ψευδαίσθηση ενός ξεχωριστού εαυτού. Κι όμως η ίδια η αποθήκη δεν είναι ψυχή. Κι αυτή είναι άχρονη, υπόκειται σε μεταμόρφωση, μπορεί να καθαριστεί και να αλλάξει ριζικά.

Δεν υπάρχει ξεχωριστή ψυχή για να σχετιστεί με μια Πρώτη Αρχή, διότι η ίδια η συνείδηση είναι το έδαφος κάθε εμπειρίας. Δεν είμαστε ξεχωριστοί παρατηρητές που κοιτάζουν προς έναν κόσμο· είμαστε η ίδια η ανάδυση και η γνώση του κόσμου την ίδια στιγμή, ο χορός και ο χορευτής αχώριστοι.

Κεφάλαιο V: Η Μεγάλη Στροφή — Μεταμόρφωση της Βάσης

Αν δεν υπάρχει ψυχή για να σωθεί, δεν υπάρχει δημιουργία από την οποία να δραπετεύσει, δεν υπάρχει Πρώτη Αρχή για να εξευμενιστεί, τότε τι είναι ο πνευματικός δρόμος; Τι τραβά τον αναζητητή μπροστά μέσα από χρόνια πρακτικής, μέσα από τις σκοτεινές νύχτες όπου κάθε νόημα φαίνεται να διαλύεται;

Η απάντηση του Γιоγκατσάρα είναι ταυτόχρονα απλή και απείρως βαθιά: ασράγια-παραβρίττι, η μεταμόρφωση της βάσης, η μεγάλη στροφή της συνείδησης από την άγνοια στη σοφία. Δεν πρόκειται για ανάβαση κάπου αλλού, ούτε για απόδραση από αυτόν τον κόσμο προς έναν άλλο. Πρόκειται για την ριζική μεταμόρφωση του ίδιου του εδάφους της ύπαρξής μας, του τρόπου που η συνείδηση γνωρίζει τον εαυτό της και τον κόσμο.

Η ανθρώπινη κατάσταση, από αυτή την άποψη, δεν είναι πεσμένη ή αμαρτωλή αλλά μπερδεμένη, προσβεβλημένη από τα κλέσα — εκείνες τις ψυχικές διαταραχές που θολώνουν τη φυσική διαύγεια της επίγνωσης. Πρώτο και κύριο ανάμεσά τους είναι η θεμελιώδης δυϊκότητα υποκειμένου-αντικειμένου, η ψευδής αίσθηση ότι υπάρχει ένας στέρεος, ξεχωριστός εαυτός που στέκεται απέναντι στον κόσμο που αντιλαμβάνεται. Από αυτό το ριζικό λάθος φυτρώνει ολόκληρο το δάσος του πόνου: επιθυμία και αποστροφή, υπερηφάνεια και ζήλια, ελπίδα και φόβος.

Ο πνευματικός δρόμος, λοιπόν, είναι δρόμος κάθαρσης, αλλά όχι με την έννοια του να γίνουμε κάτι που δεν είμαστε. Πρόκειται για την αφαίρεση των εμποδίων που εμποδίζουν τη συνείδηση να αναγνωρίσει τη δική της αληθινή φύση. Είναι σαν να καθαρίζουμε έναν καθρέφτη που έχει μαζέψει στρώματα σκόνης· η ικανότητα αντανάκλασης υπήρχε πάντα, απλώς κρυμμένη.

Αυτή η κάθαρση περιλαμβάνει τη μεταμόρφωση και των οκτώ συνειδήσεων. Οι πέντε συνειδήσεις των αισθήσεων πρέπει να απελευθερωθούν από τη συνήθεια της αρπαγής και της αποστροφής. Η νοητική συνείδηση πρέπει να απελευθερωθεί από την ατελείωτη εννοιολογική παραγωγή, την καταναγκαστική ονοματοδοσία και κατηγοριοποίηση. Η προβεβλημένη συνείδηση — το μάνας — που δημιουργεί την επίμονη ψευδαίσθηση ενός ξεχωριστού εαυτού, πρέπει να μεταμορφωθεί ριζικά. Και η ίδια η αποθηκευτική συνείδηση πρέπει να στραφεί, οι καρμικοί της σπόροι άγνοιας να αντικατασταθούν από σπόρους σοφίας.

Αυτή είναι δουλειά που ξεδιπλώνεται σταδιακά, μέσω διαλογισμού, ηθικής ζωής, ανάπτυξης εσωτερικής όρασης. Ο ασκούμενος μαθαίνει να παρατηρεί την ανάδυση και παρέλευση των ψυχικών φαινομένων χωρίς προσκόλληση, να αναγνωρίζει την κατασκευασμένη φύση όσων έμοιαζαν στέρεα και πραγματικά, να αναπαύεται στην ίδια την επίγνωση αντί στα αντικείμενα της επίγνωσης.

Υπάρχει μια στιγμή — που μιλιέται με σεβασμό από όσους την έχουν αγγίξει — όπου η μεταμόρφωση ολοκληρώνεται, όπου η συνείδηση ξαφνικά αναγνωρίζει τη δική της κενή, φωτεινή φύση, όπου η ψευδής δυϊκότητα υποκειμένου και αντικειμένου καταρρέει σε άμεση γνώση. Αυτή είναι η πραγματοποίηση της σουνιάτα, της κενότητας — όχι ενός κενού μηδενός αλλά μιας πληρότητας πέρα από τη μορφή, η αναγνώριση ότι όλα τα φαινόμενα είναι κενά εγγενής, ανεξάρτητης ύπαρξης.

Σε αυτή την αναγνώριση, η σοφία — η πρατζνά — αναφλέγεται σαν ήλιος που βγαίνει πίσω από σύννεφα που έμοιαζαν τόσο πυκνά και αδιαπέραστα. Κανείς βλέπει άμεσα πώς η συνείδηση δημιουργούσε τη δική της φυλακή, πώς τα τείχη ήταν πάντα φτιαγμένα από σκέψη, πώς η απελευθέρωση ήταν πάντα ήδη παρούσα, περιμένοντας μόνο τη στροφή προς αυτήν.

Κεφάλαιο VI: Η Άπειρη Ακτή — Νιρβάνα και Νταρμακάγια

Και πού οδηγεί αυτός ο δρόμος; Ποιος είναι ο τελικός προορισμός αυτού του μεγάλου ταξιδιού μεταμόρφωσης;

Εδώ η γλώσσα αρχίζει να αποτυγχάνει, διότι μιλούμε τώρα για κάτι που βρίσκεται πέρα από κάθε έννοια, πέρα ακόμα και από τα λεπτά πλαίσια που χρησιμοποιήσαμε για να το προσεγγίσουμε. Ο υπέρτατος στόχος στο Γιόγκατσάρα, όπως και σε όλους τους βουδιστικούς δρόμους, είναι η νιρβάνα — αλλά αυτή η λέξη, που τόσο συχνά παρεξηγείται ως απλή εξαφάνιση, κουβαλά μέσα της βάθη που ο συνηθισμένος νους δεν μπορεί να συλλάβει.

Η νιρβάνα δεν είναι αφανισμός αλλά η παύση του πόνου, το τέλος του καταναγκαστικού κύκλου της καρμικής αναγέννησης. Είναι αυτό που μένει όταν οι φλόγες της λαχτάρας, της αποστροφής και της άγνοιας σβήνουν οριστικά — όχι ένα κρύο κενό αλλά μια ειρήνη πέρα από κάθε κατανόηση, μια ελευθερία που δεν γνωρίζει όρια διότι δεν υπάρχουν πια όρια για να την περιορίσουν.

Στο Γιόγκατσάρα ειδικότερα, αυτή η υπέρτατη πραγματοποίηση περιγράφεται μερικές φορές ως το σώμα του ντάρμα, το νταρμακάγια, η υπέρτατη φύση της πραγματικότητας πέρα από κάθε εννοιολογική κατασκευή. Αυτό δεν είναι τόπος στον οποίο ταξιδεύει κανείς, ούτε κατάσταση που επιτυγχάνεται στο μέλλον. Είναι αυτό που υπήρχε πάντα, η θεμελιώδης φύση της ίδιας της συνείδησης όταν αφαιρεθούν όλα τα εμπόδια.

Φανταστείτε ότι στέκεστε στην ακτή ενός ωκεανού. Για χρόνια μαγευτήκατε από τα κύματα — την άνοδο και την πτώση τους, την ατέλειωτη ποικιλία τους — και ποτέ δεν προσέξατε το ίδιο το νερό, το τεράστιο βάθος από το οποίο αναδύονται όλα τα κύματα και στο οποίο επιστρέφουν. Η αφύπνιση είναι σαν να γίνεστε ξαφνικά συνειδητοί του ωκεανού, αναγνωρίζοντας ότι κάθε κύμα, όσο μοναδικό, όσο δραματικό, όσο φαινομενικά ξεχωριστό, δεν είναι παρά αυτό το ίδιο νερό, δεν ήταν ποτέ τίποτα άλλο από αυτό το νερό.

Το νταρμακάγια είναι σαν αυτός ο ωκεανός — απέραντος, απεριόριστος, η πηγή και η ουσία όλων των φαινομένων και όμως ανέγγιχτος από τις ελεύσεις και τις αναχωρήσεις τους. Είναι η συνείδηση στην απόλυτη καθαρότητά της, πριν κρυσταλλωθεί σε υποκείμενο και αντικείμενο, πριν διαιρεθεί σε φαινομενική πολλαπλότητα πραγμάτων. Το να πραγματοποιήσει κανείς το νταρμακάγια σημαίνει να αναγνωρίσει τη βαθύτερη φύση του ως ταυτόσημη με τη φύση όλης της πραγματικότητας.

Και όμως το Γιόγκατσάρα, ως μέρος της μεγάλης Μαχαγιάνα παράδοσης, δεν βλέπει αυτή την πραγματοποίηση ως το τέλος της ιστορίας. Διότι αυτό που αναδύεται από αυτή την βαθιά αφύπνιση δεν είναι η απόσυρση αλλά η βαθύτερη δυνατή εμπλοκή με τον πόνο όλων των όντων. Αυτό είναι το ιδανικό του μποντισάτβα — η δέσμευση να παραμείνει στον κόσμο, εργαζόμενος για την απελευθέρωση όλων, μέχρι και το τελευταίο χορτάρι να έχει φτάσει στη Βουδότητα.

Αυτό μπορεί να φαίνεται παράδοξο: αν κανείς έχει πραγματοποιήσει την κενότητα όλων των φαινομένων, έχει αναγνωρίσει την ονειρική φύση του κόσμου, γιατί να ασχοληθεί μαζί του; Όμως εδώ βρίσκεται το βαθύ μυστήριο: ακριβώς επειδή όλα τα όντα αναγνωρίζονται ως μη-άλλο-από-τον-εαυτό, ο πόνος τους γίνεται δικός μας. Η συμπόνια αναδύεται όχι ως ηθική υποχρέωση αλλά ως φυσική έκφραση της αλήθειας ότι ο διαχωρισμός ήταν πάντα ψευδαίσθηση.

Κεφάλαιο VII: Η Μία Γεύση της Πραγματικότητας — Ζώντας την Κατανόηση

Η μυστική πραγματοποίηση στην καρδιά του Γιόγκατσάρα δεν προορίζεται να είναι μια απομακρυσμένη φιλοσοφική θέση, που κρατιέται σε απόσταση σαν ενδιαφέρουσα ιδέα. Είναι μια βιωμένη αλήθεια, μια μεταμόρφωση τόσο ολοκληρωτική που αλλάζει τον τρόπο που κάποιος περπατά, μιλά, σκέφτεται, αντιλαμβάνεται.

Όταν η συνείδηση αναγνωρίζει ότι ο εξωτερικός κόσμος δεν είναι ξεχωριστός από τον εαυτό της, δεν είναι κάτι «εκεί έξω» για να αρπαχτεί ή να απορριφθεί, τότε αναδύεται μια βαθιά ελευθερία. Ο ασκούμενος αρχίζει να βλέπει μέσα από τα καρμικά πρότυπα που έχουν διαμορφώσει την εμπειρία από τα πανάρχαια χρόνια. Οι συνήθεις αντιδράσεις — η αυτόματη τάση προς την ευχαρίστηση, η απόκρουση από τον πόνο — αρχίζουν να χάνουν την καταναγκαστική τους δύναμη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι γίνεται κανείς αδιάφορος ή αποστασιοποιημένος με ψυχρό τρόπο. Αντίθετα, σημαίνει ότι συμμετέχει πλήρως στη ζωή χωρίς πια να είναι δούλος της. Ο φωτισμένος εξακολουθεί να νιώθει χαρά και λύπη, εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στην ομορφιά και την ασχήμια, αλλά αυτές οι ανταποκρίσεις δεν τον δένουν πια, δεν δημιουργούν πια καρμικούς σπόρους που διαιωνίζουν τον κύκλο του πόνου.

Υπάρχει μια διδασκαλία στο Γιόγκατσάρα για την «ισότητα της γεύσης» — την αναγνώριση ότι όλα τα φαινόμενα, όταν τα δει κανείς πραγματικά, μοιράζονται την ίδια ουσιαστική φύση: κενότητα, φωτεινότητα, το παιχνίδι της συνείδησης που γνωρίζει τον εαυτό της. Ένα βουνό και ένας κόκκος άμμου, μια στιγμή έκστασης και μια στιγμή πόνου, ένας άγιος και ένας εγκληματίας — όλα αναδύονται μέσα στο ίδιο απέραντο πεδίο επίγνωσης, όλα είναι εξίσου κενά εγγενούς ύπαρξης, όλα είναι εξίσου εκφράσεις του νταρμακάγια.

Αυτό δεν είναι ισοπέδωση που καταστρέφει κάθε διάκριση αλλά εμβάθυνση που αποκαλύπτει την υπέρτατη ενότητα που υποκρύπτεται πίσω από κάθε φαινομενική διαφορά. Ο φωτισμένος μπορεί ακόμα να εκτιμά την ομορφιά ενός λουλουδιού περισσότερο από την ασχήμια μιας πληγής, μπορεί ακόμα να εργάζεται για να ανακουφίσει τον πόνο και να δημιουργήσει χαρά. Όμως αυτές οι προτιμήσεις δεν στηρίζονται πια στη ψευδή βάση πραγματικά ξεχωριστών, εγγενώς υπαρχόντων οντοτήτων. Είναι το φυσικό παιχνίδι της σοφίας και της συμπόνιας μέσα στο πεδίο της κενότητας.

Το να ζει κανείς αυτή την κατανόηση σημαίνει να περπατά ανάμεσα στους κόσμους — πλήρως παρών στην συμβατική πραγματικότητα της καθημερινής ζωής ενώ ταυτόχρονα συνειδητός της υπέρτατης φύσης που υποκρύπτεται και υπερβαίνει αυτήν. Σημαίνει να μιλά και να πράττει με τρόπους που αναγνωρίζουν τη σχετική αλήθεια της καρμικής αιτίας και αποτελέσματος ενώ αναπαύεται στην απόλυτη αλήθεια που ποτέ δεν κινήθηκε, ποτέ δεν άλλαξε, ποτέ δεν ήταν δεσμευμένη ή ελεύθερη.

Κεφάλαιο VIII: Η Τέλεια Ακινησία του Καθρέφτη — Συμπέρασμα

Και έτσι επιστρέφουμε εκεί όπου ξεκινήσαμε, στη φωτεινή εκείνη σιωπή πριν η σκέψη στερεοποιηθεί σε μορφή, αλλά τώρα με μάτια ανοιχτά στη πραγματική της φύση. Το ταξίδι μέσα από το Γιόγκατσάρα δεν είναι ταξίδι προς κάπου αλλού αλλά ταξίδι στην καρδιά του εδώ, στα βάθη του τώρα, στην αναγνώριση αυτού που πάντα ήδη ίσχυε.

Η βασική διαπίστωση παραμένει, σαν πολύτιμος λίθος που αποκαλύπτει νέες όψεις με κάθε στροφή: αυτό που βιώνουμε ως εξωτερική πραγματικότητα κατασκευάζεται από τη συνείδηση, και η απελευθέρωση έρχεται μέσω της αναγνώρισης αυτού και της κάθαρσης του νου από τις διαστρεβλώσεις και τα καρμικά αποτυπώματά του. Όμως αυτή η διαπίστωση, όταν πραγματικά ενσαρκωθεί, δεν είναι ξερή ή αφηρημένη. Είναι η πιο οικεία δυνατή γνώση, η άμεση αναγνώριση της δικής μας φύσης και της φύσης όλων των πραγμάτων.

Στην ηρεμία του βαθύ διαλογισμού, όταν ο νους επιτέλους σταματά το ατέλειωτο σχολιασμό του, την καταναγκαστική ονοματοδοσία και αρπαγή, κάτι εξαιρετικό αποκαλύπτεται. Η συνείδηση, απαλλαγμένη από τα συνήθη της πρότυπα, γίνεται σαν ένας τέλεια ακίνητος καθρέφτης — αντανακλά τα πάντα χωρίς διαστρέβλωση, χωρίς προτίμηση, χωρίς την αίσθηση ενός ξεχωριστού εαυτού που αντανακλά. Αυτή είναι η φυσική κατάσταση, πάντα παρούσα κάτω από την ταραχή της σκέψης και του συναισθήματος.

Οι αδελφοί Ασάνγκα και Βασουμπάντχου, και όλοι οι ασκούμενοι του Γιόγκατσάρα ανά τους αιώνες, έχουν δείξει προς αυτή τη δυνατότητα: ότι δεν χρειάζεται να παραμείνουμε παγιδευμένοι στα στενά όρια του κατασκευασμένου εαυτού μας, ότι μπορούμε να ξυπνήσουμε στον απέραντο χώρο της ίδιας της συνείδησης, ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε τη θεμελιώδη μας φύση ως τίποτα άλλο παρά το νταρμακάγια, το σώμα αλήθειας της πραγματικότητας.

Αυτός ο δρόμος δεν μας ζητά να πιστέψουμε σε δόγματα αλλά να κοιτάξουμε άμεσα στην ίδια μας την εμπειρία. Δεν υπόσχεται σωτηρία από εξωτερική πηγή αλλά αποκαλύπτει ότι η απελευθέρωση είναι ήδη παρούσα, περιμένοντας μόνο να πέσουν τα πέπλα της άγνοιας. Δεν μας οδηγεί προς έναν μακρινό στόχο αλλά μας δείχνει ότι ποτέ δεν απομακρυνθήκαμε από τον προορισμό, ότι κάθε στιγμή εμπειρίας, αν τη δει κανείς σωστά, είναι ήδη η επίδειξη της φύσης του Βούδα.

Στο τέλος — αν και δεν υπάρχει τέλος, μόνο αυτό το αιώνιο τώρα — η διδασκαλία του Γιόγκατσάρα είναι πρόσκληση στην πιο απλή και πιο βαθιά μεταμόρφωση: να σταματήσουμε να παίρνουμε τη συνείδηση για κάτι που δεν είναι, να αφήσουμε το πιάσιμό μας στην φαντασμένη στερεότητα του εαυτού και του κόσμου, και να αναπαυθούμε στη φυσική επίγνωση που ήταν πάντα το αληθινό μας σπίτι.

Εδώ, σε αυτή την ανάπαυση, όλα τα ερωτήματα διαλύονται όχι επειδή απαντώνται αλλά επειδή αναγνωρίζονται ως προερχόμενα από την ίδια την σύγχυση που προσπαθούσαν να λύσουν. Εδώ, ο αναζητητής και το αναζητούμενο καταρρέουν στην απλή ύπαρξη που ποτέ δεν έλειψε. Εδώ, στην τέλεια ακινησία του καθρέφτη-συνείδησης, όλα τα πράγματα γνωρίζονται όπως πραγματικά είναι: κενά εγγενούς ύπαρξης, φωτεινά από επίγνωση, και απόλυτα, απεριόριστα ελεύθερα.

Είθε όλα τα όντα να αναγνωρίσουν αυτή την αλήθεια. Είθε όλα τα όντα να ξυπνήσουν στη δική τους απέραντη φύση. Είθε όλα τα όντα να γνωρίσουν την ειρήνη που ξεπερνά κάθε κατανόηση, τη χαρά πέρα από συνθήκες, την αγάπη που αγκαλιάζει τα πάντα επειδή δεν βλέπει κανένα άλλο.

Αυτός είναι ο δρόμος του Γιόγκατσάρα. Αυτός είναι ο δρόμος της συνείδησης που γνωρίζει τον εαυτό της. Αυτή είναι η μεγάλη στροφή προς το σπίτι.