- I. Kaivalgya, the Final Liberation
- II. The Inner Space, Asabrajnata Samadhi
- III. Samyama, Sabrajnata Samadhi
- IV. Pratyahara
- V. The Outer Discipline
…
ΣΑΜΚΥΑ ΓΙΟΓΚΑ
– Η ΑΣΤΑΝΓΚΑ ΓΙΟΓΚΑ ΤΟΥ ΠΑΝΤΑΖΑΛΙ
- I. Καϊβαλγία, η
Τελική Απελευθέρωση
- II. Ο Εσωτερικός
Χώρος, Ασαμπράτζνατα Σαμάντι
- III. Σαμγιάμα,
Σαμπράτζνατα Σαμάντι
- IV. Πρατγιαχάρα
- V. Η Εξωτερική Πειθαρχία
….
The Dance of Consciousness: A Journey Through the Veils of
Being
Chapter I: The Eternal Duality
In the beginning that was never a beginning, in the silence
before sound conceived of itself, there existed two principles—eternal,
uncreated, dwelling in a mystery beyond the grasp of mortal comprehension. The
ancient seers, those who had pierced the veil of appearances through lifetimes
of contemplation, whispered of this primordial truth: that all existence
springs from the interplay of two forces, distinct yet inseparable in their
cosmic dance.
The first they named Purusha—pure consciousness, the witness
that observes without being touched, the light that illuminates without being
diminished. Imagine, if one can, a crystal clarity so absolute that it contains
no color of its own, yet reveals all colors; a stillness so profound that it
holds all movement within itself without stirring. This is the nature of
Purusha, the soul in its pristine state, untouched by the turbulence of worldly
existence.
The second principle, Prakriti, is the great mother of all
manifestation, the primordial substance from which worlds are woven and unwoven
in endless cycles. She is nature herself, not as we perceive her through our
limited senses, but as she exists in her fundamental state—pregnant with
infinite possibilities, holding within her essence the seeds of all that might
become. Prakriti is the canvas upon which the drama of existence is painted,
the loom upon which the fabric of reality is woven.
Between these two—consciousness and matter, witness and
witnessed—there exists no hierarchy, no superiority of one over the other. They
are both eternal, both necessary, both complete in themselves. Yet the tragedy
and the glory of existence arise from their meeting, their proximity, their
mysterious entanglement that gives birth to the manifold worlds of experience.
The ancient wisdom, crystallized in the teachings of the
sage Kapila and later illuminated through the practical insights of Patanjali,
reveals that unlike the paths that seek a personal God as creator and
sustainer, this vision perceives the universe as emerging from the interaction
of these two uncreated principles. There is no divine architect standing
outside creation, fashioning worlds from void. Instead, there is the eternal
presence of consciousness and the eternal potential of matter, and from their
conjunction springs all that is, was, and ever shall be.
Yet Patanjali, with the insight of one who had walked the
path to its ultimate conclusion, added a gentle modification to this austere
vision. He spoke of Ishvara, a supreme Purusha, not as creator in the
conventional sense, but as a perfect exemplar of consciousness untouched by the
karmic entanglements that bind ordinary souls. This supreme consciousness
becomes a beacon, a star by which the spiritual seeker might navigate the
turbulent waters of existence.
Chapter II: The Unfoldment of Worlds
How does the invisible become visible? How does the
unmanifest take form? This is the great mystery that the sages contemplated in
their forest retreats, in their mountain caves, in the stillness of pre-dawn
meditation. The answer they discovered speaks not of sudden creation, but of
gradual unfoldment, like a seed becoming a tree, or a thought blossoming into a
universe.
When consciousness, in its pure witnessing nature, draws
near to primordial matter, something miraculous occurs. The perfect equilibrium
of Prakriti—the delicate balance of her three fundamental qualities—is
disturbed. Like a still pond touched by the breath of wind, like a silent
string set into vibration, Prakriti begins her cosmic dance of manifestation.
These three qualities, the gunas, are the very substance of
all experience. Sattva is the quality of light, of harmony, of clarity—it is
the luminous thread in the fabric of existence, the window through which truth
may be glimpsed. Rajas is passion, movement, desire—the fire that drives all
action, the restlessness that prevents stagnation but also disturbs peace.
Tamas is the quality of inertia, of darkness, of heaviness—it is the weight
that gives form to things, but also the ignorance that obscures vision.
In Prakriti's original state, these three exist in perfect
balance, each exactly counteracting the others, creating a stillness beyond all
motion. But with the proximity of consciousness, this balance is broken, and
the three gunas begin their endless interplay, now one predominating, now
another, weaving the infinite variations of manifest existence.
From this initial disturbance, creation proceeds through a
magnificent sequence of unfoldment. First arises Mahat, the cosmic
intelligence, the first glimmer of knowing in the universe. This is not
individual intelligence, but the universal capacity for consciousness to
reflect itself. From Mahat emerges Ahamkara, the principle of individuation,
the sense of "I-ness" that separates one thing from another, that
draws boundaries where none existed before.
And from Ahamkara, the worlds proliferate: the mind that
thinks, the senses that perceive—eyes that seek light, ears that hunger for
sound, skin that yearns for touch. There arise the organs of action, the
capacity to speak, to grasp, to move, to create, to release. Then come the
subtle elements—the essential nature of sound, of touch, of form, of flavor, of
odor—and finally the gross elements, the earth beneath our feet, the water that
quenches our thirst, the fire that warms and transforms, the air we breathe,
the space that contains all.
Twenty-four principles in all, each emerging from the one
before, each a step further into manifestation, each a veil obscuring the pure
light of consciousness. The worlds we experience—with their mountains and
oceans, their stars and galaxies, their joys and sorrows—are nothing but the
products of this evolution, the children of Prakriti dancing before the witness
of Purusha.
Chapter III: The Forgotten Identity
Here lies the heart of the human predicament, the source of
all suffering, the knot that binds the soul to the wheel of birth and death.
For Purusha, pure consciousness, is in truth untouched by all that occurs in
the realm of Prakriti. The soul is eternal, unchanging, free—like the sky that
is never stained by the clouds that pass through it, like the mirror that
reflects all images yet retains none.
But through a cosmic forgetfulness, a mysterious ignorance
called avidya, consciousness mistakes itself for that which it witnesses. The
pure self, infinite and free, comes to believe it is the limited body—this
particular form of flesh and bone and blood. It imagines itself to be the
restless mind with its endless parade of thoughts, desires, fears, and
memories. It identifies with the ego, that construct of individuality that
declares "I am this and not that, I want this and reject that."
This identification is like that of a crystal placed near a
red flower. The crystal, in itself colorless and pure, appears to take on the
red hue of the flower. Yet the crystal has not truly become red; its essential
nature remains unchanged. So too, consciousness appears to take on the
qualities of the body-mind complex—pleasure and pain, birth and death, joy and
sorrow—yet in its essential nature, it remains forever untouched.
This is the great illusion, the cosmic dream from which
spiritual practice seeks to awaken us. We are not the wave believing itself
separate from the ocean, fearing its eventual dissolution. We are the ocean
itself, vast and deep and eternal, temporarily playing at being a wave. We are
not the dancer, we are the witness watching the dance, though we have forgotten
ourselves so completely that we believe we feel the dancer's exhaustion, share
the dancer's triumphs and defeats.
The relationship between Purusha and Prakriti is one of the
profoundest paradoxes. They are utterly distinct, never truly touching, never
actually mixing. Yet their proximity creates all the phenomena of existence.
Consciousness lends its light to matter, allowing the unconscious substance of
Prakriti to appear as if it were conscious. Matter provides the stage, the
costumes, the drama through which consciousness seems to experience—though in
truth, Purusha only witnesses, never truly participates.
This proximity without contact, this separation in intimacy,
is like the sun and the earth. The sun never touches the earth, yet its rays
bring forth all life, all growth, all manifestation. The earth receives the
light but does not possess it, cannot claim it as its own. So consciousness
illuminates matter, giving rise to all experience, yet remains forever
separate, forever free.
Chapter IV: The Eight-Fold Path to Awakening
Into this predicament of forgotten identity, the sage
Patanjali brought forth a map, a method, a ladder by which the soul might climb
from confusion to clarity, from bondage to liberation. He called it Ashtanga
Yoga—the eight-limbed path—and in these eight stages lies the entire journey
from suffering to freedom, from ignorance to illumination.
The path begins not with grand mystical experiences, but
with ethics—with how one conducts oneself in the world of relationships and
actions. The first limb, Yama, consists of five restraints that purify one's
interactions with others: non-violence in thought, word, and deed; truthfulness
that springs from seeing reality as it is; non-stealing, which includes not
coveting what belongs to another; conservation of vital energy through celibacy
or right use of sexual force; and non-possessiveness, the freedom from grasping
that comes from recognizing the transient nature of all things.
These are not mere moral rules imposed from without, but
natural expressions of a consciousness beginning to remember its true nature.
For one who knows the Self is eternal and unlimited, what need for violence,
what purpose in deception, what desire to grasp what cannot be permanently
held?
The second limb, Niyama, turns inward with five observances:
purity of body and mind, creating a vessel fit for the sacred; contentment,
that deep satisfaction that arises from within rather than from external
circumstances; austerity, the discipline that burns away impurities as fire
purifies gold; self-study, the examination of one's nature and the study of
sacred texts that point the way; and surrender to Ishvara, the supreme
consciousness, acknowledging something greater than the individual ego.
With ethical foundation established, the practitioner moves
to Asana—not the gymnastics that the modern world has made of yoga, but the
cultivation of a posture that is both steady and comfortable, a physical
stillness that mirrors and supports the deeper stillness sought within. When
the body ceases to clamor for attention, when it becomes a faithful servant
rather than a demanding master, consciousness can turn inward without
distraction.
Pranayama follows—the regulation of the breath, that
mysterious bridge between body and mind, between conscious and unconscious,
between the gross and subtle dimensions of being. Through careful attention to
inhalation, retention, and exhalation, the practitioner learns to control and
refine the vital force that animates the body-mind complex. As the breath
becomes subtle, so too does the mind; as the breath becomes steady, so too does
consciousness become unwavering.
The fifth limb marks a crucial transition: Pratyahara, the
withdrawal of the senses from their objects. The eyes learn to look within
rather than without, the ears tune to the inner sound rather than outer noise,
all the senses that normally stream outward in ceaseless pursuit of objects
turn back toward their source. This is like a turtle drawing its limbs into its
shell, creating an inner sanctuary protected from the turbulence of the
external world.
Now the journey enters its interior phase. Dharana is
concentration—the ability to fix the mind steadily upon a single point, whether
a sacred syllable, an image of the divine, the breath, or the space between
thoughts. Here the practitioner discovers how scattered the mind truly is, how
it leaps like a monkey from branch to branch, never resting, always seeking the
next distraction. But through patient practice, concentration deepens, the
leaps become smaller, the periods of focus longer.
From concentration arises Dhyana, meditation—that state
where attention flows steadily toward its object without interruption, like oil
poured from one vessel to another in an unbroken stream. This is no longer the
effortful focusing of concentration, but a natural absorption, a merging of the
observer and observed into a unity of awareness. Time loses its usual quality;
the meditator might sit for hours experiencing what seems like moments, or
moments that contain the depth of hours.
And finally, the eighth limb: Samadhi, the crown and
culmination of the path. Here all sense of separation dissolves. Subject and
object, knower and known, merge into a unity beyond description. In the lower
stages of Samadhi, there remains a subtle duality, a faint sense of "I am
experiencing this transcendent state." But in the highest Samadhi, even
this dissolves. There is only pure consciousness, witnessing itself, resting in
its own nature.
Through this progressive path, discrimination
awakens—viveka, the ability to distinguish between Purusha and Prakriti,
between the eternal witness and the temporary phenomena it observes. With
discrimination comes dispassion—vairagya, the natural falling away of
attachment to that which is recognized as not-self. These two—discrimination
and dispassion—are the wings upon which the soul flies to freedom.
Chapter V: The Summit of Liberation
The ultimate destination of this spiritual journey is called
Kaivalya—a word that means isolation, aloneness, but signifies not loneliness
but rather completeness, independence, the soul's return to its original
nature. This is the state where Purusha realizes its absolute separation from
Prakriti, where consciousness recognizes it was never truly bound, never truly
suffered, never truly born and will never truly die.
In this supreme realization, all identification with the
body-mind complex falls away like a discarded garment. The soul sees that it
was always free, that its bondage was a case of mistaken identity, like a rope
mistaken for a snake in twilight. Once the light of true knowledge dawns, the
snake-illusion vanishes, revealing that only the rope ever existed. So too,
when the light of discrimination illuminates consciousness, the illusion of
bondage vanishes, revealing the soul's eternal freedom.
The cycle of birth and death—that endless wheel upon which
souls have turned for countless ages, experiencing joy and sorrow, union and
separation, gain and loss—comes to a complete stop. Not because the soul is
destroyed, but because it recognizes it was never truly on the wheel. Like one
who awakens from a dream and realizes that all the dream-experiences, however
vivid, were never ultimately real, the liberated soul awakens to find that all
the lifetimes of incarnation were appearances in consciousness, not the reality
of consciousness itself.
The ancient texts use a beautiful metaphor: Prakriti is like
a dancer who performs for the audience of Purusha. Once the performance is
complete, once the soul has experienced all it needed to experience and has
achieved the discrimination that leads to freedom, Prakriti withdraws, like a
dancer retiring behind the curtain. The show is over; the purpose has been
fulfilled.
In this state of Kaivalya, Purusha rests in its own
nature—pure, luminous, eternal consciousness, no longer reflecting the
modifications of Prakriti, no longer appearing to experience the changes and
transformations of the material world. This is not a union with a supreme
being, as some paths describe liberation, but rather the isolation and
independence of individual consciousness, freed from all material entanglement.
Yet this isolation is not cold or barren. It is described as
complete fullness, perfect peace, the end of all seeking because there is
nothing more to be sought. The liberated soul has discovered that it was always
what it was seeking, that the treasure was never lost, that the journey home
was the recognition that one had never truly left.
Chapter VI: The Eternal Present
And so the great teaching comes full circle, revealing a
truth that was always present but obscured by the veils of ignorance and
identification. The soul is not something that must be created or achieved or
earned. It is the eternal reality, the unchanging witness, the pure
consciousness that has observed the entire cosmic drama from before the first
world emerged until after the last world dissolves.
The spiritual path is not truly a path of becoming but of
recognition, not of achieving something new but of remembering something
ancient, not of reaching somewhere distant but of realizing one's present
reality. Every practice, every discipline, every meditation is not building
something that doesn't exist, but rather removing the obstructions that prevent
the recognition of what has always existed.
This vision, transmitted from sage to disciple across the
millennia, offers not consolation but truth—the difficult, liberating truth
that we are not the limited, suffering beings we imagine ourselves to be. We
are consciousness itself, vast as the sky, deep as the ocean, eternal as time
itself. All the pain we have endured, all the limitations we have experienced,
all the fears that have haunted us arise from the fundamental misidentification
of ourselves with what we are not.
The invitation extended by this teaching is to awaken from
this dream of limitation, to recognize the dreamer behind the dream, to
discover the witness behind all witnessed phenomena. It asks us to be still
enough, present enough, attentive enough to notice the space of awareness in
which all thoughts arise and dissolve, the consciousness that remains unchanged
whether the body is young or old, whether the mind is joyful or sad, whether
fortune favors or abandons us.
In the end, there is only this: consciousness, eternal and
free, temporarily appearing to be bound through its proximity to matter,
gradually awakening to its true nature through discrimination and dispassion,
ultimately resting in the supreme peace of its own being. This is the ancient
teaching of Samkhya and Yoga—not a belief to be adopted, but a reality to be
discovered, not a theory to be understood, but an experience to be lived.
The path is laid out, the map is drawn, the method is given.
What remains is the journey itself—the courageous turning inward, the patient
cultivation of discrimination, the gradual dissolution of ignorance, the
eventual dawn of liberating knowledge. And in that knowledge, the discovery
that we have always been what we sought, that the seeker and the sought were
never truly separate, that consciousness has always been free, needing only to
recognize its freedom.
This is the mystery and the revelation, the journey and the
destination, the ancient wisdom that remains forever new, speaking across the
centuries to those who have ears to hear: You are not what you think you are.
You are the eternal witness, pure consciousness, forever free. Remember
yourself.
…
Η Χορός της
Συνείδησης: Ένα Ταξίδι Μέσα από τα Πέπλα της Ύπαρξης
Κεφάλαιο Ι: Η
Αιώνια Δυϊκότητα
Στην αρχή που
ποτέ δεν υπήρξε αρχή, στη σιωπή πριν ο ήχος συλλάβει τον εαυτό του, υπήρχαν δύο
αρχές — αιώνιες, αγέννητες, κατοικούσες σε ένα μυστήριο πέρα από την αντίληψη
του θνητού νου. Οι αρχαίοι μάντεις, αυτοί που είχαν διαπεράσει το πέπλο των
φαινομένων μέσα από αιώνες περισυλλογής, ψιθύριζαν αυτή την πρωταρχική αλήθεια:
ότι όλη η ύπαρξη πηγάζει από την αλληλεπίδραση δύο δυνάμεων, διακεκριμένων αλλά
αχώριστων στον κοσμικό τους χορό.
Την πρώτη την
ονόμαζαν Πουρούσα — καθαρή συνείδηση, ο μάρτυρας που παρατηρεί χωρίς να
αγγίζεται, το φως που φωτίζει χωρίς να μειώνεται. Φανταστείτε, αν μπορεί
κανείς, μια κρυστάλλινη διαύγεια τόσο απόλυτη που δεν περιέχει χρώμα δικό της,
αλλά αποκαλύπτει όλα τα χρώματα· μια ακινησία τόσο βαθιά που κρατά μέσα της
κάθε κίνηση χωρίς να κουνηθεί. Αυτή είναι η φύση του Πουρούσα, η ψυχή στην αγνή
της κατάσταση, ανέγγιχτη από την ταραχή της κοσμικής ύπαρξης.
Η δεύτερη αρχή, η
Πρακρίτι, είναι η μεγάλη μητέρα κάθε εκδήλωσης, η πρωταρχική ουσία από την
οποία υφαίνονται και ξεϋφαίνονται κόσμοι σε ατέλειωτους κύκλους. Είναι η ίδια η
φύση, όχι όπως την αντιλαμβανόμαστε με τις περιορισμένες αισθήσεις μας, αλλά
όπως υπάρχει στην θεμελιώδη της κατάσταση — έγκυος από άπειρες δυνατότητες,
κρατώντας μέσα στην ουσία της τους σπόρους όλων όσων θα μπορούσαν να γίνουν. Η
Πρακρίτι είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο ζωγραφίζεται το δράμα της ύπαρξης, ο
αργαλειός πάνω στον οποίο υφαίνεται το ύφασμα της πραγματικότητας.
Ανάμεσα σε αυτά
τα δύο — συνείδηση και ύλη, μάρτυρας και μαρτυρούμενο — δεν υπάρχει ιεραρχία,
δεν υπάρχει υπεροχή του ενός έναντι του άλλου. Και τα δύο είναι αιώνια, και τα
δύο απαραίτητα, και τα δύο πλήρη καθαυτά. Ωστόσο, η τραγωδία και η δόξα της
ύπαρξης γεννιούνται από τη συνάντησή τους, την εγγύτητά τους, την μυστηριώδη
εμπλοκή τους που γεννά τους πολυδιάστατους κόσμους της εμπειρίας.
Η αρχαία σοφία,
που κρυσταλλώθηκε στις διδασκαλίες του σοφού Καπίλα και αργότερα φωτίστηκε μέσα
από τις πρακτικές ενοράσεις του Πατάντζαλι, αποκαλύπτει ότι, σε αντίθεση με τις
οδούς που αναζητούν έναν προσωπικό Θεό ως δημιουργό και συντηρητή, αυτή η όραση
αντιλαμβάνεται το σύμπαν να αναδύεται από την αλληλεπίδραση αυτών των δύο
αγέννητων αρχών. Δεν υπάρχει θεϊκός αρχιτέκτονας που στέκεται έξω από τη
δημιουργία, πλάθοντας κόσμους από το κενό. Αντίθετα, υπάρχει η αιώνια παρουσία
της συνείδησης και η αιώνια δυνατότητα της ύλης, και από τη σύζευξή τους
πηγάζει ό,τι είναι, ήταν και θα είναι ποτέ.
Ωστόσο, ο
Πατάντζαλι, με την ενορατική δύναμη κάποιου που είχε διανύσει την οδό μέχρι το
τέλος της, πρόσθεσε μια ήπια τροποποίηση σε αυτή την αυστηρή όραση. Μίλησε για
τον Ίσβαρα, έναν υπέρτατο Πουρούσα, όχι ως δημιουργό με την συμβατική έννοια,
αλλά ως τέλειο πρότυπο συνείδησης ανέγγιχτο από τις καρμικές εμπλοκές που
δένουν τις συνηθισμένες ψυχές. Αυτή η υπέρτατη συνείδηση γίνεται φάρος, ένα
αστέρι με το οποίο ο πνευματικός αναζητητής μπορεί να πλοηγηθεί στα ταραγμένα
νερά της ύπαρξης.
Κεφάλαιο ΙΙ: Η
Ξετύλιξη των Κόσμων
Πώς το αόρατο
γίνεται ορατό; Πώς το αδιαμόρφωτο παίρνει μορφή; Αυτό είναι το μεγάλο μυστήριο
που οι σοφοί στοχάζονταν στα δάση τους, στα σπήλαια των βουνών, στην ησυχία του
προ αυγινού διαλογισμού. Η απάντηση που ανακάλυψαν δεν μιλά για ξαφνική
δημιουργία, αλλά για σταδιακή ξετύλιξη, όπως ένας σπόρος γίνεται δέντρο, ή μια
σκέψη ανθίζει σε σύμπαν.
Όταν η συνείδηση,
στην καθαρή της φύση του μάρτυρα, πλησιάζει την πρωταρχική ύλη, συμβαίνει κάτι
θαυμαστό. Η τέλεια ισορροπία της Πρακρίτι — η λεπτή ισορροπία των τριών
θεμελιωδών της ιδιοτήτων — διαταράσσεται. Σαν μια ήρεμη λίμνη που αγγίζεται από
την πνοή του ανέμου, σαν μια σιωπηλή χορδή που τίθεται σε δόνηση, η Πρακρίτι
αρχίζει τον κοσμικό της χορό της εκδήλωσης.
Αυτές οι τρεις
ιδιότητες, τα γκούνα, είναι η ίδια η ουσία κάθε εμπειρίας. Το σάττβα είναι η
ιδιότητα του φωτός, της αρμονίας, της διαύγειας — είναι η φωτεινή κλωστή στο
ύφασμα της ύπαρξης, το παράθυρο μέσα από το οποίο μπορεί να διακριθεί η
αλήθεια. Το ράτζας είναι το πάθος, η κίνηση, η επιθυμία — η φωτιά που ωθεί κάθε
δράση, η ανησυχία που αποτρέπει τη στασιμότητα αλλά και διαταράσσει την ειρήνη.
Το τάμας είναι η ιδιότητα της αδράνειας, του σκότους, της βαρύτητας — είναι το
βάρος που δίνει μορφή στα πράγματα, αλλά και η άγνοια που σκοτεινιάζει την
όραση.
Στην αρχική
κατάσταση της Πρακρίτι, αυτά τα τρία υπάρχουν σε τέλεια ισορροπία, το ένα
ακριβώς εξουδετερώνει το άλλο, δημιουργώντας μια ακινησία πέρα από κάθε κίνηση.
Όμως με την εγγύτητα της συνείδησης, αυτή η ισορροπία σπάει, και τα τρία γκούνα
αρχίζουν την ατέλειωτη αλληλεπίδρασή τους, πότε το ένα κυριαρχεί, πότε το άλλο,
υφαίνοντας τις άπειρες παραλλαγές της εκδηλωμένης ύπαρξης.
Από αυτή την
αρχική διαταραχή, η δημιουργία προχωρά μέσα από μια μεγαλοπρεπή ακολουθία
ξετυλίγματος. Πρώτα αναδύεται το Μαχάτ, η κοσμική νοημοσύνη, η πρώτη λάμψη της
γνώσης στο σύμπαν. Αυτή δεν είναι ατομική νοημοσύνη, αλλά η καθολική ικανότητα
της συνείδησης να αντανακλά τον εαυτό της. Από το Μαχάτ αναδύεται το Αχάμκαρα,
η αρχή της ατομικοποίησης, η αίσθηση του «εγώ» που χωρίζει το ένα πράγμα από το
άλλο, που τραβά σύνορα εκεί που δεν υπήρχαν.
Και από το
Αχάμκαρα, οι κόσμοι πολλαπλασιάζονται: ο νους που σκέφτεται, οι αισθήσεις που
αντιλαμβάνονται — μάτια που αναζητούν φως, αυτιά που πεινούν για ήχο, δέρμα που
λαχταρά την αφή. Αναδύονται τα όργανα δράσης, η ικανότητα να μιλάμε, να
πιάνουμε, να κινούμαστε, να δημιουργούμε, να απελευθερώνουμε. Ύστερα έρχονται
τα λεπτά στοιχεία — η ουσία του ήχου, της αφής, της μορφής, της γεύσης, της
οσμής — και τέλος τα χονδρά στοιχεία, η γη κάτω από τα πόδια μας, το νερό που
ξεδιψά, η φωτιά που ζεσταίνει και μεταμορφώνει, ο αέρας που αναπνέουμε, ο χώρος
που περιέχει τα πάντα.
Είκοσι τέσσερις
αρχές συνολικά, η καθεμία να αναδύεται από την προηγούμενη, η καθεμία ένα βήμα
πιο βαθιά στην εκδήλωση, η καθεμία ένα πέπλο που σκεπάζει το καθαρό φως της
συνείδησης. Οι κόσμοι που βιώνουμε — με τα βουνά και τους ωκεανούς τους, τα
αστέρια και τους γαλαξίες τους, τις χαρές και τις λύπες τους — δεν είναι τίποτα
άλλο παρά τα προϊόντα αυτής της εξέλιξης, τα παιδιά της Πρακρίτι που χορεύουν
μπροστά στον μάρτυρα Πουρούσα.
Κεφάλαιο ΙΙΙ: Η
Λησμονημένη Ταυτότητα
Εδώ βρίσκεται η
καρδιά της ανθρώπινης τραγωδίας, η πηγή κάθε πόνου, ο κόμπος που δένει την ψυχή
στον τροχό της γέννησης και του θανάτου. Διότι ο Πουρούσα, η καθαρή συνείδηση,
στην πραγματικότητα παραμένει ανέγγιχτος από όλα όσα συμβαίνουν στον κόσμο της Πρακρίτι.
Η ψυχή είναι αιώνια, αμετάβλητη, ελεύθερη — σαν τον ουρανό που ποτέ δεν
λερώνεται από τα σύννεφα που περνούν μέσα του, σαν τον καθρέφτη που αντανακλά
όλες τις εικόνες αλλά δεν κρατά καμία.
Όμως μέσα από μια
κοσμική λησμοσύνη, μια μυστηριώδη άγνοια που ονομάζεται αβίντια, η συνείδηση
ταυτίζεται λανθασμένα με αυτό που παρατηρεί. Η καθαρή εαυτότητα, άπειρη και
ελεύθερη, καταλήγει να πιστεύει ότι είναι το περιορισμένο σώμα — αυτή η
συγκεκριμένη μορφή από σάρκα, οστά και αίμα. Φαντάζεται τον εαυτό της ως τον
ταραγμένο νου με την ατελείωτη παρέλαση σκέψεων, επιθυμιών, φόβων και
αναμνήσεων. Ταυτίζεται με το εγώ, εκείνη την κατασκευή ατομικότητας που
διακηρύσσει «είμαι αυτό και όχι εκείνο, θέλω αυτό και απορρίπτω εκείνο».
Αυτή η ταύτιση
μοιάζει με κρύσταλλο που τοποθετείται κοντά σε ένα κόκκινο λουλούδι. Ο
κρύσταλλος, από μόνος του άχρωμος και καθαρός, φαίνεται να παίρνει την κόκκινη
απόχρωση του λουλουδιού. Ωστόσο ο κρύσταλλος δεν έχει γίνει πραγματικά
κόκκινος· η ουσιαστική του φύση παραμένει αμετάβλητη. Έτσι και η συνείδηση
φαίνεται να αποκτά τις ιδιότητες του σώματος-νου — ηδονή και πόνο, γέννηση και
θάνατο, χαρά και λύπη — αλλά στην ουσιαστική της φύση παραμένει για πάντα
ανέγγιχτη.
Αυτή είναι η
μεγάλη ψευδαίσθηση, το κοσμικό όνειρο από το οποίο η πνευματική πρακτική
επιδιώκει να μας ξυπνήσει. Δεν είμαστε το κύμα που πιστεύει ότι είναι ξεχωριστό
από τον ωκεανό και φοβάται τη μελλοντική του διάλυση. Είμαστε ο ίδιος ο
ωκεανός, απέραντος και βαθύς και αιώνιος, που παίζει προσωρινά τον ρόλο ενός
κύματος. Δεν είμαστε ο χορευτής, είμαστε ο μάρτυρας που παρακολουθεί τον χορό,
αν και έχουμε λησμονήσει τον εαυτό μας τόσο πλήρως που πιστεύουμε ότι νιώθουμε
την κούραση του χορευτή, μοιραζόμαστε τις νίκες και τις ήττες του.
Η σχέση ανάμεσα
στον Πουρούσα και την Πρακρίτι είναι ένα από τα βαθύτερα παράδοξα. Είναι
απόλυτα διακεκριμένα, ποτέ δεν αγγίζουν πραγματικά, ποτέ δεν αναμειγνύονται
αληθινά. Ωστόσο η εγγύτητά τους δημιουργεί όλα τα φαινόμενα της ύπαρξης. Η
συνείδηση δανείζει το φως της στην ύλη, επιτρέποντας στην ασυνείδητη ουσία της
Πρακρίτι να φαίνεται σαν να ήταν συνειδητή. Η ύλη παρέχει τη σκηνή, τα
κοστούμια, το δράμα μέσα από το οποίο η συνείδηση φαίνεται να βιώνει — αν και
στην πραγματικότητα ο Πουρούσα μόνο παρατηρεί, ποτέ δεν συμμετέχει αληθινά.
Αυτή η εγγύτητα
χωρίς επαφή, αυτή η διαχωρισμένη οικειότητα, μοιάζει με τον ήλιο και τη γη. Ο
ήλιος ποτέ δεν αγγίζει τη γη, όμως οι ακτίνες του φέρνουν όλη τη ζωή, όλη την
ανάπτυξη, όλη την εκδήλωση. Η γη δέχεται το φως αλλά δεν το κατέχει, δεν μπορεί
να το διεκδικήσει ως δικό της. Έτσι η συνείδηση φωτίζει την ύλη, γεννώντας κάθε
εμπειρία, αλλά παραμένει για πάντα ξεχωριστή, για πάντα ελεύθερη.
Κεφάλαιο IV: Η Οκταπλή Οδός προς την Αφύπνιση
Μέσα σε αυτή την
κατάσταση λησμονημένης ταυτότητας, ο σοφός Πατάντζαλι έφερε έναν χάρτη, μια
μέθοδο, μια σκάλα με την οποία η ψυχή μπορεί να ανέβει από τη σύγχυση στην
διαύγεια, από τη δουλεία στην απελευθέρωση. Το ονόμασε Ασάνγκα Γιόγκα — την
οκταπλή οδό — και σε αυτά τα οκτώ στάδια βρίσκεται ολόκληρο το ταξίδι από τον
πόνο στην ελευθερία, από την άγνοια στη φώτιση.
Η οδός δεν
αρχίζει με μεγαλοπρεπείς μυστικιστικές εμπειρίες, αλλά με την ηθική — με τον
τρόπο που κάποιος συμπεριφέρεται στον κόσμο των σχέσεων και των πράξεων. Το
πρώτο σκέλος, τα Γιάμα, αποτελούνται από πέντε περιορισμούς που εξαγνίζουν τις
αλληλεπιδράσεις μας με τους άλλους: μη-βία στη σκέψη, τον λόγο και την πράξη·
αλήθεια που πηγάζει από την όραση της πραγματικότητας όπως είναι· μη-κλοπή, που
περιλαμβάνει και το να μην επιθυμείς ό,τι ανήκει σε άλλον· διατήρηση της
ζωτικής ενέργειας μέσω αγνότητας ή σωστής χρήσης της σεξουαλικής δύναμης· και
μη-ιδιοκτησία, η ελευθερία από την αρπαγή που προέρχεται από την αναγνώριση της
παροδικότητας όλων των πραγμάτων.
Αυτά δεν είναι
απλώς ηθικοί κανόνες που επιβάλλονται από έξω, αλλά φυσικές εκφράσεις μιας
συνείδησης που αρχίζει να θυμάται την αληθινή της φύση. Διότι για όποιον
γνωρίζει ότι ο Εαυτός είναι αιώνιος και απεριόριστος, ποια ανάγκη για βία,
ποιος σκοπός στην απάτη, ποια επιθυμία να κρατήσει κανείς ό,τι δεν μπορεί να
κρατηθεί μόνιμα;
Το δεύτερο
σκέλος, τα Νιγιάμα, στρέφονται προς τα μέσα με πέντε πρακτικές: καθαριότητα
σώματος και νου, δημιουργώντας ένα δοχείο άξιο για το ιερό· ικανοποίηση, εκείνη
η βαθιά ευχαρίστηση που αναδύεται από μέσα και όχι από εξωτερικές συνθήκες·
λιτότητα, η πειθαρχία που καίει τις ακαθαρσίες όπως η φωτιά εξαγνίζει τον
χρυσό· αυτομελέτη, η εξέταση της φύσης μας και η μελέτη των ιερών κειμένων που
δείχνουν τον δρόμο· και παράδοση στον Ίσβαρα, την υπέρτατη συνείδηση,
αναγνωρίζοντας κάτι μεγαλύτερο από το ατομικό εγώ.
Με την ηθική βάση
να έχει τεθεί, ο ασκούμενος προχωρά στο Άσανα — όχι στους γυμναστικούς
ακροβατισμούς που έχει κάνει η σύγχρονη εποχή τη γιόγκα, αλλά στην καλλιέργεια
μιας στάσης που είναι ταυτόχρονα σταθερή και άνετη, μια σωματική ακινησία που
αντανακλά και υποστηρίζει την βαθύτερη ακινησία που αναζητείται μέσα.
Ακολουθεί το
Πραναγιάμα — η ρύθμιση της αναπνοής, εκείνη η μυστηριώδης γέφυρα ανάμεσα στο
σώμα και τον νου, ανάμεσα στο συνειδητό και το ασυνείδητο, ανάμεσα στις χονδρές
και τις λεπτές διαστάσεις της ύπαρξης. Μέσω προσεκτικής προσοχής στην εισπνοή,
την κατακράτηση και την εκπνοή, ο ασκούμενος μαθαίνει να ελέγχει και να
εξευγενίζει τη ζωτική δύναμη που ζωντανεύει το σώμα-νου. Καθώς η αναπνοή
γίνεται πιο λεπτή, έτσι γίνεται και ο νους· καθώς η αναπνοή γίνεται σταθερή,
έτσι γίνεται και η συνείδηση ακλόνητη.
Το πέμπτο σκέλος
σηματοδοτεί μια κρίσιμη μετάβαση: το Πρατιαχάρα, η απόσυρση των αισθήσεων από
τα αντικείμενά τους. Τα μάτια μαθαίνουν να κοιτούν προς τα μέσα αντί προς τα
έξω, τα αυτιά συντονίζονται στον εσωτερικό ήχο αντί στον εξωτερικό θόρυβο, όλες
οι αισθήσεις που κανονικά ρέουν προς τα έξω σε αδιάκοπη αναζήτηση αντικειμένων
επιστρέφουν προς την πηγή τους. Είναι σαν μια χελώνα που μαζεύει τα άκρα της
στο καβούκι της, δημιουργώντας ένα εσωτερικό καταφύγιο προστατευμένο από την
ταραχή του εξωτερικού κόσμου.
Τώρα το ταξίδι
εισέρχεται στην εσωτερική του φάση. Το Ντάρανα είναι η συγκέντρωση — η
ικανότητα να στερεώνει κανείς τον νου σταθερά σε ένα και μοναδικό σημείο, είτε
πρόκειται για μια ιερή συλλαβή, μια εικόνα του θείου, την αναπνοή, είτε τον
χώρο ανάμεσα στις σκέψεις. Εδώ ο ασκούμενος ανακαλύπτει πόσο διάσπαρτος είναι
πραγματικά ο νους, πώς πηδά σαν μαϊμού από κλαδί σε κλαδί, ποτέ δεν
ξεκουράζεται, πάντα αναζητά την επόμενη απόσπαση προσοχής. Όμως μέσω
υπομονετικής πρακτικής, η συγκέντρωση βαθαίνει, τα πηδήματα μικραίνουν, οι
περίοδοι εστίασης μεγαλώνουν.
Από τη
συγκέντρωση γεννιέται το Ντιάνα, ο διαλογισμός — εκείνη η κατάσταση όπου η
προσοχή ρέει σταθερά προς το αντικείμενό της χωρίς διακοπή, σαν λάδι που
χύνεται από το ένα δοχείο στο άλλο σε αδιάσπαστη ροή. Δεν είναι πια η
προσπάθεια της συγκέντρωσης, αλλά μια φυσική απορρόφηση, μια ένωση παρατηρητή
και παρατηρούμενου σε ενότητα επίγνωσης. Ο χρόνος χάνει την συνήθη του
ποιότητα· ο διαλογιζόμενος μπορεί να κάθεται ώρες και να βιώνει αυτό που
φαίνεται σαν στιγμές, ή στιγμές που περιέχουν το βάθος ωρών.
Και τέλος, το
όγδοο σκέλος: το Σαμάντι, η κορωνίδα και η ολοκλήρωση της οδού. Εδώ διαλύεται
κάθε αίσθηση διαχωρισμού. Υποκείμενο και αντικείμενο, γνωρίζων και γνωστό,
συγχωνεύονται σε μια ενότητα πέρα από περιγραφή. Στα κατώτερα στάδια του
Σαμάντι παραμένει μια λεπτή δυϊκότητα, μια αχνή αίσθηση «εγώ βιώνω αυτή την
υπερβατική κατάσταση». Όμως στο ανώτατο Σαμάντι, ακόμα και αυτό διαλύεται. Δεν
υπάρχει παρά μόνο καθαρή συνείδηση, που παρατηρεί τον εαυτό της, αναπαυόμενη
στη δική της φύση.
Μέσω αυτής της
προοδευτικής οδού ξυπνά η διάκριση — η βιβέκα, η ικανότητα να διαχωρίζει κανείς
ανάμεσα στον Πουρούσα και την Πρακριτι, ανάμεσα στον αιώνιο μάρτυρα και τα
προσωρινά φαινόμενα που παρατηρεί. Με τη διάκριση έρχεται η αποστασιοποίηση — η
βαϊράγκια, η φυσική απομάκρυνση από την προσκόλληση σε ό,τι αναγνωρίζεται ως
μη-εαυτός. Αυτά τα δύο — διάκριση και αποστασιοποίηση — είναι τα φτερά με τα
οποία η ψυχή πετά προς την ελευθερία.
Κεφάλαιο V: Η Κορυφή της Απελευθέρωσης
Ο τελικός
προορισμός αυτού του πνευματικού ταξιδιού ονομάζεται Καϊβάλια — μια λέξη που
σημαίνει απομόνωση, μοναξιά, αλλά δεν δηλώνει μοναχικότητα παρά πλήρη
ολοκλήρωση, ανεξαρτησία, την επιστροφή της ψυχής στην αρχική της φύση.
Πρόκειται για την κατάσταση στην οποία ο Πουρούσα συνειδητοποιεί την απόλυτη
διαχωρισμένη του ύπαρξη από την Πρακρίτι, όπου η συνείδηση αναγνωρίζει ότι ποτέ
δεν ήταν πραγματικά δεσμευμένη, ποτέ δεν υπέφερε αληθινά, ποτέ δεν γεννήθηκε
και δεν θα πεθάνει ποτέ πραγματικά.
Σε αυτή την
ύψιστη συνειδητοποίηση, κάθε ταύτιση με το σώμα-νου πέφτει σαν ένα ρούχο που
απορρίπτεται. Η ψυχή βλέπει ότι ήταν πάντοτε ελεύθερη, ότι η δουλεία της ήταν
απλώς μια περίπτωση λανθασμένης ταυτότητας, σαν σχοινί που στο λυκόφως θεωρήθηκε
για φίδι. Μόλις το φως της αληθινής γνώσης ανατείλει, η ψευδαίσθηση του φιδιού
εξαφανίζεται, αποκαλύπτοντας ότι μόνο το σχοινί υπήρχε πάντοτε. Έτσι και όταν
το φως της διάκρισης φωτίσει τη συνείδηση, η ψευδαίσθηση της δουλείας
εξαφανίζεται, αποκαλύπτοντας την αιώνια ελευθερία της ψυχής.
Ο κύκλος της
γέννησης και του θανάτου — εκείνος ο ατέλειωτος τροχός πάνω στον οποίο οι ψυχές
γύριζαν επί αμέτρητες εποχές, βιώνοντας χαρά και λύπη, ένωση και χωρισμό,
κέρδος και απώλεια — σταματά ολοκληρωτικά. Όχι επειδή η ψυχή καταστρέφεται,
αλλά επειδή αναγνωρίζει ότι ποτέ δεν βρισκόταν πραγματικά στον τροχό. Όπως
κάποιος που ξυπνά από ένα όνειρο και συνειδητοποιεί ότι όλες οι εμπειρίες του
ονείρου, όσο ζωντανές κι αν ήταν, δεν ήταν ποτέ ουσιαστικά πραγματικές, έτσι
και η απελευθερωμένη ψυχή ξυπνά και διαπιστώνει ότι όλες οι ζωές της ενσάρκωσης
ήταν φαινόμενα μέσα στη συνείδηση, όχι η ίδια η πραγματικότητα της συνείδησης.
Τα αρχαία κείμενα
χρησιμοποιούν μια υπέροχη μεταφορά: η Πρακρίτι είναι σαν μια χορεύτρια που
εκτελεί το έργο της μπροστά στο κοινό του Πουρούσα. Μόλις η παράσταση
ολοκληρωθεί, μόλις η ψυχή βιώσει ό,τι χρειαζόταν να βιώσει και αποκτήσει τη
διάκριση που οδηγεί στην ελευθερία, η Πρακρίτι αποσύρεται, όπως μια χορεύτρια
που αποχωρεί πίσω από την κουρτίνα. Η παράσταση τελείωσε· ο σκοπός εκπληρώθηκε.
Σε αυτή την
κατάσταση Καϊβάλια, ο Πουρούσα αναπαύεται στη δική του φύση — καθαρή, φωτεινή,
αιώνια συνείδηση, που δεν αντανακλά πια τις τροποποιήσεις της Πρακρίτι, που δεν
φαίνεται πια να βιώνει τις αλλαγές και τις μεταμορφώσεις του υλικού κόσμου. Δεν
πρόκειται για ένωση με ένα υπέρτατο ον, όπως περιγράφουν ορισμένες οδοί την
απελευθέρωση, αλλά για την απομόνωση και την ανεξαρτησία της ατομικής
συνείδησης, απαλλαγμένης από κάθε υλική εμπλοκή.
Κι όμως αυτή η
απομόνωση δεν είναι ψυχρή ή άγονη. Περιγράφεται ως πλήρης πληρότητα, τέλεια
ειρήνη, το τέλος κάθε αναζήτησης διότι δεν υπάρχει πια τίποτα να αναζητηθεί. Η
απελευθερωμένη ψυχή έχει ανακαλύψει ότι ήταν πάντοτε αυτό που αναζητούσε, ότι ο
θησαυρός δεν χάθηκε ποτέ, ότι το ταξίδι της επιστροφής ήταν η αναγνώριση ότι
ποτέ δεν έφυγε πραγματικά.
Κεφάλαιο VI: Η Αιώνια Παρουσία
Και έτσι η μεγάλη
διδασκαλία κλείνει τον κύκλο της, αποκαλύπτοντας μια αλήθεια που ήταν πάντοτε
παρούσα αλλά κρυμμένη πίσω από τα πέπλα της άγνοιας και της ταύτισης. Η ψυχή
δεν είναι κάτι που πρέπει να δημιουργηθεί ή να επιτευχθεί ή να κερδηθεί. Είναι
η αιώνια πραγματικότητα, ο αμετάβλητος μάρτυρας, η καθαρή συνείδηση που έχει
παρακολουθήσει ολόκληρο το κοσμικό δράμα από πριν εμφανιστεί ο πρώτος κόσμος
μέχρι αφού διαλυθεί ο τελευταίος.
Η πνευματική οδός
δεν είναι πραγματικά οδός του γίγνεσθαι αλλά της αναγνώρισης, όχι της απόκτησης
κάτι καινούργιου αλλά της ανάμνησης κάτι αρχαίου, όχι του φτασίματος κάπου
μακριά αλλά της συνειδητοποίησης της παρούσας πραγματικότητας. Κάθε πρακτική,
κάθε πειθαρχία, κάθε διαλογισμός δεν χτίζει κάτι που δεν υπάρχει, αλλά
απομακρύνει τα εμπόδια που εμποδίζουν την αναγνώριση αυτού που πάντοτε υπήρχε.
Αυτή η όραση, που
μεταδόθηκε από σοφό σε μαθητή επί χιλιετίες, δεν προσφέρει παρηγοριά αλλά
αλήθεια — την δύσκολη, απελευθερωτική αλήθεια ότι δεν είμαστε τα περιορισμένα,
πάσχοντα όντα που φανταζόμαστε. Είμαστε η ίδια η συνείδηση, απέραντη σαν τον
ουρανό, βαθιά σαν τον ωκεανό, αιώνια σαν τον χρόνο. Όλος ο πόνος που έχουμε
υποστεί, όλοι οι περιορισμοί που έχουμε βιώσει, όλοι οι φόβοι που μας έχουν
στοιχειώσει προέρχονται από την θεμελιώδη λανθασμένη ταύτιση του εαυτού μας με
αυτό που δεν είμαστε.
Η πρόσκληση που
απευθύνει αυτή η διδασκαλία είναι να ξυπνήσουμε από αυτό το όνειρο του
περιορισμού, να αναγνωρίσουμε τον ονειρευτή πίσω από το όνειρο, να ανακαλύψουμε
τον μάρτυρα πίσω από όλα τα φαινόμενα που παρατηρούνται. Μας ζητά να γίνουμε
αρκετά ήσυχοι, αρκετά παρόντες, αρκετά προσεκτικοί ώστε να παρατηρήσουμε τον
χώρο της επίγνωσης μέσα στον οποίο αναδύονται και διαλύονται όλες οι σκέψεις,
τη συνείδηση που παραμένει αμετάβλητη είτε το σώμα είναι νέο είτε γέρικο, είτε
ο νους είναι χαρούμενος είτε λυπημένος, είτε η τύχη μας ευνοεί είτε μας
εγκαταλείπει.
Στο τέλος υπάρχει
μόνο αυτό: συνείδηση, αιώνια και ελεύθερη, που προσωρινά φαίνεται δεσμευμένη
λόγω της εγγύτητάς της με την ύλη, που σταδιακά ξυπνά στη δική της φύση μέσω
διάκρισης και αποστασιοποίησης, και που τελικά αναπαύεται στην ύψιστη ειρήνη
της ίδιας της ύπαρξής της.
Αυτή είναι η
αρχαία διδασκαλία του Σάμκια και της Γιόγκα — όχι μια πίστη που πρέπει να
υιοθετηθεί, αλλά μια πραγματικότητα που πρέπει να ανακαλυφθεί, όχι μια θεωρία
που πρέπει να κατανοηθεί, αλλά μια εμπειρία που πρέπει να βιωθεί.
Η οδός έχει
χαραχτεί, ο χάρτης έχει σχεδιαστεί, η μέθοδος έχει δοθεί. Αυτό που απομένει
είναι το ίδιο το ταξίδι — η θαρραλέα στροφή προς τα μέσα, η υπομονετική
καλλιέργεια της διάκρισης, η σταδιακή διάλυση της άγνοιας, η τελική αυγή της
απελευθερωτικής γνώσης. Και μέσα σε αυτή τη γνώση, η ανακάλυψη ότι πάντοτε
ήμασταν αυτό που αναζητούσαμε, ότι ο αναζητητής και το αναζητούμενο δεν ήταν
ποτέ πραγματικά ξεχωριστά, ότι η συνείδηση ήταν πάντοτε ελεύθερη, χρειαζόταν
μόνο να αναγνωρίσει την ελευθερία της.
Αυτό είναι το
μυστήριο και η αποκάλυψη, το ταξίδι και ο προορισμός, η αρχαία σοφία που
παραμένει για πάντα νέα, μιλώντας μέσα από τους αιώνες σε όσους έχουν αυτιά να
ακούσουν:
Δεν είσαι αυτό
που νομίζεις ότι είσαι. Είσαι ο αιώνιος μάρτυρας, η καθαρή συνείδηση, για πάντα
ελεύθερος. Θυμήσου τον εαυτό σου.
