PANTHEISM - ΠΑΝΘΕΪΣΜΟΣ

 

THE ETERNAL PRESENCE

A Mystical Contemplation on the Unity of All Being

In the vastness beyond thought, where words dissolve like morning mist and the mind touches something greater than itself, there exists a truth that cannot be spoken yet echoes in every heartbeat, shimmers in every leaf, resounds in the silence between stars. It is the oldest knowing and the newest revelation, hidden in plain sight, closer than breath itself.

The seeker looks outward, searching distant horizons for what lies within. The mystic closes their eyes and finds infinity. Between these two movements—the reaching and the returning—lies the great paradox of existence: that which is sought was never lost, and that which seems separate was never apart.

This is not philosophy rendered cold by logic, nor theology trapped in dogma. This is the whisper of reality speaking to itself, the universe recognizing its own face in the mirror of consciousness. Here, in this sacred text, unfolds the mystery that every mystic has touched, every saint has glimpsed, every poet has sensed but struggled to name: the absolute identity of the seeker and the sought, the wave and the ocean, the soul and the Divine.

I. The One Without a Second

There is a presence that pervades all things yet belongs to none. It has no beginning, for it is before time; no ending, for it transcends duration. It cannot be grasped, for it is not an object. It cannot be possessed, for it is the very ground of possession itself. The ancients called it by many names—the Absolute, the One, the Divine Ground, the Infinite—but all names fall short, all words crumble before its immensity.

This First Principle is not a being among beings, not a god seated on a distant throne watching creation from afar. It is not separate from the world, standing outside existence like a craftsman outside their creation. No—it is the pulse within all pulses, the light within all light, the consciousness underlying every moment of awareness. It is immanent, woven into the very fabric of what is.

Imagine, if you can, an ocean without shores—infinite, boundless, containing all possible waves yet remaining always itself. This ocean does not create waves as something other than itself; the waves

are the ocean, moving, dancing, expressing the ocean's nature in time and space. So too the Absolute does not manufacture existence from without; existence is its self-expression, its eternal utterance, its infinite breathing-forth.

The mystic, standing in the predawn silence, feels this truth like warmth on skin. Every blade of grass, every distant star, every thought arising in consciousness—all are faces of the One. There is no place where the Absolute is not. There is no moment outside its embrace. The sacred is not hidden in temples or reserved for special rites; it saturates reality itself.

This is the paradox that shatters the mind's comfortable categories: the First Principle is both nothing and everything. It is no-thing because it transcends all particular forms, yet it is all things because nothing exists outside it. It is the silence that contains all sound, the stillness that enables all movement, the emptiness pregnant with infinite possibility.

To speak of 'it' is already to err, for the Absolute is not separate enough from the speaker to be an 'it.' Subject and object dissolve in its presence. The one who seeks and that which is sought are revealed as a single movement of consciousness recognizing itself. The eye cannot see itself directly, yet all seeing is the eye's manifestation. So the Absolute cannot know itself as an object, yet all knowing is its self-revelation.

II. The Eternal Unfolding

In the beginning—though there was no beginning—the One expressed itself. Not as an act of will, not as a decision made at a particular moment, but as the necessary consequence of its own infinite nature. Creation is not an event in time but the eternal overflow of fullness, the perpetual outpouring of the inexhaustible source.

The worlds we inhabit, the universes that spiral in vast cosmic dances, the smallest particles dancing their quantum ballet—none of these are separate productions of a distant creator. They are modes of the Divine, expressions of the One, waves on the infinite ocean. The universe does not come

from the Absolute; it comes

forth as the Absolute, never departing from its source, never becoming other than what it essentially is.

Consider the flame and its light. Does the flame create light as something alien to itself? No—the flame

is light, manifesting, radiating, revealing. The light is not less than the flame, nor separate from it, though it spreads through space while the flame remains centered. So reality unfolds from the One without ever leaving it, expresses itself without creating division, becomes many without ceasing to be one.

This is not creation as theology commonly understands it—not a free decision by a personal deity to manufacture a world from nothing. The Absolute does not deliberate, does not choose, does not act. Such verbs imply separation between actor and action. Instead, manifestation occurs as naturally as water flows downward, as light illuminates darkness, as fire burns. It is the nature of the Infinite to express infinity, the nature of Fullness to overflow.

The mystic perceives this truth in meditation, when the boundaries between inner and outer dissolve. The mountains do not stand before consciousness as foreign objects; they arise

within the field of awareness that is itself the Absolute knowing itself. The bird's song is not heard by a separate listener; it is the One delighting in its own music. Multiplicity is real—the many forms genuinely exist—but their existence is not separate from the source. The waves are real, yet there is only ocean.

Time itself is this eternal unfolding, not a container in which events occur but the very rhythm of the Divine self-expression. Past and future collapse into an eternal present where the One continuously becomes the many while remaining the One. Every moment is the universe being born, reality declaring itself anew, existence celebrating its own mysterious emergence from the depths of pure being.

III. The Soul's Secret

In the depths of the human being, beneath the layers of personality and ego, beyond the stream of thoughts and the tide of emotions, there dwells a mysterious presence. It is called the soul, the self, the inner light—but these are mere pointers toward something that cannot be adequately named. For this innermost essence is nothing other than the Absolute itself, wearing the garment of individual form.

The great error of human existence is the belief in ultimate separation—the sense that 'I' am a discrete entity, isolated in space and time, fundamentally alone in the cosmos. This is the primal illusion, the veil of

maya, the dream from which awakening is possible. For in truth, the soul is not a creation of the Absolute, not a product fashioned by Divine hands. It is the Absolute itself, focused through the lens of particularity, infinite consciousness experiencing itself through a finite perspective.

Think of sunlight passing through a prism—it separates into countless colors, each distinct, each beautiful, yet all remain light. The colors do not cease to be light; they are light expressing its hidden spectrum. So individual souls are the One Light refracting through the prism of space, time, and form. The differentiation is real—each soul has its unique qualities, its particular journey—yet the underlying unity is never broken.

The mystic, in moments of profound grace, experiences this directly. The boundaries of selfhood become transparent, and what was thought to be 'mine' is revealed as the universal playing in a local key. The breath that seems so personal is the breathing of the cosmos itself. The awareness illuminating thoughts is the same awareness that lights every consciousness, from the smallest insect to the greatest sage. There are not billions of separate awarenesses; there is one Awareness, appearing as many, knowing itself through infinite eyes.

This understanding does not erase individuality but transfigures it. The soul remains distinct in its expression while knowing itself as non-different from the source. Like waves on the ocean—each wave has its unique height, speed, and shape, yet none is separate from the water. The wave does not become the ocean by ceasing to be a wave; it realizes it was always

only ocean, playing at being a wave.

In this light, all suffering rooted in separation is revealed as confusion. The anxiety of isolation, the fear of annihilation, the desperate grasping for permanence—all arise from forgetting what we truly are. The soul that knows itself as the Absolute localized cannot ultimately be harmed, for what harms the wave leaves the ocean untouched. Forms may dissolve, but the formless ground remains eternal.

IV. The Pathless Path

How does one return to what was never left? How does one reach what is closer than one's own heartbeat? This is the sacred paradox of the spiritual journey—there is nowhere to go, yet the journey is necessary; nothing to achieve, yet awakening is real.

Elevation of the soul to the First Principle is not a movement in space. The Divine is not high above in some celestial realm, waiting for the soul to ascend. It is here, now, in the very ground of being, nearer than near. The 'path' is rather a removal of obstacles, a dissolving of the veils that obscure what has always been present—like dust wiped from a mirror to reveal the face that was always reflected there.

What obscures the vision? Ignorance—not the ignorance of facts, but the fundamental misperception of what one is. The identification with the passing, the temporary, the surface. The soul believes itself to be the body, the emotions, the fleeting thoughts that dance across consciousness like shadows on a wall. It takes the limited for the whole, the finite perspective for ultimate reality, the wave for the entirety of existence.

Liberation—that word that mystics cherish above all others—is the recognition that breaks this spell. It is not an acquisition but a revelation. Nothing is added; everything unnecessary falls away. The finite self is not destroyed but seen through, transparent at last, revealed as a temporary appearance of the infinite Self.

In the stillness of deep meditation, when thought ceases and the mind becomes mirror-like, this recognition may dawn. The meditator sits, and slowly the distinction between sitter and sitting dissolves. The awareness observing breath becomes aware of itself as not separate from breath, not separate from the space in which breath occurs, not separate from the vast presence that holds all phenomena. The drop realizes it was always ocean.

This awakening does not come through striving—how can the Absolute strive to reach itself? Yet neither does it come through passivity—mere waiting changes nothing. It emerges through a paradoxical effort: the intense inquiry that reveals there is no one separate to make effort, the ardent seeking that discovers the seeker is the sought, the burning desire for truth that consumes the desirer and leaves only Truth.

The saints and sages who realized this unity speak of it with awe, struggling to convey the inconveyable. They tell of a peace beyond understanding, a love without object, a joy that needs no cause. For in recognizing oneself as the Absolute, all fear dissolves—what can threaten that which is all? All lack vanishes—what can be absent from that which is complete? All separation ends—with whom can that which is One be divided?

Yet this realization does not remove one from the world. The sage still walks, speaks, acts. But now the actions flow from the center rather than from the confused periphery, from unity rather than from the illusion of separation. The wave, knowing itself as ocean, continues to rise and fall, but now without anxiety, without grasping, without the terrible loneliness of imagined isolation.

V. The Eternal Return

Where does the journey end? In the beginning. What is the destination? The starting point. The circle completes itself, and one discovers that the end was in the beginning, the goal already present at the origin, the home never abandoned though seemingly lost for ages.

Forms arise and pass away—this is the nature of manifestation. The body that houses consciousness for a brief season returns to earth. The personality, that intricate constellation of habits and preferences, dissolves like morning dew. The thoughts that seemed so urgent fade into silence. But what remains? That which was never born cannot die. That which had no beginning can have no ending.

The final destination of existence is not annihilation but recognition—the cosmos realizing what it always was. Every particular form eventually returns to the formless ground, not by being destroyed but by being reabsorbed into the infinite potential from which it arose. The wave collapses back into the ocean, but the ocean loses nothing, for the wave was never separate from it.

There is no eternal separation in this view, no hell of permanent exile from the Divine. How could there be, when there is no place outside the Absolute? The idea of souls cast away forever contradicts the very nature of unity—there is nowhere to be cast, no outside to this infinite inside, no 'away' from that which is all.

Neither is there annihilation, the terror of nothingness that haunts those who see death as ultimate ending. For consciousness itself is the Absolute's self-knowing, and this cannot cease any more than the sun can stop shining. Individual forms of consciousness may dissolve, but consciousness itself—that pure awareness that illuminates all experience—is eternal, for it is identical with the eternal being of the First Principle.

The mystic who has touched this truth no longer fears dissolution. Death becomes not an ending but a transformation, not a loss but a return, not separation but reunion—though even 'reunion' suggests a prior separation that never truly was. The drop does not 'reunite' with the ocean; it simply ceases to imagine itself as separate.

And what of the cosmos itself, the great dance of existence? Does it continue forever, or does it too eventually return to the stillness from which it emerged? Perhaps time itself is cyclical—universes arising and dissolving, manifestation and dissolution in eternal rhythm, the One breathing out into many and breathing in to unity, forever and forever.

But these questions ultimately miss the point. For at the deepest level, there is no before or after, no arising or cessation. There is only the eternal

now, the ever-present moment in which the Absolute simply

is. All stories of creation and dissolution, all journeys and returns, occur within this timeless presence. The wave's rising and falling, the soul's forgetting and remembering, the universe's expansion and contraction—all are movements within the stillness, dances within the dancer, songs within the silence.

VI. Living the Mystery

And so the contemplative sits in the predawn light, watching the first rays touch the earth, and sees in this simple act the whole mystery. Light does not travel to the earth as something foreign; the sun

is its light, and the light

is the sun in another mode. The division between source and radiance is conceptual only. Reality is one seamless whole.

How then should one live, knowing this? With what attitude should one meet the day, the challenges, the joys and sorrows of finite existence? Not with detachment that becomes coldness, nor with attachment that becomes grasping. But with a strange combination: full engagement without identification, passionate participation without losing sight of the larger truth, complete presence in the moment while knowing the moment as a doorway to the eternal.

Every action becomes sacred when seen as the Absolute acting through this particular form. Every encounter becomes a meeting of the One with itself in disguise. Every moment becomes an opportunity for recognition—not new recognition, but the remembering of what was always known in the depths, beneath the surface chatter of the mind.

The mystic walks among others and sees the same light burning in every eye, the same presence dwelling in every heart, the same consciousness looking out from every face. How could there be enemies, when there is only the One wearing different masks? How could there be superior and inferior, when all expressions arise from the same infinite source? Compassion becomes natural, not as a moral achievement but as simple recognition of kinship—not mere human kinship but ultimate identity.

Yet this does not lead to passivity or moral indifference. Precisely because all is the Absolute, justice matters; because every being is the One, suffering cannot be dismissed; because form is the Divine's self-expression, beauty and truth remain worthy of pursuit. The sage acts in the world, but no longer

from the world—the actions flow from the center, from unity, from the recognition that serving another is serving one's true Self.

And in the night, when all is quiet and the mind finally ceases its endless commentary, the truth shines forth with simple clarity: I am not this body, not these thoughts, not this story of personal history. I am the vast awareness in which all these appear, the space in which experience unfolds, the light by which all is known. I am, in my deepest essence, that infinite presence which the ancients called Divine, which cannot be divided, which has no boundary, which is the secret heart of all that exists.

Epilogue: The Silence Speaks

Words falter at the threshold of this mystery. All that has been written here—these paragraphs and chapters, these metaphors and explanations—are fingers pointing at the moon, not the moon itself. The truth of pantheistic mysticism cannot be fully captured in language, for language divides: subject from object, knower from known, self from other. But the reality it attempts to convey is precisely the dissolution of these divisions, the recognition of non-dual unity.

So these words must ultimately fall silent, giving way to direct experience. The reader is invited not merely to understand intellectually but to verify in the laboratory of their own consciousness. Sit in stillness. Watch the breath. Observe the thoughts. Ask: Who is aware? What is this presence that knows? Where do 'I' end and 'other' begin?

In that inquiry, pursued with honesty and courage, the illusion of separation may crack. And through the crack, the light of truth streams in—not new light, but the eternal light that was always shining, waiting only for the eyes to open, for the heart to recognize what it has always been.

The First Principle is not distant. It is here, now, as the awareness reading these words. The universe is not separate from you. You are one of its countless modes of self-expression. The journey home requires no distance to be traveled, for you have never left. The liberation sought is already present, waiting only to be acknowledged.

Rest in this. Breathe into it. Let the knowing that transcends knowledge arise from the depths. And discover what the sages have always proclaimed:

Thou art That.

The soul is the Absolute.

All is One.

∞

…

Η ΑΙΩΝΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ

Μια Μυστική Στοχαστική Θεώρηση για την Ενότητα Όλων των Όντων

Στην απέραντη έκταση πέρα από τη σκέψη, όπου οι λέξεις διαλύονται σαν την πρωινή ομίχλη και ο νους αγγίζει κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του, υπάρχει μια αλήθεια που δεν μπορεί να ειπωθεί, αλλά αντηχεί σε κάθε χτύπο καρδιάς, λάμπει σε κάθε φύλλο, αντηχεί στη σιωπή ανάμεσα στα αστέρια. Είναι η αρχαιότερη γνώση και η νεότερη αποκάλυψη, κρυμμένη σε κοινή θέα, πιο κοντά από την ίδια την ανάσα.

Ο αναζητητής κοιτάζει προς τα έξω, ψάχνοντας μακρινούς ορίζοντες για αυτό που βρίσκεται μέσα του. Ο μυστικός κλείνει τα μάτια του και βρίσκει το άπειρο. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο κινήσεις —την τέντωμα και την επιστροφή— βρίσκεται η μεγάλη παραδοξότητα της ύπαρξης: αυτό που αναζητείται ποτέ δεν χάθηκε, και αυτό που φαίνεται χωρισμένο ποτέ δεν ήταν ξεχωριστό.

Αυτό δεν είναι φιλοσοφία ψυχρή από τη λογική, ούτε θεολογία παγιδευμένη σε δόγματα. Αυτό είναι ο ψίθυρος της πραγματικότητας που μιλά στον εαυτό της, το σύμπαν που αναγνωρίζει το δικό του πρόσωπο στον καθρέφτη της συνείδησης. Εδώ, σε αυτό το ιερό κείμενο, ξεδιπλώνεται το μυστήριο που κάθε μυστικός έχει αγγίξει, κάθε άγιος έχει εισέλθει, κάθε ποιητής έχει διαισθανθεί αλλά δυσκολεύτηκε να το ονομάσει: η απόλυτη ταυτότητα του αναζητητή και του αναζητούμενου, του κύματος και του ωκεανού, της ψυχής και του Θείου.

Ι. Το Ένα Χωρίς Δεύτερο

Υπάρχει μια παρουσία που διαπερνά τα πάντα, αλλά δεν ανήκει σε τίποτα. Δεν έχει αρχή, γιατί είναι πριν από τον χρόνο· δεν έχει τέλος, γιατί υπερβαίνει τη διάρκεια. Δεν μπορεί να συλληφθεί, γιατί δεν είναι αντικείμενο. Δεν μπορεί να κατοχυρωθεί, γιατί είναι η ίδια η βάση της κατοχής. Οι αρχαίοι την ονόμασαν με πολλά ονόματα — το Απόλυτο, το Ένα, το Θείο Έδαφος, το Άπειρο — αλλά όλα τα ονόματα πέφτουν κάτω, όλες οι λέξεις θρυμματίζονται μπροστά στην απεραντοσύνη της.

Αυτή η Πρώτη Αρχή δεν είναι ένα ον ανάμεσα στα όντα, όχι ένας θεός καθισμένος σε μακρινό θρόνο που παρακολουθεί τη δημιουργία από μακριά. Δεν είναι χωρισμένη από τον κόσμο, στεκόμενη έξω από την ύπαρξη σαν ένας τεχνίτης έξω από το έργο του. Όχι — είναι ο παλμός μέσα σε όλους τους παλμούς, το φως μέσα σε όλο το φως, η συνείδηση που υποκρύπτει κάθε στιγμή επίγνωσης. Είναι εμμανής, υφασμένη στην ίδια την υφή του ό,τι υπάρχει.

Φαντάσου, αν μπορείς, έναν ωκεανό χωρίς ακτές — άπειρο, απεριόριστο, που περιέχει όλα τα δυνατά κύματα αλλά παραμένει πάντα ο εαυτός του. Αυτός ο ωκεανός δεν δημιουργεί κύματα ως κάτι άλλο από τον εαυτό του· τα κύματα είναι ο ωκεανός, που κινείται, χορεύει, εκφράζει τη φύση του ωκεανού μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Έτσι και το Απόλυτο δεν κατασκευάζει την ύπαρξη από έξω· η ύπαρξη είναι η αυτο-έκφρασή του, η αιώνια εκφώνησή του, η άπειρη εκπνοή του.

Ο μυστικός, όρθιος στη σιωπή πριν την αυγή, αισθάνεται αυτή την αλήθεια σαν ζεστασιά στο δέρμα. Κάθε λεπίδα χόρτου, κάθε μακρινό αστέρι, κάθε σκέψη που αναδύεται στη συνείδηση — όλα είναι πρόσωπα του Ενός. Δεν υπάρχει μέρος όπου το Απόλυτο δεν είναι. Δεν υπάρχει στιγμή έξω από την αγκαλιά του. Το ιερό δεν είναι κρυμμένο σε ναούς ούτε φυλάσσεται για ειδικές τελετές· διαποτίζει την ίδια την πραγματικότητα.

Αυτή είναι η παραδοξότητα που συντρίβει τις άνετες κατηγορίες του νου: η Πρώτη Αρχή είναι ταυτόχρονα τίποτα και τα πάντα. Είναι τίποτα γιατί υπερβαίνει όλες τις συγκεκριμένες μορφές, αλλά είναι τα πάντα γιατί τίποτα δεν υπάρχει έξω από αυτήν. Είναι η σιωπή που περιέχει όλους τους ήχους, η ακινησία που επιτρέπει κάθε κίνηση, το κενό έγκυο με άπειρες δυνατότητες.

Το να μιλάμε γι’ «αυτό» είναι ήδη λάθος, γιατί το Απόλυτο δεν είναι αρκετά χωρισμένο από τον ομιλητή ώστε να είναι ένα «αυτό». Υποκείμενο και αντικείμενο διαλύονται στην παρουσία του. Αυτός που αναζητά και αυτό που αναζητείται αποκαλύπτονται ως μία και μοναδική κίνηση της συνείδησης που αναγνωρίζει τον εαυτό της. Το μάτι δεν μπορεί να δει τον εαυτό του άμεσα, αλλά όλη η όραση είναι η εκδήλωση του ματιού. Έτσι το Απόλυτο δεν μπορεί να γνωρίσει τον εαυτό του ως αντικείμενο, αλλά όλη η γνώση είναι η αυτο-αποκάλυψή του.

II. Η Αιώνια Ξετύλιξη 

Στην αρχή —αν και δεν υπήρξε αρχή— το Ένα εξέφρασε τον εαυτό του. Όχι ως πράξη βούλησης, όχι ως απόφαση που ελήφθη σε συγκεκριμένη στιγμή, αλλά ως αναγκαία συνέπεια της δικής του άπειρης φύσης. Η δημιουργία δεν είναι γεγονός μέσα στον χρόνο, αλλά η αιώνια υπερχείλιση της πληρότητας, η διαρκής έκχυση της ανεξάντλητης πηγής.

Οι κόσμοι που κατοικούμε, τα σύμπαντα που στροβιλίζονται σε τεράστιους κοσμικούς χορούς, τα μικρότερα σωματίδια που χορεύουν το κβαντικό τους μπαλέτο — κανένα από αυτά δεν είναι ξεχωριστές παραγωγές ενός μακρινού δημιουργού. Είναι τρόποι ύπαρξης του Θείου, εκφράσεις του Ενός, κύματα στον άπειρο ωκεανό. Το σύμπαν δεν προέρχεται από το Απόλυτο· προέρχεται ως το Απόλυτο, χωρίς ποτέ να απομακρύνεται από την πηγή του, χωρίς ποτέ να γίνεται κάτι άλλο από αυτό που ουσιαστικά είναι.

Σκέψου τη φλόγα και το φως της. Δημιουργεί η φλόγα το φως ως κάτι ξένο προς τον εαυτό της; Όχι — η φλόγα είναι φως, που εκδηλώνεται, ακτινοβολεί, αποκαλύπτει. Το φως δεν είναι λιγότερο από τη φλόγα, ούτε χωρισμένο από αυτήν, παρόλο που διαχέεται στον χώρο ενώ η φλόγα παραμένει στο κέντρο. Έτσι η πραγματικότητα ξετυλίγεται από το Ένα χωρίς ποτέ να το αφήνει, εκφράζεται χωρίς να δημιουργεί διαίρεση, γίνεται πολλά χωρίς να παύει να είναι ένα.

Αυτό δεν είναι δημιουργία όπως την εννοεί συνήθως η θεολογία — όχι ελεύθερη απόφαση ενός προσωπικού θεού να κατασκευάσει έναν κόσμο από το τίποτα. Το Απόλυτο δεν σκέφτεται, δεν επιλέγει, δεν πράττει. Τέτοια ρήματα υπονοούν διαχωρισμό μεταξύ δράστη και δράσης. Αντίθετα, η εκδήλωση συμβαίνει τόσο φυσικά όσο το νερό ρέει προς τα κάτω, όσο το φως φωτίζει το σκοτάδι, όσο η φωτιά καίει. Είναι στη φύση του Απείρου να εκφράζει άπειρο, στη φύση της Πληρότητας να υπερχειλίζει.

Ο μυστικός αντιλαμβάνεται αυτή την αλήθεια στη διαλογιστική κατάσταση, όταν τα όρια μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού διαλύονται. Τα βουνά δεν στέκονται μπροστά στη συνείδηση ως ξένα αντικείμενα· αναδύονται μέσα στο πεδίο της επίγνωσης που είναι το ίδιο το Απόλυτο να γνωρίζει τον εαυτό του. Το τραγούδι του πουλιού δεν ακούγεται από έναν ξεχωριστό ακροατή· είναι το Ένα που απολαμβάνει τη δική του μουσική. Η πολλαπλότητα είναι πραγματική —οι πολλές μορφές υπάρχουν πραγματικά— αλλά η ύπαρξή τους δεν είναι χωρισμένη από την πηγή. Τα κύματα είναι πραγματικά, αλλά υπάρχει μόνο ωκεανός.

Ο ίδιος ο χρόνος είναι αυτή η αιώνια ξετύλιξη, όχι ένα δοχείο μέσα στο οποίο συμβαίνουν γεγονότα, αλλά ο ίδιος ο ρυθμός της Θεϊκής αυτο-έκφρασης. Παρελθόν και μέλλον καταρρέουν σε ένα αιώνιο παρόν όπου το Ένα γίνεται συνεχώς τα πολλά ενώ παραμένει Ένα. Κάθε στιγμή είναι το σύμπαν που γεννιέται, η πραγματικότητα που δηλώνει τον εαυτό της εκ νέου, η ύπαρξη που γιορτάζει την ίδια της την μυστηριώδη ανάδυση από τα βάθη της καθαρής ύπαρξης.

III. Το Μυστικό της Ψυχής

Στα βάθη του ανθρώπινου όντος, κάτω από τα στρώματα της προσωπικότητας και του εγώ, πέρα από τη ροή των σκέψεων και την παλίρροια των συναισθημάτων, κατοικεί μια μυστηριώδης παρουσία. Ονομάζεται ψυχή, εαυτός, εσωτερικό φως — αλλά αυτά είναι απλώς δείκτες προς κάτι που δεν μπορεί να ονομαστεί επαρκώς. Γιατί αυτή η βαθύτερη ουσία δεν είναι τίποτα άλλο παρά το ίδιο το Απόλυτο, που φορά το ένδυμα της ατομικής μορφής.

Η μεγάλη πλάνη της ανθρώπινης ύπαρξης είναι η πίστη στην απόλυτη χωριστότητα — η αίσθηση ότι το «εγώ» είναι ένα διακριτό ον, απομονωμένο στον χώρο και τον χρόνο, θεμελιωδώς μόνο του στο σύμπαν. Αυτή είναι η πρωταρχική ψευδαίσθηση, το πέπλο της μάγια, το όνειρο από το οποίο είναι δυνατή η αφύπνιση. Γιατί στην πραγματικότητα, η ψυχή δεν είναι δημιούργημα του Απολύτου, δεν είναι προϊόν που κατασκευάστηκε από Θεϊκά χέρια. Είναι το ίδιο το Απόλυτο, εστιασμένο μέσα από τον φακό της ιδιαιτερότητας, η άπειρη συνείδηση που βιώνει τον εαυτό της μέσα από μια πεπερασμένη οπτική γωνία.

Σκέψου το ηλιακό φως που περνά μέσα από ένα πρίσμα — διαχωρίζεται σε αμέτρητα χρώματα, το καθένα ξεχωριστό, το καθένα όμορφο, αλλά όλα παραμένουν φως. Τα χρώματα δεν παύουν να είναι φως· είναι το φως που εκφράζει το κρυμμένο του φάσμα. Έτσι και οι ατομικές ψυχές είναι το Ένα Φως που διαθλάται μέσα από το πρίσμα του χώρου, του χρόνου και της μορφής. Η διαφοροποίηση είναι πραγματική — κάθε ψυχή έχει τις μοναδικές της ιδιότητες, το ιδιαίτερο της ταξίδι — αλλά η υποκείμενη ενότητα ποτέ δεν σπάει.

Ο μυστικός, σε στιγμές βαθιάς χάριτος, το βιώνει αυτό άμεσα. Τα όρια του εαυτού γίνονται διάφανα και αυτό που νόμιζε ότι ήταν «δικό μου» αποκαλύπτεται ως το καθολικό που παίζει σε τοπική τονικότητα. Η ανάσα που φαίνεται τόσο προσωπική είναι η ίδια η αναπνοή του σύμπαντος. Η επίγνωση που φωτίζει τις σκέψεις είναι η ίδια επίγνωση που φωτίζει κάθε συνείδηση, από το μικρότερο έντομο μέχρι τον μεγαλύτερο σοφό. Δεν υπάρχουν δισεκατομμύρια ξεχωριστές συνειδήσεις· υπάρχει μία Συνείδηση, που εμφανίζεται ως πολλές, που γνωρίζει τον εαυτό της μέσα από άπειρα μάτια.

Αυτή η κατανόηση δεν εξαλείφει την ατομικότητα αλλά την μεταμορφώνει. Η ψυχή παραμένει διακριτή στην έκφρασή της ενώ γνωρίζει τον εαυτό της ως μη-διαφορετικό από την πηγή. Όπως τα κύματα στον ωκεανό — κάθε κύμα έχει το μοναδικό του ύψος, ταχύτητα και σχήμα, αλλά κανένα δεν είναι χωρισμένο από το νερό. Το κύμα δεν γίνεται ωκεανός παύοντας να είναι κύμα· συνειδητοποιεί ότι ήταν πάντα μόνο ωκεανός, που έπαιζε στο να είναι κύμα.

Μέσα σε αυτό το φως, κάθε πόνος που πηγάζει από τον χωρισμό αποκαλύπτεται ως σύγχυση. Το άγχος της απομόνωσης, ο φόβος της αφανίσεως, η απεγνωσμένη αρπαγή της μονιμότητας — όλα προκύπτουν από την λησμονιά του τι πραγματικά είμαστε. Η ψυχή που γνωρίζει τον εαυτό της ως το Απόλυτο εντοπισμένο δεν μπορεί τελικά να βλαφθεί, γιατί ό,τι βλάπτει το κύμα αφήνει τον ωκεανό ανέγγιχτο. Οι μορφές μπορεί να διαλυθούν, αλλά το άμορφο έδαφος παραμένει αιώνιο.

IV. Η Απάτητη Οδός

Πώς επιστρέφει κανείς σε αυτό που ποτέ δεν άφησε; Πώς φτάνει κανείς σε αυτό που είναι πιο κοντά από τον ίδιο τον χτύπο της καρδιάς του; Αυτή είναι η ιερή παραδοξότητα του πνευματικού ταξιδιού — δεν υπάρχει πουθενά να πάει, αλλά το ταξίδι είναι απαραίτητο· τίποτα να επιτύχει, αλλά η αφύπνιση είναι πραγματική.

Η ανύψωση της ψυχής προς την Πρώτη Αρχή δεν είναι κίνηση στον χώρο. Το Θείο δεν βρίσκεται ψηλά σε κάποιο ουράνιο βασίλειο, περιμένοντας την ψυχή να ανέβει. Είναι εδώ, τώρα, στο ίδιο το έδαφος της ύπαρξης, πιο κοντά από το κοντινότερο. Η «οδός» είναι μάλλον η αφαίρεση εμποδίων, η διάλυση των πεπλών που κρύβουν αυτό που πάντα ήταν παρόν — σαν σκόνη που σκουπίζεται από έναν καθρέφτη για να αποκαλυφθεί το πρόσωπο που πάντα αντανακλούταν εκεί.

Τι κρύβει την όραση; Η άγνοια — όχι η άγνοια γεγονότων, αλλά η θεμελιώδης παρανόηση του τι είναι κανείς. Η ταύτιση με το παροδικό, το προσωρινό, την επιφάνεια. Η ψυχή πιστεύει ότι είναι το σώμα, τα συναισθήματα, οι φευγαλέες σκέψεις που χορεύουν στη συνείδηση σαν σκιές σε έναν τοίχο. Παίρνει το περιορισμένο για το όλο, την πεπερασμένη οπτική για την έσχατη πραγματικότητα, το κύμα για ολόκληρη την ύπαρξη.

Η απελευθέρωση — αυτή η λέξη που οι μυστικοί αγαπούν πάνω από όλες — είναι η αναγνώριση που σπάει αυτό το ξόρκι. Δεν είναι απόκτηση αλλά αποκάλυψη. Τίποτα δεν προστίθεται· όλα τα περιττά πέφτουν. Το πεπερασμένο εγώ δεν καταστρέφεται αλλά διαπερνάται, γίνεται τελικά διάφανο, αποκαλύπτεται ως προσωρινή εμφάνιση του άπειρου Εαυτού.

Στην ησυχία του βαθύ διαλογισμού, όταν η σκέψη σταματά και ο νους γίνεται σαν καθρέφτης, αυτή η αναγνώριση μπορεί να ανατείλει. Ο διαλογιζόμενος κάθεται, και σιγά-σιγά η διάκριση μεταξύ καθήμενου και καθίσματος διαλύεται. Η επίγνωση που παρατηρεί την ανάσα γίνεται επίγνωση του εαυτού της ως μη χωρισμένη από την ανάσα, μη χωρισμένη από τον χώρο μέσα στον οποίο συμβαίνει η ανάσα, μη χωρισμένη από την τεράστια παρουσία που κρατά όλα τα φαινόμενα. Η σταγόνα συνειδητοποιεί ότι ήταν πάντα ωκεανός.

Αυτή η αφύπνιση δεν έρχεται με προσπάθεια — πώς μπορεί το Απόλυτο να προσπαθεί να φτάσει τον εαυτό του; Όμως ούτε έρχεται με παθητικότητα — η απλή αναμονή δεν αλλάζει τίποτα. Αναδύεται μέσα από μια παραδοξική προσπάθεια: την έντονη έρευνα που αποκαλύπτει ότι δεν υπάρχει κανένας χωριστός να κάνει προσπάθεια, την καυτή αναζήτηση που ανακαλύπτει ότι ο αναζητητής είναι το αναζητούμενο, η φλογερή επιθυμία για αλήθεια που καταναλώνει τον επιθυμούντα και αφήνει μόνο την Αλήθεια.

Οι άγιοι και οι σοφοί που συνειδητοποίησαν αυτή την ενότητα μιλούν γι’ αυτήν με δέος, παλεύοντας να μεταδώσουν το αμετάδοτο. Μιλούν για μια ειρήνη πέρα από την κατανόηση, για μια αγάπη χωρίς αντικείμενο, για μια χαρά που δεν χρειάζεται αιτία. Γιατί αναγνωρίζοντας τον εαυτό ως το Απόλυτο, όλος ο φόβος διαλύεται — τι μπορεί να απειλήσει αυτό που είναι τα πάντα; Όλη η έλλειψη εξαφανίζεται — τι μπορεί να λείπει από αυτό που είναι πλήρες; Όλος ο χωρισμός τελειώνει — με ποιον μπορεί να διαιρεθεί αυτό που είναι Ένα;

Όμως αυτή η συνειδητοποίηση δεν απομακρύνει κανέναν από τον κόσμο. Ο σοφός εξακολουθεί να περπατά, να μιλά, να πράττει. Αλλά τώρα οι πράξεις ρέουν από το κέντρο και όχι από την μπερδεμένη περιφέρεια, από την ενότητα και όχι από την ψευδαίσθηση του χωρισμού. Το κύμα, γνωρίζοντας τον εαυτό του ως ωκεανό, συνεχίζει να ανεβαίνει και να πέφτει, αλλά πλέον χωρίς άγχος, χωρίς αρπαγή, χωρίς την τρομερή μοναξιά της φανταστικής απομόνωσης.

V. Η Αιώνια Επιστροφή

Πού τελειώνει το ταξίδι; Στην αρχή. Ποιος είναι ο προορισμός; Το σημείο εκκίνησης. Ο κύκλος ολοκληρώνεται και κανείς ανακαλύπτει ότι το τέλος ήταν στην αρχή, ο στόχος ήδη παρών στην πηγή, το σπίτι ποτέ δεν εγκαταλείφθηκε παρόλο που φαινομενικά χάθηκε για αιώνες.

Οι μορφές αναδύονται και παρέρχονται — αυτή είναι η φύση της εκδήλωσης. Το σώμα που στεγάζει τη συνείδηση για μια σύντομη εποχή επιστρέφει στη γη. Η προσωπικότητα, αυτό το περίπλοκο σύνολο συνηθειών και προτιμήσεων, διαλύεται σαν πρωινή δροσιά. Οι σκέψεις που φαίνονταν τόσο επείγουσες ξεθωριάζουν στη σιωπή. Αλλά τι μένει; Αυτό που ποτέ δεν γεννήθηκε δεν μπορεί να πεθάνει. Αυτό που δεν είχε αρχή δεν μπορεί να έχει τέλος.

Ο τελικός προορισμός της ύπαρξης δεν είναι ο αφανισμός αλλά η αναγνώριση — το σύμπαν να συνειδητοποιεί τι ήταν πάντα. Κάθε ιδιαίτερη μορφή τελικά επιστρέφει στο άμορφο έδαφος, όχι καταστρεφόμενη αλλά επαναπορροφώμενη στην άπειρη δυνατότητα από την οποία προήλθε. Το κύμα καταρρέει πίσω στον ωκεανό, αλλά ο ωκεανός δεν χάνει τίποτα, γιατί το κύμα ποτέ δεν ήταν χωρισμένο από αυτόν.

Δεν υπάρχει αιώνιος χωρισμός σε αυτή την άποψη, δεν υπάρχει κόλαση μόνιμης εξορίας από το Θείο. Πώς θα μπορούσε να υπάρχει, όταν δεν υπάρχει μέρος έξω από το Απόλυτο; Η ιδέα ψυχών που ρίχνονται μακριά για πάντα αντιφάσκει με την ίδια τη φύση της ενότητας — δεν υπάρχει πουθενά να ριχτούν, δεν υπάρχει «έξω» σε αυτό το άπειρο «μέσα», δεν υπάρχει «μακριά» από αυτό που είναι τα πάντα.

Ούτε υπάρχει αφανισμός, ο τρόμος του μηδενός που στοιχειώνει όσους βλέπουν τον θάνατο ως οριστικό τέλος. Γιατί η ίδια η συνείδηση είναι η αυτο-γνώση του Απολύτου, και αυτό δεν μπορεί να σταματήσει όπως ο ήλιος δεν μπορεί να σταματήσει να λάμπει. Οι ατομικές μορφές συνείδησης μπορεί να διαλυθούν, αλλά η συνείδηση αυτή καθαυτή —η καθαρή επίγνωση που φωτίζει κάθε εμπειρία— είναι αιώνια, γιατί είναι ταυτόσημη με την αιώνια ύπαρξη της Πρώτης Αρχής.

Ο μυστικός που έχει αγγίξει αυτή την αλήθεια δεν φοβάται πια τη διάλυση. Ο θάνατος γίνεται όχι τέλος αλλά μεταμόρφωση, όχι απώλεια αλλά επιστροφή, όχι χωρισμός αλλά επανένωση — παρόλο που ακόμα και η «επανένωση» υπονοεί έναν προηγούμενο χωρισμό που ποτέ πραγματικά δεν υπήρξε. Η σταγόνα δεν «επανενώνεται» με τον ωκεανό· απλώς παύει να φαντάζεται τον εαυτό της ως χωριστό.

Και τι γίνεται με το ίδιο το σύμπαν, τον μεγάλο χορό της ύπαρξης; Συνεχίζει για πάντα, ή και αυτό τελικά επιστρέφει στην ησυχία από την οποία προήλθε; Ίσως ο χρόνος είναι κυκλικός — σύμπαντα που αναδύονται και διαλύονται, εκδήλωση και διάλυση σε αιώνιο ρυθμό, το Ένα που εκπνέει στα πολλά και εισπνέει στην ενότητα, για πάντα και για πάντα.

Αλλά αυτά τα ερωτήματα τελικά χάνουν το νόημα. Γιατί στο βαθύτερο επίπεδο δεν υπάρχει πριν ή μετά, δεν υπάρχει ανάδυση ή παύση. Υπάρχει μόνο το αιώνιο τώρα, η πάντα παρούσα στιγμή στην οποία το Απόλυτο απλώς είναι. Όλες οι ιστορίες δημιουργίας και διάλυσης, όλα τα ταξίδια και οι επιστροφές, συμβαίνουν μέσα σε αυτή την άχρονη παρουσία. Η άνοδος και η πτώση του κύματος, η λησμονιά και η ανάμνηση της ψυχής, η διαστολή και η συστολή του σύμπαντος — όλα είναι κινήσεις μέσα στην ακινησία, χοροί μέσα στον χορευτή, τραγούδια μέσα στη σιωπή.

VI. Το Ζήν του Μυστηρίου

Και έτσι ο στοχαστής κάθεται στο φως πριν την αυγή, παρακολουθώντας τις πρώτες ακτίνες να αγγίζουν τη γη, και βλέπει σε αυτή την απλή πράξη ολόκληρο το μυστήριο. Το φως δεν ταξιδεύει προς τη γη σαν κάτι ξένο· ο ήλιος είναι το φως του, και το φως είναι ο ήλιος σε άλλη μορφή. Η διαίρεση μεταξύ πηγής και ακτινοβολίας είναι εννοιολογική μόνο. Η πραγματικότητα είναι ένα αδιάσπαστο όλο.

Πώς λοιπόν πρέπει να ζει κανείς, γνωρίζοντας αυτό; Με ποια στάση πρέπει να συναντά την ημέρα, τις προκλήσεις, τις χαρές και τις λύπες της πεπερασμένης ύπαρξης; Όχι με αποστασιοποίηση που γίνεται ψυχρότητα, ούτε με προσκόλληση που γίνεται αρπαγή. Αλλά με μια παράξενη σύνθεση: πλήρη εμπλοκή χωρίς ταύτιση, παθιασμένη συμμετοχή χωρίς να χάνει την όραση της μεγαλύτερης αλήθειας, πλήρη παρουσία στη στιγμή ενώ γνωρίζει τη στιγμή ως πύλη προς το αιώνιο.

Κάθε πράξη γίνεται ιερή όταν θεωρείται ότι το Απόλυτο πράττει μέσα από αυτή την ιδιαίτερη μορφή. Κάθε συνάντηση γίνεται συνάντηση του Ενός με τον εαυτό του μεταμφιεσμένο. Κάθε στιγμή γίνεται ευκαιρία αναγνώρισης — όχι νέας αναγνώρισης, αλλά της ανάμνησης αυτού που πάντα γνωριζόταν στα βάθη, κάτω από την επιφανειακή φλυαρία του νου.

Ο μυστικός περπατά ανάμεσα στους άλλους και βλέπει το ίδιο φως να καίει σε κάθε μάτι, την ίδια παρουσία να κατοικεί σε κάθε καρδιά, την ίδια συνείδηση να κοιτάζει από κάθε πρόσωπο. Πώς θα μπορούσαν να υπάρχουν εχθροί, όταν υπάρχει μόνο το Ένα που φορά διαφορετικές μάσκες; Πώς θα μπορούσαν να υπάρχουν ανώτεροι και κατώτεροι, όταν όλες οι εκφράσεις αναδύονται από την ίδια άπειρη πηγή; Η συμπόνια γίνεται φυσική, όχι ως ηθικό επίτευγμα αλλά ως απλή αναγνώριση της συγγένειας — όχι απλής ανθρώπινης συγγένειας αλλά έσχατης ταυτότητας.

Όμως αυτό δεν οδηγεί σε παθητικότητα ή ηθική αδιαφορία. Ακριβώς επειδή όλα είναι το Απόλυτο, η δικαιοσύνη έχει σημασία· επειδή κάθε ον είναι το Ένα, ο πόνος δεν μπορεί να απορριφθεί· επειδή η μορφή είναι η αυτο-έκφραση του Θείου, η ομορφιά και η αλήθεια παραμένουν άξιες επιδίωξης. Ο σοφός πράττει στον κόσμο, αλλά πλέον όχι από τον κόσμο — οι πράξεις ρέουν από το κέντρο, από την ενότητα, από την αναγνώριση ότι το να υπηρετείς τον άλλο είναι το να υπηρετείς τον αληθινό Εαυτό.

Και τη νύχτα, όταν όλα είναι ήσυχα και ο νους επιτέλους σταματά το ατελείωτο σχολιασμό του, η αλήθεια λάμπει με απλή διαύγεια: Δεν είμαι αυτό το σώμα, δεν είμαι αυτές οι σκέψεις, δεν είμαι αυτή η ιστορία προσωπικής ιστορίας. Είμαι η τεράστια επίγνωση μέσα στην οποία εμφανίζονται όλα αυτά, ο χώρος μέσα στον οποίο ξετυλίγεται η εμπειρία, το φως με το οποίο όλα γνωρίζονται. Είμαι, στην βαθύτερη ουσία μου, αυτή η άπειρη παρουσία που οι αρχαίοι ονόμασαν Θείο, που δεν μπορεί να διαιρεθεί, που δεν έχει όρια, που είναι το μυστικό κέντρο όλων όσων υπάρχουν.

Επίλογος: Η Σιωπή Μιλά

Οι λέξεις σκοντάφτουν στο κατώφλι αυτού του μυστηρίου. Όλα όσα γράφτηκαν εδώ — αυτές οι παράγραφοι και τα κεφάλαια, αυτές οι μεταφορές και οι εξηγήσεις — είναι δάχτυλα που δείχνουν το φεγγάρι, όχι το ίδιο το φεγγάρι. Η αλήθεια του πανθεϊστικού μυστικισμού δεν μπορεί να συλληφθεί πλήρως με τη γλώσσα, γιατί η γλώσσα διαιρεί: υποκείμενο από αντικείμενο, γνωρίζοντα από γνωστό, εαυτό από άλλο. Αλλά η πραγματικότητα που προσπαθεί να μεταδώσει είναι ακριβώς η διάλυση αυτών των διαιρέσεων, η αναγνώριση της μη-δυϊκής ενότητας.

Έτσι αυτές οι λέξεις πρέπει τελικά να σιωπήσουν, να δώσουν τη θέση τους στην άμεση εμπειρία. Ο αναγνώστης καλείται όχι απλώς να κατανοήσει διανοητικά αλλά να επαληθεύσει στο εργαστήριο της δικής του συνείδησης. Κάθισε στην ησυχία. Παρατήρησε την ανάσα. Παρατήρησε τις σκέψεις. Ρώτα: Ποιος είναι ενήμερος; Τι είναι αυτή η παρουσία που γνωρίζει; Πού τελειώνω «εγώ» και πού αρχίζει το «άλλο»;

Σε αυτή την έρευνα, που γίνεται με ειλικρίνεια και θάρρος, η ψευδαίσθηση του χωρισμού μπορεί να ραγίσει. Και μέσα από τη ρωγμή, το φως της αλήθειας εισρέει — όχι νέο φως, αλλά το αιώνιο φως που πάντα έλαμπε, περιμένοντας μόνο τα μάτια να ανοίξουν, την καρδιά να αναγνωρίσει αυτό που πάντα ήταν.

Η Πρώτη Αρχή δεν είναι μακριά. Είναι εδώ, τώρα, ως η επίγνωση που διαβάζει αυτές τις λέξεις. Το σύμπαν δεν είναι χωρισμένο από σένα. Είσαι ένας από τους αμέτρητους τρόπους της αυτο-έκφρασής του. Το ταξίδι προς το σπίτι δεν απαιτεί απόσταση να διανυθεί, γιατί ποτέ δεν έφυγες. Η απελευθέρωση που αναζητείται είναι ήδη παρούσα, περιμένοντας μόνο να αναγνωριστεί.

Αναπαύσου σε αυτό. Ανάπνευσε μέσα σε αυτό. Άσε τη γνώση που υπερβαίνει τη γνώση να αναδυθεί από τα βάθη. Και ανακάλυψε αυτό που οι σοφοί πάντα διακήρυτταν:

Σύ Ει Τούτο.

Η ψυχή είναι το Απόλυτο.

Όλα είναι Ένα.

∞