RAMANA MAHARSHI - ΡΑΜΑΝΑ ΜΑΧΑΡΣΙ

 

The Luminous Path: A Journey into the Teachings of Ramana Maharshi

I. The Threshold of Silence

There exists, beyond the clamor of mortal thought and beneath the surface of ordinary consciousness, a stillness so profound that it renders all questions obsolete. In the southern reaches of India, at the foot of the sacred mountain Arunachala, a sage emerged who would point humanity not toward elaborate temples or complex philosophies, but toward this very silence—the silence that dwells at the heart of one's own being.

Ramana Maharshi walked among humanity as a living paradox: a man who had transcended the very notion of individuality yet moved through the world with gentle grace; a teacher who possessed no formal training yet whose words carried the weight of eternity itself. From the moment of his spontaneous awakening at sixteen—an awakening born not from scholarly pursuit but from a sudden, overwhelming confrontation with the mystery of death—he became a window through which the Infinite gazed upon itself.

His teaching was deceptively simple, almost frustratingly so to minds accustomed to complexity. Like a finger pointing directly at the moon, he directed seekers not toward distant heavens or elaborate rituals, but toward the most immediate reality: the sense of "I" that witnesses all experience. In this radical simplicity lay a profundity that would shake the very foundations of identity, unraveling the tightly woven threads of selfhood until only the luminous fabric of pure Awareness remained.

II. The Eternal Ground: The First Principle Unveiled

To speak of the First Principle in Ramana's vision is to attempt the impossible—to clothe the naked infinity in the garments of language, to capture the boundless in the vessel of words. Yet the mystic must attempt what cannot be done, for silence alone, though eloquent, cannot reach those who have not yet learned to hear it.

The Self—Atman in the ancient tongue—stands as the primordial reality, the ground upon which the entire drama of existence plays itself out. It is not a thing among things, not an entity residing somewhere in the cosmos or hidden within the chambers of the heart. It is rather the very condition of all seeing, the light by which all else is known, yet which requires no other light to know itself. It is Being itself, Consciousness itself, Bliss itself—three words attempting to encircle what is ultimately one seamless, indivisible presence.

Imagine, if you will, the screen upon which a magnificent film is projected. The characters appear and disappear, landscapes shift from mountain peaks to ocean depths, dramas of love and loss unfold in endless succession. Yet the screen remains untouched, unmarked by the passions that play across its surface. It neither celebrates the hero's triumph nor mourns the tragedy's conclusion. It simply is—luminous, receptive, unchanging. Such is the nature of the Self that Ramana revealed: the eternal witness, the unchanging background against which the entire universe rises and falls like waves upon a shoreless sea.

This First Principle is not distant, requiring pilgrimage or elaborate preparation to approach. The divine comedy of the spiritual search lies precisely here: we seek everywhere for what we have never lost, we journey to distant lands to find what has never left us, we climb mountains to reach what is closer than our own breathing. The Self is here, now, always—the very awareness reading these words, the consciousness that wonders about its own nature, the presence that has accompanied every moment of life from the first breath to this instant.

Yet—and here the mystery deepens—this Self is not personal, not "mine" in any possessive sense. It is the universal ground, what the Vedantic seers called Brahman: the Absolute that transcends all dualities, all distinctions between subject and object, self and other, inner and outer. Like the space that pervades a thousand clay pots, remaining one though apparently divided by earthen walls, this Awareness is singular though it seems to peer out from countless pairs of eyes.

III. The Dance of Appearance: Creation and the Worlds

From the perspective of the Absolute, there is no creation—for what could arise that was not already present in the infinite? Yet from the relative standpoint of the apparent individual, a world blazes forth in astonishing variety: mountains pierce clouds, rivers carve valleys, civilizations rise and crumble into dust, stars wheel through the heavens in their ancient choreography.

Ramana's teaching on creation cuts through the heart of our most cherished assumptions about reality. The world, he declared with startling directness, appears when the ego arises and disappears when the ego subsides. The implications of this simple statement ripple outward like circles from a stone cast into still water, disturbing every comfortable certainty about the solidity of existence.

Consider the nature of dreams. In the deep hours of night, entire universes spring forth from nowhere. You find yourself walking through cities you have never visited, speaking with people you have never met, facing dangers that quicken your pulse and joys that bring tears to sleeping eyes. In that moment, the dream world possesses total reality. Its laws govern you, its landscapes stretch to convincing horizons, its people possess apparent autonomy and depth. Yet upon waking, where has this elaborate creation gone? It has not traveled to some distant realm—it has simply dissolved back into the mind from which it arose, leaving behind perhaps a memory, a lingering emotion, but no substantial trace.

The waking world, Ramana suggested with the calm certainty of direct perception, is not fundamentally different. It too appears when the "I"-thought—that primal movement of consciousness that claims "I am this body, I am this person, I am separate from the world"—emerges into activity. When this thought subsides, as it does naturally in deep sleep or consciously in meditation, the world too subsides. Not into nothingness, but back into the substratum of pure Awareness from which it temporarily seemed to differentiate itself.

This does not mean the world is false in some simplistic sense, as if we might wake one day to discover it was all a cosmic joke. Rather, the world is relatively real—real from the standpoint of the ego, unreal from the standpoint of the Self. It functions perfectly well for all practical purposes. Gravity still operates, bread still nourishes, kindness still heals. Yet its ultimate nature is not substantial independence but rather appearance—a magnificent, intricate appearance, but appearance nonetheless.

The mountain Arunachala, which Ramana regarded with such profound reverence, becomes in this light a supreme paradox: it is utterly real in its sacred presence, yet simultaneously a crystallization of Consciousness itself, as much "mind-stuff" as the thoughts that arise when gazing upon it. The separation between perceiver and perceived, between consciousness and its contents, begins to blur and dissolve, revealing a seamless unity that was always present beneath the surface distinctions.

IV. The Illusion of Separation: The Human Soul Unveiled

Perhaps no aspect of Ramana's teaching strikes more directly at the heart of human experience than his radical redefinition of the soul. In his vision, what we take to be the individual self—this person with a particular history, name, body, collection of memories and desires—is not the eternal soul of religious imagination but rather a construct, an identification, a case of mistaken identity so profound it shapes every moment of unenlightened life.

The ego, that sense of being a separate individual navigating through a world of other separate things and beings, arises through a fundamental confusion. Pure Awareness, infinite and impersonal, becomes seemingly localized, apparently limited, when it identifies with a particular body-mind organism. Like an actor who forgets he is playing a role and believes he has actually become the character, Consciousness forgets its infinite nature and imagines itself to be this limited person, bounded by skin, constrained by time, subject to birth and death.

This is not a moral failing requiring guilt or shame. It is simply an error, albeit one with cosmic consequences. When the limitless believes itself limited, suffering inevitably follows, for every experience now seems to threaten or enhance this fictitious separate self. The boundless ocean has dreamed itself a wave and now fears the shore, forgetting that wave and ocean are not two different things but one water appearing in different forms.

Yet beneath this identification, unaffected by it, the true Self remains forever untouched. Like gold retaining its essential nature whether fashioned into a ring, a bracelet, or a crown, Awareness remains what it is regardless of the particular body-mind through which it temporarily seems to operate. The relationship between the individual soul and the First Principle is therefore not one of separation requiring bridge-building or union, but one of forgotten identity requiring recognition.

The dewdrop does not need to journey to the ocean—it needs only to recognize that its essential nature is already water, that the ocean is already present in its very being, that the separation is only apparent, maintained by the fiction of boundaries. When Ramana spoke of realization, he spoke not of becoming something new but of recognizing what has always been true: that the seemingly separate individual has never existed as such, that the true "I" is not this limited person but the infinite Awareness that illuminates all experience.

V. The Inward Journey: Elevation Through Self-Inquiry

If separation is illusory, if the soul is already identical with the Absolute, what then is the path? What practice leads to this recognition? Here Ramana offered a method of startling simplicity yet devastating power: Self-inquiry, the practice of asking "Who am I?" and tracing the sense of "I" back to its source.

This is not inquiry in the ordinary sense, not an intellectual investigation seeking conceptual answers. It is rather a turning of attention upon itself, a withdrawal of consciousness from its endless fascination with objects back to the subject that witnesses them all. It is like a river reversing its course, flowing not toward the ocean but back toward the mountain spring from which it first emerged.

The practice begins with observation. Throughout the day, countless thoughts arise: "I am hungry," "I am angry," "I remember this," "I want that." Each thought contains this "I" as its reference point, its anchor, its claimant. Self-inquiry asks: Who is this "I" that claims all these experiences? When you say "I am afraid," who is the "I" that possesses fear? When you say "I am the body," who is the "I" that can identify with or distance itself from this physical form?

As attention turns inward, seeking the source of this "I"-sense, something remarkable occurs—or rather, fails to occur. The "I" that seemed so solid, so obviously present, proves strangely elusive. It cannot be found as an object of awareness, for it is the subject, the awareness itself. Like an eye that can see everything except itself, the true "I" cannot be objectified, cannot be grasped as a thing among things.

This is not failure but the very breakthrough the practice aims toward. In the absence of a findable ego, what remains? Not nothing—for awareness is still present, witnessing even the absence of the ego. What remains is pure Consciousness itself, the Self that was never born and can never die, the Awareness that illuminates all experience yet is not itself an experience.

Ramana often compared this practice to removing the layers of an onion. As each layer is peeled away—the identification with the body, with emotions, with thoughts, with memories—the seeker expects to find some core, some essential self at the center. Yet when all layers are removed, when all false identifications fall away, what remains is not some tiny, isolated entity but the infinite Space of Awareness itself—what was sought is revealed as that which was seeking all along.

The beauty of this method lies in its accessibility. It requires no special circumstances, no particular postures, no elaborate rituals. Whether sitting in meditation or moving through daily activities, the inquiry can proceed: Who is aware of this thought? Who is experiencing this sensation? Who is the "I" that claims this life? The question acts as a razor, cutting through the Gordian knot of egoic identification, dissolving the phantom self that stands between the apparent individual and the recognition of true nature.

VI. The Pathless Path: Abiding in the Heart

As the inquiry deepens and matures, something subtle shifts. The active questioning gradually gives way to a more passive abiding, a resting in the source from which the "I"-thought emerges. Ramana often spoke of this as abiding in the Heart—not the physical organ but the spiritual center, the core of one's being, the still point around which all experience revolves.

This abiding is not a state of blankness or unconsciousness. It is rather a state of pure, alert presence—consciousness aware of itself without need for objects. Like the clear sky that remains even when clouds pass through it, this awareness remains constant, untouched by the passing phenomena of thought, sensation, and perception.

In this state, a profound peace descends—not the peace that comes from getting what we want or avoiding what we fear, but the peace that is intrinsic to our true nature, the peace that was always present beneath the surface turbulence of the mind. It is the silence that exists between thoughts, the stillness that underlies all movement, the formless awareness that holds all forms within itself without being limited by any of them.

Ramana himself embodied this abiding with remarkable consistency. Those who sat in his presence often reported that his very silence conveyed more than words ever could, that the peace radiating from his being seemed to quiet the restless mind and point toward something beyond all concepts and descriptions. He required no stage, no special powers, no dramatic displays—simply by being what he was, utterly transparent to the Self, he served as a living reminder of what lies latent in every human heart.

VII. The Eternal Now: The Final Destination

To speak of a "final destination" in Ramana's teaching is to risk misunderstanding, for it suggests a journey in time from one place to another, from incompletion to completion, from imperfection to perfection. Yet what he pointed toward transcends all such linear narratives. The destination is not reached by traveling but by recognizing that one has never left it.

Liberation—moksha in the ancient terminology—is not a future attainment but a present recognition. It is not that the limited individual becomes unlimited, not that the mortal puts on immortality like a new garment. Rather, the illusion of limitation simply dissolves, like mist evaporating in morning sunlight, revealing what was always true: that the Self alone exists, infinite and undivided, that birth and death belong only to the imagined ego, not to the true being.

This state cannot be adequately described, for all descriptions require duality—a describer and something described, a knower and something known. Yet the state of Self-realization transcends such divisions. It is sometimes called Sahaja Samadhi—natural, effortless absorption—indicating that this is not some rarified condition requiring constant effort to maintain but rather the natural state when all artificial limitations and identifications have fallen away.

In this recognition, profound transformations occur in how life is experienced, though the outward circumstances may remain largely unchanged. Actions continue, but without the sense of a separate doer. Thoughts arise, but are recognized as movements within Consciousness rather than products of a personal mind. The body ages and eventually dies, but this is seen as the natural process of a temporary form, not as a threat to one's true being.

There is freedom here—not freedom to do whatever one wishes (which is actually a form of bondage to desire), but freedom from the tyranny of the separate self, freedom from the constant anxiety of maintaining and defending a fictional entity, freedom from the endless cycle of seeking fulfillment in experiences that inevitably pass away. It is the freedom of the ocean that does not grieve when waves dissolve back into itself, knowing that nothing real has been lost.

VIII. The Light That Never Sets

The teaching of Ramana Maharshi stands as a beacon in the contemporary world, a world that has largely forgotten the dimension of depth, the vertical axis that leads not outward into more experiences but inward into the ground of experience itself. In an age obsessed with becoming, he points toward being. In a culture that values complexity, he offers simplicity. In a time of desperate seeking, he reveals that what is sought has never been lost.

His message carries a strange authority, for it does not demand belief in doctrines, adherence to rules, or membership in exclusive groups. It asks only for honest self-investigation: Who am I? What is this awareness that witnesses all experience? What remains when every thought, every sensation, every concept is stripped away?

The mountain Arunachala still stands where it has stood for countless ages, its red stone glowing in the Indian sun. Pilgrims still circle its base, seekers still sit in meditation on its slopes. Yet the true Arunachala, Ramana taught, is not made of stone—it is the Self itself, the eternal presence that needs no pilgrimage to reach because it is already the pilgrim, the pilgrimage, and the destination.

In the end, his teaching returns us to the beginning, to the simple fact of existence, to the mystery of "I am"—not "I am this" or "I am that," but simply "I am," the pure being that precedes all qualities, all identifications, all stories about who and what we are. This "I am" is the gateway to the infinite, the opening through which the Absolute gazes into itself, the point where the personal and the universal, the individual and the cosmic, the temporal and the eternal meet and are revealed as one.

IX. The Silent Teaching

There is a story told of Ramana: A seeker came to him with countless questions, philosophical knots he wished to untangle, spiritual doubts he hoped to resolve. But before he could speak, Ramana's gaze met his—not a piercing gaze, but soft, welcoming, infinitely peaceful. And in that gaze, something in the seeker became quiet. The questions that had seemed so urgent a moment before now appeared transparent, insubstantial. He sat in silence with the sage, and in that silence, more was transmitted than volumes of scripture could convey.

This, perhaps, is the deepest teaching: that the truth cannot ultimately be spoken but must be recognized in the depths of one's own being. Words can point, concepts can gesture, teachings can remove obstacles and correct misunderstandings—but the final recognition happens in silence, in that space between thoughts where the Self knows itself without mediation.

And so the teaching comes full circle, returning to the stillness from which it emerged, inviting each of us to make the same journey inward that Ramana made, to ask the same question he asked—"Who am I?"—and to discover in the asking, in the seeking, in the turning of attention back upon itself, that we have always been what we sought, that the kingdom is within, that the Self is here, now, always, waiting not to be attained but simply to be recognized.

In the luminous presence of this recognition, all seeking ceases, all questions dissolve, and what remains is beyond all words: the silent, eternal, infinite Awareness that is our true nature, that is the true nature of all things, that is, in the end, the only reality there is.

…

Ο Φωτεινός Δρόμος: Ένα Ταξίδι στις Διδασκαλίες του Ραμάνα Μαχάρσι

I. Το Κατώφλι της Σιωπής

Υπάρχει, πέρα από τον θόρυβο της θνητής σκέψης και κάτω από την επιφάνεια της συνηθισμένης συνείδησης, μια ηρεμία τόσο βαθιά, που καθιστά όλα τα ερωτήματα περιττά. Στα νότια της Ινδίας, στους πρόποδες του ιερού βουνού Αρουνάτσαλα, αναδύθηκε ένας σοφός που θα καθοδηγούσε την ανθρωπότητα όχι προς περίτεχνους ναούς ή σύνθετες φιλοσοφίες, αλλά προς αυτήν ακριβώς τη σιωπή — τη σιωπή που κατοικεί στην καρδιά της ίδιας μας της ύπαρξης.

Ο Ραμάνα Μαχάρσι περπατούσε ανάμεσα στους ανθρώπους σαν ζωντανό παράδοξο: ένας άνθρωπος που είχε υπερβεί την ίδια την έννοια της ατομικότητας, ωστόσο κινείτο στον κόσμο με απαλή χάρη· ένας δάσκαλος που δεν είχε καμία τυπική μόρφωση, αλλά τα λόγια του έφεραν το βάρος της αιωνιότητας. Από τη στιγμή της αυθόρμητης αφύπνισής του στα δεκαέξι του —μιας αφύπνισης που δεν προήλθε από πνευματική αναζήτηση αλλά από μια ξαφνική, συντριπτική αντιμετώπιση του μυστηρίου του θανάτου— έγινε ένα παράθυρο μέσα από το οποίο το Άπειρο κοιτούσε τον εαυτό του.

Η διδασκαλία του ήταν παραπλανητικά απλή, σχεδόν εκνευριστικά για νου που είχε συνηθίσει την πολυπλοκότητα. Σαν δάχτυλο που δείχνει κατευθείαν στη σελήνη, κατεύθυνε τους αναζητητές όχι προς μακρινούς ουρανούς ή περίπλοκα τελετουργικά, αλλά προς την πιο άμεση πραγματικότητα: την αίσθηση του «Εγώ» που παρατηρεί κάθε εμπειρία. Σε αυτή την ριζική απλότητα κρυβόταν μια βαθύτητα που θα κλόνιζε τα ίδια τα θεμέλια της ταυτότητας, ξετυλίγοντας τα σφιχτά υφασμένα νήματα της εαυτότητας μέχρι να μείνει μόνο το φωτεινό ύφασμα της καθαρής Συνειδητότητας.

II. Η Αιώνια Βάση: Η Πρώτη Αρχή Αποκαλύπτεται

Το να μιλήσουμε για την Πρώτη Αρχή στη ματιά του Ραμάνα είναι να επιχειρήσουμε το αδύνατο — να ντύσουμε το γυμνό άπειρο με τα ρούχα της γλώσσας, να συλλάβουμε το απεριόριστο στο δοχείο των λέξεων. Ωστόσο, ο μύστης πρέπει να επιχειρήσει αυτό που δεν μπορεί να γίνει, γιατί η σιωπή μόνη της, αν και εύγλωττη, δεν μπορεί να φτάσει σε όσους δεν έχουν ακόμα μάθει να την ακούν.

Ο Εαυτός —Άτμαν στην αρχαία γλώσσα— στέκεται ως η πρωταρχική πραγματικότητα, η βάση πάνω στην οποία παίζεται ολόκληρο το δράμα της ύπαρξης. Δεν είναι ένα πράγμα ανάμεσα σε πράγματα, ούτε μια οντότητα που κατοικεί κάπου στο σύμπαν ή κρυμμένη στους θαλάμους της καρδιάς. Είναι μάλλον η ίδια η συνθήκη κάθε όρασης, το φως με το οποίο γνωρίζονται όλα τα άλλα, αλλά που δεν χρειάζεται άλλο φως για να γνωρίσει τον εαυτό του. Είναι η Ύπαρξη αυτή καθαυτή, η Συνειδητότητα αυτή καθαυτή, η Μακαριότητα αυτή καθαυτή — τρεις λέξεις που προσπαθούν να περιβάλλουν αυτό που είναι τελικά μια αδιάσπαστη, ενιαία παρουσία.

Φανταστείτε, αν θέλετε, την οθόνη πάνω στην οποία προβάλλεται μια μεγαλοπρεπής ταινία. Οι χαρακτήρες εμφανίζονται και εξαφανίζονται, τα τοπία αλλάζουν από κορυφές βουνών σε βάθη ωκεανών, δράματα αγάπης και απώλειας ξετυλίγονται σε ατελείωτη διαδοχή. Ωστόσο, η οθόνη παραμένει ανέπαφη, αμόλυντη από τα πάθη που παίζονται στην επιφάνειά της. Δεν γιορτάζει τον θρίαμβο του ήρωα ούτε θρηνεί το τέλος της τραγωδίας. Απλώς είναι — φωτεινή, δεκτική, αμετάβλητη. Τέτοια είναι η φύση του Εαυτού που αποκάλυψε ο Ραμάνα: ο αιώνιος μάρτυρας, το αμετάβλητο φόντο απέναντι στο οποίο ολόκληρο το σύμπαν αναδύεται και πέφτει σαν κύματα σε μια θάλασσα χωρίς ακτές.

Αυτή η Πρώτη Αρχή δεν είναι μακρινή, που απαιτεί προσκύνημα ή περίπλοκη προετοιμασία για να προσεγγιστεί. Η θεϊκή κωμωδία της πνευματικής αναζήτησης βρίσκεται ακριβώς εδώ: ψάχνουμε παντού για αυτό που ποτέ δεν χάσαμε, ταξιδεύουμε σε μακρινές χώρες για να βρούμε αυτό που ποτέ δεν μας άφησε, σκαρφαλώνουμε βουνά για να φτάσουμε σε αυτό που είναι πιο κοντά από την ίδια μας την ανάσα. Ο Εαυτός είναι εδώ, τώρα, πάντα — η ίδια η επίγνωση που διαβάζει αυτές τις λέξεις, η συνείδηση που απορεί για τη δική της φύση, η παρουσία που συνόδευσε κάθε στιγμή της ζωής από την πρώτη ανάσα μέχρι αυτή τη στιγμή.

Ωστόσο —και εδώ το μυστήριο βαθαίνει— αυτός ο Εαυτός δεν είναι προσωπικός, δεν είναι «δικός μου» με καμία κτητική έννοια. Είναι η καθολική βάση, αυτό που οι Βεδάντιοι σοφοί ονόμαζαν Μπράχμαν: το Απόλυτο που υπερβαίνει όλες τις δυαδικότητες, όλες τις διακρίσεις μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, εαυτού και άλλου, εσωτερικού και εξωτερικού. Σαν τον χώρο που διαπερνά χίλια πήλινα αγγεία, παραμένοντας ένας παρόλο που φαίνεται διαιρεμένος από πήλινους τοίχους, αυτή η Συνειδητότητα είναι ενιαία παρόλο που φαίνεται να κοιτάζει από αμέτρητα ζευγάρια ματιών.

III. Ο Χορός της Εμφάνισης: Δημιουργία και Κόσμοι

Από την οπτική του Απόλυτου, δεν υπάρχει δημιουργία — γιατί τι θα μπορούσε να αναδυθεί που δεν ήταν ήδη παρόν στο άπειρο; Ωστόσο, από την σχετική σκοπιά του φαινομενικού ατόμου, ένας κόσμος αναφλέγεται σε εκπληκτική ποικιλία: βουνά τρυπούν τα σύννεφα, ποτάμια σμιλεύουν κοιλάδες, πολιτισμοί αναδύονται και καταρρέουν σε σκόνη, άστρα περιστρέφονται στους ουρανούς στον αρχαίο τους χορό.

Η διδασκαλία του Ραμάνα για τη δημιουργία διαπερνά την καρδιά των πιο αγαπημένων μας υποθέσεων για την πραγματικότητα. Ο κόσμος, δήλωσε με εκπληκτική ευθύτητα, εμφανίζεται όταν αναδύεται το εγώ και εξαφανίζεται όταν το εγώ υποχωρεί. Οι συνέπειες αυτής της απλής δήλωσης απλώνονται σαν κύκλοι από πέτρα που ρίχτηκε σε ήρεμο νερό, διαταράσσοντας κάθε άνετη βεβαιότητα για την αλληλεξάρτηση της ύπαρξης.

Σκεφτείτε τη φύση των ονείρων. Στις βαθιές ώρες της νύχτας, ολόκληρα σύμπαντα αναδύονται από το πουθενά. Βρίσκεστε να περπατάτε σε πόλεις που ποτέ δεν επισκεφθήκατε, να μιλάτε με ανθρώπους που ποτέ δεν συναντήσατε, να αντιμετωπίζετε κινδύνους που επιταχύνουν τον παλμό σας και χαρές που φέρνουν δάκρυα στα κοιμισμένα μάτια. Εκείνη τη στιγμή, ο κόσμος του ονείρου έχει απόλυτη πραγματικότητα. Οι νόμοι του σας κυβερνούν, τα τοπία του εκτείνονται σε πειστικούς ορίζοντες, οι άνθρωποί του έχουν φαινομενική αυτονομία και βάθος. Ωστόσο, όταν ξυπνάτε, πού έχει πάει αυτή η περίπλοκη δημιουργία; Δεν έχει ταξιδέψει σε κάποιο μακρινό βασίλειο — απλώς διαλύθηκε πίσω στο νου από τον οποίο αναδύθηκε, αφήνοντας ίσως μια ανάμνηση, ένα επίμονο συναίσθημα, αλλά κανένα ουσιαστικό ίχνος.

Ο ξύπνιος κόσμος, πρότεινε ο Ραμάνα με την ήρεμη βεβαιότητα της άμεσης αντίληψης, δεν διαφέρει θεμελιωδώς. Κι αυτός εμφανίζεται όταν αναδύεται η σκέψη «Εγώ» — αυτή η πρωταρχική κίνηση της συνείδησης που διεκδικεί «Είμαι αυτό το σώμα, είμαι αυτό το πρόσωπο, είμαι χωρισμένος από τον κόσμο». Όταν αυτή η σκέψη υποχωρεί, όπως συμβαίνει φυσικά στον βαθύ ύπνο ή συνειδητά στη διαλογισμό, ο κόσμος υποχωρεί επίσης. Όχι στο τίποτα, αλλά πίσω στο υπόστρωμα της καθαρής Συνειδητότητας από το οποίο προσωρινά φάνηκε να διαφοροποιείται.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος είναι ψευδής με κάποια απλοϊκή έννοια, σαν να ξυπνήσουμε μια μέρα και να ανακαλύψουμε ότι όλα ήταν ένα κοσμικό αστείο. Αντίθετα, ο κόσμος είναι σχετικά πραγματικός — πραγματικός από την άποψη του εγώ, μη πραγματικός από την άποψη του Εαυτού. Λειτουργεί τέλεια για όλους τους πρακτικούς σκοπούς. Η βαρύτητα εξακολουθεί να ισχύει, το ψωμί εξακολουθεί να θρέφει, η καλοσύνη εξακολουθεί να θεραπεύει. Ωστόσο, η τελική του φύση δεν είναι ουσιαστική ανεξαρτησία αλλά εμφάνιση — μια μεγαλοπρεπής, περίπλοκη εμφάνιση, αλλά εμφάνιση παρ' όλα αυτά.

Το βουνό Αρουνάτσαλα, που ο Ραμάνα το σεβόταν με τόσο βαθύ σεβασμό, γίνεται σε αυτό το φως ένα υπέρτατο παράδοξο: είναι απόλυτα πραγματικό στην ιερή του παρουσία, αλλά ταυτόχρονα μια κρυστάλλωση της ίδιας της Συνειδητότητας, εξίσου «υλικό του νου» με τις σκέψεις που αναδύονται όταν το κοιτάζουμε. Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ αντιληπτή και αντιληπτού, μεταξύ συνείδησης και περιεχομένων της, αρχίζει να θολώνει και να διαλύεται, αποκαλύπτοντας μια άψογη ενότητα που ήταν πάντα παρούσα κάτω από τις επιφανειακές διακρίσεις.

IV. Η Ψευδαίσθηση του Διαχωρισμού: Η Ανθρώπινη Ψυχή Αποκαλύπτεται

Ίσως καμία πλευρά της διδασκαλίας του Ραμάνα δεν χτυπά πιο άμεσα την καρδιά της ανθρώπινης εμπειρίας από τον ριζικό επαναπροσδιορισμό της ψυχής. Στη ματιά του, αυτό που θεωρούμε ατομικό εαυτό —αυτό το πρόσωπο με συγκεκριμένη ιστορία, όνομα, σώμα, συλλογή αναμνήσεων και επιθυμιών— δεν είναι η αιώνια ψυχή της θρησκευτικής φαντασίας αλλά μάλλον μια κατασκευή, μια ταύτιση, μια περίπτωση λανθασμένης ταυτότητας τόσο βαθιά που διαμορφώνει κάθε στιγμή της μη φωτισμένης ζωής.

Το εγώ, αυτή η αίσθηση του να είσαι ξεχωριστό άτομο που πλοηγείται σε έναν κόσμο από άλλα ξεχωριστά πράγματα και όντα, αναδύεται μέσα από μια θεμελιώδη σύγχυση. Η καθαρή Συνειδητότητα, άπειρη και απρόσωπη, γίνεται φαινομενικά τοπική, φαινομενικά περιορισμένη, όταν ταυτίζεται με ένα συγκεκριμένο σώμα-νου οργανισμό. Σαν ηθοποιός που ξεχνά ότι παίζει ρόλο και πιστεύει ότι έχει γίνει πραγματικά ο χαρακτήρας, η Συνειδητότητα ξεχνά την άπειρη φύση της και φαντάζεται τον εαυτό της ως αυτό το περιορισμένο πρόσωπο, οριοθετημένο από δέρμα, περιορισμένο από χρόνο, υποκείμενο σε γέννηση και θάνατο.

Αυτό δεν είναι ηθικό σφάλμα που απαιτεί ενοχή ή ντροπή. Είναι απλώς ένα λάθος, αν και με κοσμικές συνέπειες. Όταν το απεριόριστο πιστεύει τον εαυτό του περιορισμένο, ο πόνος ακολουθεί αναπόφευκτα, γιατί κάθε εμπειρία τώρα φαίνεται να απειλεί ή να ενισχύει αυτό το φανταστικό ξεχωριστό εαυτό. Ο απεριόριστος ωκεανός ονειρεύτηκε τον εαυτό του ως κύμα και τώρα φοβάται την ακτή, ξεχνώντας ότι κύμα και ωκεανός δεν είναι δύο διαφορετικά πράγματα αλλά ένα νερό που εμφανίζεται σε διαφορετικές μορφές.

Ωστόσο, κάτω από αυτή την ταύτιση, ανεπηρέαστος από αυτήν, ο αληθινός Εαυτός παραμένει για πάντα ανέπαφος. Σαν το χρυσό που διατηρεί την ουσιαστική του φύση είτε γίνει δαχτυλίδι, βραχιόλι ή στέμμα, η Συνειδητότητα παραμένει αυτό που είναι ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο σώμα-νου μέσω του οποίου φαίνεται προσωρινά να λειτουργεί. Η σχέση μεταξύ της ατομικής ψυχής και της Πρώτης Αρχής δεν είναι επομένως σχέση διαχωρισμού που απαιτεί γέφυρες ή ένωση, αλλά σχέση ξεχασμένης ταυτότητας που απαιτεί αναγνώριση.

Το σταγονίδιο δρόσου δεν χρειάζεται να ταξιδέψει προς τον ωκεανό — χρειάζεται μόνο να αναγνωρίσει ότι η ουσιαστική του φύση είναι ήδη νερό, ότι ο ωκεανός είναι ήδη παρών στο ίδιο του το είναι, ότι ο διαχωρισμός είναι μόνο φαινομενικός, διατηρούμενος από τη φαντασία των ορίων. Όταν ο Ραμάνα μιλούσε για πραγματοποίηση, δεν μιλούσε για το να γίνει κάτι νέο αλλά για την αναγνώριση αυτού που ήταν πάντα αληθινό: ότι το φαινομενικά ξεχωριστό άτομο ποτέ δεν υπήρξε ως τέτοιο, ότι το αληθινό «Εγώ» δεν είναι αυτό το περιορισμένο πρόσωπο αλλά η άπειρη Συνειδητότητα που φωτίζει κάθε εμπειρία.

V. Το Εσωτερικό Ταξίδι: Ανύψωση Μέσω της Αυτο-Έρευνας

Αν ο διαχωρισμός είναι ψευδαίσθηση, αν η ψυχή είναι ήδη ταυτόσημη με το Απόλυτο, ποια είναι τότε η οδός; Ποια πρακτική οδηγεί σε αυτή την αναγνώριση; Εδώ ο Ραμάνα πρόσφερε μια μέθοδο εκπληκτικής απλότητας αλλά καταστροφικής δύναμης: την Αυτο-Έρευνα, την πρακτική του να ρωτάς «Ποιος είμαι εγώ;» και να ιχνηλατείς την αίσθηση του «Εγώ» πίσω στην πηγή του.

Αυτή δεν είναι έρευνα με την συνηθισμένη έννοια, όχι μια διανοητική διερεύνηση που αναζητά εννοιολογικές απαντήσεις. Είναι μάλλον μια στροφή της προσοχής προς τον εαυτό της, μια απόσυρση της συνείδησης από την ατελείωτη γοητεία της με τα αντικείμενα πίσω στο υποκείμενο που τα παρατηρεί όλα. Είναι σαν ένα ποτάμι που αντιστρέφει την πορεία του, ρέοντας όχι προς τον ωκεανό αλλά πίσω προς την πηγή του βουνού από την οποία πρωτοαναδύθηκε.

Η πρακτική αρχίζει με παρατήρηση. Καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, αμέτρητες σκέψεις αναδύονται: «Πεινάω», «Είμαι θυμωμένος», «Θυμάμαι αυτό», «Θέλω εκείνο». Κάθε σκέψη περιέχει αυτό το «Εγώ» ως σημείο αναφοράς, ως άγκυρα, ως διεκδικητή. Η αυτο-έρευνα ρωτά: Ποιος είναι αυτό το «Εγώ» που διεκδικεί όλες αυτές τις εμπειρίες; Όταν λες «Φοβάμαι», ποιος είναι ο «Εγώ» που κατέχει τον φόβο; Όταν λες «Είμαι το σώμα», ποιος είναι ο «Εγώ» που μπορεί να ταυτιστεί ή να αποστασιοποιηθεί από αυτή τη φυσική μορφή;

Καθώς η προσοχή στρέφεται προς τα μέσα, αναζητώντας την πηγή αυτής της αίσθησης «Εγώ», κάτι αξιοσημείωτο συμβαίνει —ή μάλλον, αποτυγχάνει να συμβεί. Το «Εγώ» που φαινόταν τόσο στερεό, τόσο προφανώς παρόν, αποδεικνύεται περίεργα άπιαστο. Δεν μπορεί να βρεθεί ως αντικείμενο επίγνωσης, γιατί είναι το υποκείμενο, η ίδια η επίγνωση. Σαν ένα μάτι που μπορεί να δει τα πάντα εκτός από τον εαυτό του, το αληθινό «Εγώ» δεν μπορεί να αντικειμενοποιηθεί, δεν μπορεί να συλληφθεί ως πράγμα ανάμεσα σε πράγματα.

Αυτό δεν είναι αποτυχία αλλά ακριβώς η ανακάλυψη που στοχεύει η πρακτική. Στην απουσία ενός ευρέσιμου εγώ, τι μένει; Όχι τίποτα —γιατί η επίγνωση είναι ακόμα παρούσα, παρατηρώντας ακόμα και την απουσία του εγώ. Αυτό που μένει είναι η καθαρή Συνειδητότητα αυτή καθαυτή, ο Εαυτός που ποτέ δεν γεννήθηκε και δεν μπορεί ποτέ να πεθάνει, η Συνειδητότητα που φωτίζει κάθε εμπειρία αλλά δεν είναι η ίδια εμπειρία.

Ο Ραμάνα συχνά συνέκρινε αυτή την πρακτική με το ξεφλούδισμα των στρωμάτων ενός κρεμμυδιού. Καθώς κάθε στρώμα απομακρύνεται —η ταύτιση με το σώμα, με τα συναισθήματα, με τις σκέψεις, με τις αναμνήσεις— ο αναζητητής περιμένει να βρει κάποιο πυρήνα, κάποιο ουσιώδες εαυτό στο κέντρο. Ωστόσο, όταν όλα τα στρώματα αφαιρεθούν, όταν όλες οι ψευδείς ταυτίσεις πέσουν, αυτό που μένει δεν είναι κάποια μικρή, απομονωμένη οντότητα αλλά ο άπειρος Χώρος της Συνειδητότητας — αυτό που αναζητούνταν αποκαλύπτεται ως αυτό που αναζητούσε όλη την ώρα.

Η ομορφιά αυτής της μεθόδου βρίσκεται στην προσβασιμότητά της. Δεν απαιτεί ειδικές συνθήκες, συγκεκριμένες στάσεις, περίπλοκα τελετουργικά. Είτε κάθεστε σε διαλογισμό είτε κινείστε στις καθημερινές δραστηριότητες, η έρευνα μπορεί να συνεχιστεί: Ποιος είναι ενήμερος αυτής της σκέψης; Ποιος βιώνει αυτή την αίσθηση; Ποιος είναι το «Εγώ» που διεκδικεί αυτή τη ζωή; Η ερώτηση λειτουργεί σαν ξυράφι, κόβοντας τον γόρδιο δεσμό της εγωικής ταύτισης, διαλύοντας το φάντασμα του εαυτού που στέκεται ανάμεσα στο φαινομενικό άτομο και την αναγνώριση της αληθινής φύσης.

VI. Ο Δρόμος Χωρίς Δρόμο: Παραμονή στην Καρδιά

Καθώς η έρευνα βαθαίνει και ωριμάζει, κάτι λεπτό αλλάζει. Η ενεργή ερώτηση σταδιακά δίνει τη θέση της σε μια πιο παθητική παραμονή, σε μια ανάπαυση στην πηγή από την οποία αναδύεται η σκέψη «Εγώ». Ο Ραμάνα συχνά μιλούσε γι' αυτό ως παραμονή στην Καρδιά —όχι το φυσικό όργανο αλλά το πνευματικό κέντρο, ο πυρήνας της ύπαρξης, το ακίνητο σημείο γύρω από το οποίο περιστρέφεται κάθε εμπειρία.

Αυτή η παραμονή δεν είναι κατάσταση κενού ή ασυνειδησίας. Είναι μάλλον μια κατάσταση καθαρής, σε εγρήγορση παρουσίας — συνείδηση ενήμερη του εαυτού της χωρίς ανάγκη για αντικείμενα. Σαν τον καθαρό ουρανό που παραμένει ακόμα και όταν τα σύννεφα περνούν μέσα του, αυτή η συνειδητότητα παραμένει σταθερή, ανέπαφη από τα παροδικά φαινόμενα της σκέψης, της αίσθησης και της αντίληψης.

Σε αυτή την κατάσταση, μια βαθιά ειρήνη κατεβαίνει —όχι η ειρήνη που έρχεται από το να αποκτήσουμε αυτό που θέλουμε ή να αποφύγουμε αυτό που φοβόμαστε, αλλά η ειρήνη που είναι εγγενής στη αληθινή μας φύση, η ειρήνη που ήταν πάντα παρούσα κάτω από την επιφανειακή ταραχή του νου. Είναι η σιωπή που υπάρχει ανάμεσα στις σκέψεις, η ηρεμία που υποκρύπτει κάθε κίνηση, η άμορφη συνειδητότητα που κρατά όλες τις μορφές μέσα της χωρίς να περιορίζεται από καμία.

Ο ίδιος ο Ραμάνα ενσάρκωνε αυτή την παραμονή με αξιοσημείωτη συνέπεια. Όσοι κάθονταν στην παρουσία του συχνά ανέφεραν ότι η ίδια του η σιωπή μετέδιδε περισσότερα από όσα μπορούσαν ποτέ τα λόγια, ότι η ειρήνη που ακτινοβολούσε από το είναι του φαινόταν να ηρεμεί τον ανήσυχο νου και να δείχνει προς κάτι πέρα από όλες τις έννοιες και περιγραφές. Δεν χρειαζόταν σκηνή, δεν χρειαζόταν ειδικές δυνάμεις, δεν χρειαζόταν δραματικές επιδείξεις —απλώς με το να είναι αυτό που ήταν, απόλυτα διαφανής στον Εαυτό, υπηρετούσε ως ζωντανή υπενθύμιση αυτού που κρύβεται λανθάνον σε κάθε ανθρώπινη καρδιά.

VII. Το Αιώνιο Τώρα: Ο Τελικός Προορισμός

Το να μιλήσουμε για «τελικό προορισμό» στη διδασκαλία του Ραμάνα είναι να κινδυνεύουμε με παρεξήγηση, γιατί υπονοεί ένα ταξίδι στο χρόνο από ένα μέρος σε άλλο, από την ατέλεια στην ολοκλήρωση, από την ατέλεια στην τελειότητα. Ωστόσο, αυτό προς το οποίο έδειχνε υπερβαίνει όλες αυτές τις γραμμικές αφηγήσεις. Ο προορισμός δεν φτάνει με ταξίδι αλλά με την αναγνώριση ότι ποτέ δεν φύγαμε από αυτόν.

Η απελευθέρωση —μόκσα στην αρχαία ορολογία— δεν είναι μελλοντική κατάκτηση αλλά παρούσα αναγνώριση. Δεν είναι ότι το περιορισμένο άτομο γίνεται απεριόριστο, ούτε ότι το θνητό φοράει την αθανασία σαν νέο ένδυμα. Αντίθετα, η ψευδαίσθηση του περιορισμού απλώς διαλύεται, σαν ομίχλη που εξατμίζεται στο πρωινό φως, αποκαλύπτοντας αυτό που ήταν πάντα αληθινό: ότι μόνο ο Εαυτός υπάρχει, άπειρος και αδιαίρετος, ότι η γέννηση και ο θάνατος ανήκουν μόνο στο φανταστικό εγώ, όχι στο αληθινό είναι.

Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να περιγραφεί επαρκώς, γιατί όλες οι περιγραφές απαιτούν δυαδικότητα — έναν περιγράφοντα και κάτι που περιγράφεται, έναν γνωρίζοντα και κάτι γνωστό. Ωστόσο, η κατάσταση της Αυτο-πραγματοποίησης υπερβαίνει τέτοιες διαιρέσεις. Μερικές φορές ονομάζεται Σαχάτζα Σαμάντι —φυσική, χωρίς προσπάθεια απορρόφηση— υποδηλώνοντας ότι αυτή δεν είναι κάποια σπάνια κατάσταση που απαιτεί συνεχή προσπάθεια για να διατηρηθεί αλλά μάλλον η φυσική κατάσταση όταν όλοι οι τεχνητοί περιορισμοί και ταυτίσεις έχουν πέσει.

Σε αυτή την αναγνώριση, βαθιές μεταμορφώσεις συμβαίνουν στον τρόπο που βιώνεται η ζωή, παρόλο που οι εξωτερικές συνθήκες μπορεί να παραμείνουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες. Οι πράξεις συνεχίζονται, αλλά χωρίς την αίσθηση ενός ξεχωριστού πράττοντος. Οι σκέψεις αναδύονται, αλλά αναγνωρίζονται ως κινήσεις μέσα στη Συνειδητότητα και όχι προϊόντα ενός προσωπικού νου. Το σώμα γερνά και τελικά πεθαίνει, αλλά αυτό θεωρείται η φυσική διαδικασία ενός προσωρινού μορφώματος, όχι απειλή για την αληθινή ύπαρξη.

Υπάρχει ελευθερία εδώ —όχι ελευθερία να κάνουμε ό,τι θέλουμε (που είναι στην πραγματικότητα μια μορφή δουλείας στην επιθυμία), αλλά ελευθερία από την τυραννία του ξεχωριστού εαυτού, ελευθερία από το συνεχή άγχος της διατήρησης και υπεράσπισης ενός φανταστικού όντος, ελευθερία από τον ατελείωτο κύκλο της αναζήτησης εκπλήρωσης σε εμπειρίες που αναπόφευκτα παρέρχονται. Είναι η ελευθερία του ωκεανού που δεν πενθεί όταν τα κύματα διαλύονται πίσω σε αυτόν, γνωρίζοντας ότι τίποτα πραγματικό δεν έχει χαθεί.

VIII. Το Φως που Ποτέ δεν Δύει

Η διδασκαλία του Ραμάνα Μαχάρσι στέκεται σαν φάρος στον σύγχρονο κόσμο, έναν κόσμο που σε μεγάλο βαθμό έχει ξεχάσει τη διάσταση του βάθους, τον κάθετο άξονα που οδηγεί όχι προς τα έξω σε περισσότερες εμπειρίες αλλά προς τα μέσα στη βάση της εμπειρίας αυτής καθαυτής. Σε μια εποχή εμμονής με το γίγνεσθαι, δείχνει προς το είναι. Σε μια κουλτούρα που εκτιμά την πολυπλοκότητα, προσφέρει απλότητα. Σε μια εποχή απεγνωσμένης αναζήτησης, αποκαλύπτει ότι αυτό που αναζητείται ποτέ δεν χάθηκε.

Το μήνυμά του φέρει μια παράξενη εξουσία, γιατί δεν απαιτεί πίστη σε δόγματα, τήρηση κανόνων ή ένταξη σε αποκλειστικές ομάδες. Ζητά μόνο ειλικρινή αυτο-διερεύνηση: Ποιος είμαι εγώ; Τι είναι αυτή η επίγνωση που παρατηρεί κάθε εμπειρία; Τι μένει όταν κάθε σκέψη, κάθε αίσθηση, κάθε έννοια αφαιρεθεί;

Το βουνό Αρουνάτσαλα εξακολουθεί να στέκεται εκεί που στεκόταν για αμέτρητες εποχές, η κόκκινη πέτρα του λάμπει στον ινδικό ήλιο. Προσκυνητές εξακολουθούν να γυρίζουν γύρω από τη βάση του, αναζητητές εξακολουθούν να κάθονται σε διαλογισμό στις πλαγιές του. Ωστόσο, το αληθινό Αρουνάτσαλα, δίδαξε ο Ραμάνα, δεν είναι φτιαγμένο από πέτρα — είναι ο ίδιος ο Εαυτός, η αιώνια παρουσία που δεν χρειάζεται προσκύνημα για να φτάσει γιατί είναι ήδη ο προσκυνητής, το προσκύνημα και ο προορισμός.

Στο τέλος, η διδασκαλία του μας επιστρέφει στην αρχή, στο απλό γεγονός της ύπαρξης, στο μυστήριο του «Είμαι» —όχι «Είμαι αυτό» ή «Είμαι εκείνο», αλλά απλώς «Είμαι», η καθαρή ύπαρξη που προηγείται όλων των ιδιοτήτων, όλων των ταυτίσεων, όλων των ιστοριών για το ποιοι και τι είμαστε. Αυτό το «Είμαι» είναι η πύλη προς το άπειρο, το άνοιγμα μέσα από το οποίο το Απόλυτο κοιτάζει τον εαυτό του, το σημείο όπου το προσωπικό και το καθολικό, το ατομικό και το κοσμικό, το χρονικό και το αιώνιο συναντιούνται και αποκαλύπτονται ως ένα.

IX. Η Σιωπηλή Διδασκαλία

Υπάρχει μια ιστορία που λέγεται για τον Ραμάνα: Ένας αναζητητής ήρθε σε αυτόν με αμέτρητα ερωτήματα, φιλοσοφικούς κόμπους που ήθελε να ξεμπλέξει, πνευματικές αμφιβολίες που ήλπιζε να λύσει. Αλλά πριν προλάβει να μιλήσει, το βλέμμα του Ραμάνα συνάντησε το δικό του —όχι διαπεραστικό βλέμμα, αλλά μαλακό, φιλόξενο, άπειρα ειρηνικό. Και σε αυτό το βλέμμα, κάτι μέσα στον αναζητητή έγινε ήσυχο. Τα ερωτήματα που φαίνονταν τόσο επείγοντα πριν από μια στιγμή τώρα έμοιαζαν διαφανή, ασήμαντα. Κάθισε σιωπηλός με τον σοφό, και σε αυτή τη σιωπή, μεταδόθηκε περισσότερο από όσα θα μπορούσαν τόμοι γραφών να μεταδώσουν.

Αυτή, ίσως, είναι η βαθύτερη διδασκαλία: ότι η αλήθεια δεν μπορεί τελικά να ειπωθεί αλλά πρέπει να αναγνωριστεί στα βάθη του ίδιου μας του είναι. Οι λέξεις μπορούν να δείξουν, οι έννοιες μπορούν να χειρονομήσουν, οι διδασκαλίες μπορούν να αφαιρέσουν εμπόδια και να διορθώσουν παρεξηγήσεις —αλλά η τελική αναγνώριση συμβαίνει στη σιωπή, σε αυτόν τον χώρο ανάμεσα στις σκέψεις όπου ο Εαυτός γνωρίζει τον εαυτό του χωρίς μεσολάβηση.

Και έτσι η διδασκαλία επιστρέφει στον κύκλο, γυρίζοντας στη σιωπή από την οποία αναδύθηκε, προσκαλώντας τον καθένα μας να κάνει το ίδιο εσωτερικό ταξίδι που έκανε ο Ραμάνα, να θέσει το ίδιο ερώτημα που έθεσε —«Ποιος είμαι εγώ;»— και να ανακαλύψει στο ερώτημα, στην αναζήτηση, στη στροφή της προσοχής πίσω στον εαυτό της, ότι πάντα ήμασταν αυτό που αναζητούσαμε, ότι το βασίλειο είναι μέσα μας, ότι ο Εαυτός είναι εδώ, τώρα, πάντα, περιμένοντας όχι να κατακτηθεί αλλά απλώς να αναγνωριστεί.

Στη φωτεινή παρουσία αυτής της αναγνώρισης, κάθε αναζήτηση παύει, όλα τα ερωτήματα διαλύονται, και αυτό που μένει είναι πέρα από κάθε λέξη: η σιωπηλή, αιώνια, άπειρη Συνειδητότητα που είναι η αληθινή μας φύση, που είναι η αληθινή φύση όλων των πραγμάτων, που είναι, στο τέλος, η μόνη πραγματικότητα που υπάρχει.