- I. Ch’ang Tao, the Attributeless Tao, (Wu Chi, the Ultimate End), The “Achievement” of Ch’ang Tao
- II. Shen / Dao Yin or Tao Yin - Taijiquan, or T’ai Chi C’uan, (Nei Kung), Return to Tao, Tai-Chi (the Great End), Transubstantiation of Shen into I, Shi, Wei
- III. Hun / Dao Yin or Tao Yin - Qigong or chi kung, Concentrating Qi in the "Mysterious Center", Transforming Qi (xing) into Shen (wuxing), Ming, (the Inner Light, the "Golden Flower"), The Management of xing
- IV. Po / Jing, the Vital Soul, Jing zuo, (The Stillness of the Vital Force, "Sitting in Silence", Transforming Jing into Qi)
- V. Qu, the Body
- I. Ch’ang Tao, το Χωρίς Ιδιότητες Τάο, (Wu Chi, το Έσχατο Τέρμα), Η «Επίτευξη» του Τσ’ανγκ Τάο
- II. Shen / Dao Yin ή Tao Yin - Taijiquan, ή T’ai Chi C’uan, (Νέι Κουνγκ), Επιστροφή στο Τάο, Τάι-Τσι (το Μέγα Τέρμα), Μετουσίωση του Σεν σε Ι, Σι, Γουέι
- III. Hun / Dao Yin ή Tao Yin - Qigong ή chi kung, Περισυλλογή του Τσι στο «Μυστικό Κέντρο», Μετατροπή του Τσι (xing) σε Σεν (wuxing), Μινγκ, (το Εσωτερικό Φως, το «Χρυσό Λουλούδι»), Η Διαχείριση του xing
- IV. Po / Jing,η Ζωτική Ψυχή, Jing zuo, (Ο Ησυχασμός της Ζωτικής Δύναμης, «Να κάθεσαι στην Σιωπή», Μετατροπή του Τζινγκ σε Τσι)
- V. Qu, το Σώμα
The Eternal Return: A Journey Through the Nameless Way
I. The Threshold of Mystery
In the beginning—though to speak of beginnings is already to
have wandered from the pathless path—there exists that which cannot be spoken.
Before the first dawn painted silence into song, before emptiness learned to
dream itself into form, there breathed the Tao: eternal, formless, dwelling in
the luminous darkness that precedes all knowing. It is the great Mystery that
announces itself through paradox, the sacred Emptiness pregnant with infinite
becoming, the Silence from which all music emerges and to which all music
returns.
The ancient sages, those who had tasted the wine of
wordlessness, attempted to capture moonlight in their vessels of language. They
knew the futility of their task even as they undertook it, for how does one
speak the unspeakable? How does one name that which dissolves all names like
morning mist before the sun? And yet they spoke, leaving behind fragments of
light, poetic gestures toward that which forever recedes from the grasping hand
of intellect. "The Tao that can be told," they whispered, "is
not the eternal Tao; the name that can be named is not the eternal name."
This is not riddle but recognition—the humble acknowledgment that the finger
pointing at the moon is not the moon itself, that all our philosophies are but
shadows cast by an invisible fire.
The Tao dwells before all befores, beyond all beyonds. It is
the Mother of Mystery, the Father of Silence, the Womb from which heaven and
earth emerged like breath from lungs that have never drawn air. Eternal and
unchanging, yet it births all change. Formless and empty, yet it contains all
forms. It moves without moving, acts without acting, accomplishes all things
while doing nothing. This is wu wei—the effortless action of water flowing
downward, of seasons turning in their ancient dance, of stars wheeling through
darkness on paths written in eternity's script.
To approach the Tao is to approach what cannot be
approached. To know it is to unknow all knowing. It stands at the threshold
where language fails and silence begins to sing.
II. The Flowering of the Ten Thousand Things
From the unnameable springs forth all that can be named. Not
through command or deliberate fashioning does the universe arise, but through
natural emanation—as fragrance rises from flowers, as light pours from flame,
as children emerge from the womb without being summoned. The Tao, in its
infinite repose, dreams existence into being.
"The Tao begot one"—from undifferentiated unity,
the first stirring of something-from-nothing. "One begot two"—the
primordial division, the cosmic breath splitting into inhalation and
exhalation, the great dyad of yin and yang. Darkness and light, receptive and
creative, the feminine valley and the masculine mountain, stillness and
movement—not opposites warring but lovers dancing, each containing the seed of
the other, endlessly giving birth to one another in an ecstatic spiral of becoming.
"Two begot three"—from the tension and harmony of
duality arises the generative principle, the child of heaven and earth, the
bridge between opposites. "And three begot the ten thousand
things"—the infinite cascade of forms, the endless variety of existence
flowering from unity's seed. Mountains rise to meet clouds; rivers carve their
serpentine paths through yielding stone; bamboo bends before the wind; the
crane stands motionless in shallow water, becoming stillness itself.
This is not creation as the craftsman shapes clay, but
creation as the ocean births waves—each wave unique yet inseparable from the
water, each form individual yet never divorced from the formless source. The
universe is the Tao's spontaneous overflow, its natural expression, like songs
that well up unbidden from a heart too full for silence.
At the heart of manifestation lies pu, the uncarved
block—pure potentiality before the sculptor's chisel shapes it into this or
that. In this image dwells a great secret: that all the elaborate constructions
of existence, all our distinctions and definitions, are secondary to the simple
wholeness that precedes them. The ten thousand things arise not through
violence done to the uncarved block, but through the block's own natural
self-revelation, like wood grain becoming visible when water touches its surface.
All phenomena dance between yin and yang, between the dark
and the light, each necessary to the other, each defining the other through
gentle opposition. The valley is not the enemy of the mountain; the mountain is
not the master of the valley. They are partners in the great choreography of
being, following patterns that need no choreographer, obeying laws that were
never legislated. This is ziran—the self-so, the spontaneous, the natural
arising that flows from the Tao's nature rather than from external command. The
peach tree blossoms in spring not because it was ordered to, but because
blossoming is written in the invisible scripture of its being.
III. The Hidden Wholeness Within
Though separated from the source by veils of illusion, woven
from the threads of desire and the fabric of conditioning, the human soul
carries within itself the entire cosmos. Each person is a microcosm, a small
heaven and earth, containing the Tao as the ocean is contained in a single drop
of water—not partially, but completely, for the infinite cannot be divided.
The ancient teaching does not speak of the soul as Western
mystics might, as a separate substance inhabiting the body like a prisoner in a
cell. Rather, it points to an essential nature, a true self that is not
separate from the Tao but is the Tao's presence expressing itself through this
unique configuration of form and consciousness. Before the layers of false
learning accumulated, before society carved its expectations into our hearts,
before desire painted its colorful delusions across the mirror of awareness, we
dwelt in original simplicity. We were the uncarved block, whole and complete,
needing nothing, lacking nothing.
But the fall from grace—if we may borrow that language from
other traditions—comes not through disobedience but through complexity. The
child grows, acquires knowledge, learns to distinguish self from other,
develops preferences and aversions, builds elaborate structures of thought and
identity. The simple eye that once saw only unity now perceives division
everywhere. The heart that once rested in natural contentment now chases after
ten thousand desires, each promising fulfillment, each delivering only new
hunger.
Artificial knowledge severs us from instinctive wisdom.
Social conditioning overlays natural spontaneity with rigid patterns of
"should" and "must." We forget the water's teaching of
yielding strength, the infant's lesson of being without trying to be, the
valley's secret of receiving all things through humble lowness. We become
hardened, calcified, distant from the source that flows through our very veins.
Yet the separation is illusory, a forgetting rather than a
true loss. The Tao within remains undimmed, like the sun behind clouds, waiting
not for discovery but for recognition. The journey is not toward something
foreign but back to what we have always been beneath the accumulated debris of
becoming.
IV. The Pathless Path of Return
Elevation suggests ascent, climbing toward a distant peak
where the Divine dwells in unreachable splendor. But the Tao Te Ching speaks a
different language: the language of descent, of return, of coming home. The
movement is not upward but inward, not forward but backward—not to recover what
was lost in historical time, but to remember what has never ceased to be.
This return unfolds through wu wei, that paradoxical
practice of non-practice, the doing that is not-doing. It is the art of getting
out of one's own way, of ceasing the constant interference that the calculating
mind imposes on natural flow. Watch the master archer who no longer aims—the
arrow finds the target through a perfection that transcends conscious effort.
Observe the sage who accomplishes much while seeming to do nothing, like the
valley that receives all streams without effort, like the clay that shapes the
pot through its emptiness rather than its substance.
To practice wu wei is to align oneself with the grain of
reality, to discover the current and let it carry you rather than exhausting
yourself swimming against it. It is to become like water—that most humble
element that seeks the lowest places, that yields to every obstacle, that
adapts its shape to whatever contains it. Yet nothing is softer than water, and
nothing stronger. Over centuries, it wears down mountains; it carves canyons
through solid stone; it overcomes the hard through gentle persistence.
The path requires embracing simplicity, that crystalline
clarity that emerges when complications fall away. The sage empties the heart
of desires and ambitions, those restless winds that disturb the mind's natural
stillness. In desirelessness, all things come naturally. In ambitionlessness,
great works accomplish themselves. The teaching seems to reverse all worldly
wisdom: pursue and you shall lose; grasp and it slips through your fingers;
seek control and chaos multiplies; but let go, and everything falls into its
proper place.
Humility becomes the ground of return. Not the false
humility that is pride disguised, but the genuine lowliness of the valley that
receives the rainfall, of the ocean that lies beneath all rivers. The sage
takes the lowest place and thereby rises above all. Becomes last and thereby
becomes first. Empties and thereby fills. These are not clever strategies for
advancement but natural consequences of aligning with the Tao's way.
Stillness and receptivity—the traditionally feminine
principles—receive special reverence in this teaching. In a world intoxicated
with action, aggression, and conquest, the Tao Te Ching celebrates the power of
yielding, the strength of gentleness, the potency of the empty space. The room
is useful not because of its walls but because of the emptiness they enclose.
The wheel turns around an empty hub. The pot holds water through its hollow
center. So too, the sage becomes useful through inner emptiness, effective
through receptivity, powerful through stillness.
To return to the Tao is to become like the infant who has
not yet learned to force, whose actions flow from pure response to the present
moment, who rests in being without the anxiety of becoming. It is to recover
the uncarved block's wholeness before the sculptor's chisel divided it into
subject and object, self and world, desire and feared lack.
The paradox crystallizes: by becoming empty, one becomes
full; by seeking nothing, one possesses everything; by dying to the false self,
one awakens to the true nature that has never been born and therefore cannot
die.
V. The Ocean of Return
In the Western imagination, existence often unfolds as a
linear narrative—beginning, middle, and end; creation, history, and apocalypse;
birth leading inexorably toward death. But the Tao Te Ching unveils a different
vision, one closer to the turning of seasons, the cycling of breath, the
eternal return of waves to ocean.
"Returning is the motion of the Tao." All things
arise from the source and return to it, like rivers born from the sea's
evaporation, flowing through countless landscapes, only to empty finally back
into the saltwater womb. This is not tragedy but completion, not loss but
fulfillment. The wave does not die when it merges with the ocean; it realizes
what it has always been.
Death, in this light, loses its sting. It becomes not the
enemy lurking at the end of life's corridor but a natural return, the
out-breath after the in-breath, the setting that completes the rising. What
dissolves is only the temporary configuration, the particular form the Tao
assumed for a season. What returns is eternal—the essence merging back into
undifferentiated wholeness, like a drop of water slipping into an infinite sea.
The ultimate destination, if we must use such linear
language for a circular truth, is the dissolution of separate identity. Not
annihilation but expansion beyond all boundaries, the loss of the small self
into the vast Self that is no-self. Individual identity, so carefully
constructed and fiercely defended, reveals itself as a temporary eddy in the
great river—real in its moment, necessary in its place, but neither permanent
nor separate from the flow that forms it.
For the sage who has lived in harmony with the Way, this
return is not postponed until death's hour. It happens continuously, moment by
moment, breath by breath. The sage dwells already in the Tao even while walking
the dusty roads of manifestation. Like a skilled sailor who rides the wind
without being blown off course, like a dancer who has become the dance, the
sage moves through the world of ten thousand things while resting in the
nameless One.
This state is not escape from life but full participation in
it—not transcendence that rejects embodiment but transcendence that includes
and illuminates it. The sage eats when hungry, sleeps when tired, responds to
circumstances with fluid appropriateness, yet remains internally undisturbed,
centered in the still point around which all motion revolves.
VI. The Song of Silence
What can be said has been said, and yet nothing has been
said. Words are fingers pointing at the moon of mystery; perhaps someone will
look beyond the finger to see the light that illuminates both speaker and
listener, both teaching and silence.
The Tao Te Ching does not demand belief—how could it, when
the Tao itself makes no demands? It does not insist on particular practices or
precise doctrines. Instead, it uses poetry to awaken what words cannot capture,
paradox to break the mind's habitual patterns, imagery to evoke rather than
define. It invites personal insight, that direct seeing which is worth more
than a thousand inherited wisdoms.
To read it is to be invited into a contemplative space where
usual certainties dissolve and a deeper certainty emerges—not the certainty of
knowledge but the certainty of recognition, like finally seeing what has always
been visible, finally hearing the music that has never stopped playing.
The final teaching is that there is no final teaching, only
the endless flowering of truth from the silence that precedes and follows all
speaking. The Tao flows on, giving birth to worlds, receiving them back into
itself, eternally fresh, eternally ancient, forever beyond the net of concepts
yet intimately present in the rustle of bamboo leaves, the taste of clear
water, the breath entering and leaving your lungs in this precise moment.
Rest here, in the space between thoughts. Let the grasping
mind relax its grip. Become empty, and know fullness. Become nothing, and
contain everything. Return to the source that you have never left, and dwell in
the peace that transcends understanding—the peace of water flowing, of stars
turning, of the Tao eternally being itself in the ten thousand beautiful
disguises of existence.
In the end, which is also the beginning, there is only this:
the nameless giving birth to names, the formless dancing as forms, the eternal
Tao breathing you into being, breath by precious breath, inviting you always to
return, return, return to what you already are and have always been.
In stillness, everything moves. In emptiness, all things
rest. In the wordless Way, the ten thousand things sing their silent song.
…
Η Αιώνια
Επιστροφή: Ένα Ταξίδι Μέσα από τον Ανώνυμο Δρόμο
I. Το Κατώφλι του
Μυστηρίου
Στην αρχή —αν και
το να μιλάμε για αρχές σημαίνει ήδη ότι έχουμε απομακρυνθεί από τον δρόμο χωρίς
δρόμο— υπάρχει εκείνο που δεν μπορεί να ειπωθεί. Πριν από την πρώτη αυγή που
βάφτισε τη σιωπή σε τραγούδι, πριν από το κενό μάθει να ονειρεύεται τον εαυτό του
σε μορφή, αναπνέει το Τάο: αιώνιο, άμορφο, κατοικώντας στο φωτεινό σκοτάδι που
προηγείται κάθε γνώσης. Είναι το μεγάλο Μυστήριο που αναγγέλλεται μέσω
παραδόξου, η ιερή Κενότητα έγκυος με την άπειρη γίγνεσθαι, η Σιωπή από την
οποία αναδύεται κάθε μουσική και στην οποία επιστρέφει κάθε μουσική.
Οι αρχαίοι σοφοί,
εκείνοι που είχαν γευτεί το κρασί της α-λογίας, προσπάθησαν να συλλάβουν το
φεγγαρόφωτο στα δοχεία της γλώσσας τους. Γνώριζαν τη ματαιότητα της προσπάθειάς
τους ακόμα και όταν την αναλάμβαναν, διότι πώς μιλά κανείς το ανείπωτο; Πώς
ονομάζει κανείς εκείνο που διαλύει όλα τα ονόματα σαν την πρωινή ομίχλη μπροστά
στον ήλιο; Και όμως μίλησαν, αφήνοντας πίσω τους θραύσματα φωτός, ποιητικές
χειρονομίες προς εκείνο που για πάντα απομακρύνεται από το αρπακτικό χέρι του
νου.
«Το Τάο που
μπορεί να ειπωθεί», ψιθύρισαν, «δεν είναι το αιώνιο Τάο· το όνομα που μπορεί να
ονομαστεί δεν είναι το αιώνιο όνομα». Αυτό δεν είναι αίνιγμα αλλά αναγνώριση —
η ταπεινή παραδοχή ότι το δάχτυλο που δείχνει το φεγγάρι δεν είναι το φεγγάρι,
ότι όλες οι φιλοσοφίες μας δεν είναι παρά σκιές ριγμένες από μια αόρατη φωτιά.
Το Τάο κατοικεί
πριν από όλα τα «πριν», πέρα από όλα τα «πέρα». Είναι η Μητέρα του Μυστηρίου, ο
Πατέρας της Σιωπής, η Μήτρα από την οποία ο ουρανός και η γη αναδύθηκαν σαν
ανάσα από πνεύμονες που ποτέ δεν εισέπνευσαν αέρα. Αιώνιο και αμετάβλητο,
ωστόσο γεννά κάθε αλλαγή. Άμορφο και κενό, ωστόσο περιέχει όλες τις μορφές.
Κινείται χωρίς να κινείται, ενεργεί χωρίς να ενεργεί, επιτυγχάνει τα πάντα ενώ
δεν κάνει τίποτα. Αυτό είναι το wu wei — η άκοπη δράση του νερού που ρέει προς
τα κάτω, των εποχών που γυρνούν στον αρχαίο τους χορό, των άστρων που
στροβιλίζονται μέσα στο σκοτάδι σε μονοπάτια γραμμένα στο αιώνιο σενάριο.
Το να πλησιάσει
κανείς το Τάο σημαίνει να πλησιάσει εκείνο που δεν μπορεί να πλησιαστεί. Το να
το γνωρίσει σημαίνει να αγνοήσει κάθε γνώση. Στέκεται στο κατώφλι όπου η γλώσσα
αποτυγχάνει και η σιωπή αρχίζει να τραγουδά.
II. Η Άνθιση των
Δέκα Χιλιάδων Πραγμάτων
Από το ανώνυμο
αναβλύζει ό,τι μπορεί να ονομαστεί. Το σύμπαν αναδύεται όχι μέσω εντολής ή
σκόπιμης διαμόρφωσης, αλλά μέσω φυσικής εκπομπής — όπως η ευωδιά αναδύεται από
τα λουλούδια, όπως το φως χύνεται από τη φλόγα, όπως τα παιδιά βγαίνουν από τη
μήτρα χωρίς να κληθούν. Το Τάο, στην άπειρη ηρεμία του, ονειρεύεται την ύπαρξη
σε ύπαρξη.
«Το Τάο γέννησε
το Ένα» — από την αδιαφοροποίητη ενότητα, η πρώτη κίνηση του κάτι-από-τίποτα.
«Το Ένα γέννησε το Δύο» — η πρωταρχική διαίρεση, η κοσμική ανάσα που χωρίζεται
σε εισπνοή και εκπνοή, η μεγάλη δυάδα του yin και yang. Σκοτάδι και φως,
δεκτικό και δημιουργικό, η θηλυκή κοιλάδα και το αρσενικό βουνό, ακινησία και
κίνηση — όχι αντίπαλοι σε πόλεμο αλλά εραστές σε χορό, το καθένα περιέχοντας
τον σπόρο του άλλου, γεννώντας ατέλειωτα το ένα το άλλο σε μια εκστατική σπείρα
γίγνεσθαι.
«Το Δύο γέννησε
το Τρία» — από την ένταση και την αρμονία της δυαδικότητας αναδύεται η γενετική
αρχή, το παιδί του ουρανού και της γης, η γέφυρα ανάμεσα στα αντίθετα. «Και το
Τρία γέννησε τα δέκα χιλιάδες πράγματα» — ο άπειρος καταρράκτης των μορφών, η
ατέλειωτη ποικιλία της ύπαρξης που ανθίζει από τον σπόρο της ενότητας. Τα βουνά
υψώνονται για να συναντήσουν τα σύννεφα· τα ποτάμια σκαλίζουν τις ελικοειδείς
διαδρομές τους μέσα από το υποχωρητικό πέτρωμα· το μπαμπού λυγίζει μπροστά στον
άνεμο· ο γερανός στέκεται ακίνητος σε ρηχά νερά, γινόμενος η ίδια η ακινησία.
Αυτό δεν είναι
δημιουργία όπως ο τεχνίτης πλάθει τον πηλό, αλλά δημιουργία όπως ο ωκεανός
γεννά κύματα — κάθε κύμα μοναδικό ωστόσο αχώριστο από το νερό, κάθε μορφή
ατομική ωστόσο ποτέ αποκομμένη από την άμορφη πηγή. Το σύμπαν είναι η αυθόρμητη
υπερχείλιση του Τάο, η φυσική του έκφραση, σαν τραγούδια που αναβλύζουν ακούσια
από μια καρδιά πολύ γεμάτη για σιωπή.
Στην καρδιά της
εκδήλωσης βρίσκεται το pu, το ανεξόρμητο ξύλο — η καθαρή δυνατότητα πριν η
σμίλη του γλύπτη το διαμορφώσει σε αυτό ή εκείνο. Σε αυτή την εικόνα κατοικεί
ένα μεγάλο μυστικό: ότι όλες οι περίπλοκες κατασκευές της ύπαρξης, όλες οι
διακρίσεις και οι ορισμοί μας, είναι δευτερεύοντα σε σχέση με την απλή ολότητα
που τις προηγείται. Τα δέκα χιλιάδες πράγματα αναδύονται όχι μέσω βίας στο
ανεξόρμητο ξύλο, αλλά μέσω της φυσικής αυτο-αποκάλυψης του ξύλου, όπως η υφή
του ξύλου γίνεται ορατή όταν το νερό το αγγίζει.
Όλα τα φαινόμενα
χορεύουν ανάμεσα στο yin και το yang, ανάμεσα στο σκοτάδι και το φως, το καθένα
απαραίτητο για το άλλο, το καθένα ορίζοντας το άλλο μέσω ήπιας αντίθεσης. Η
κοιλάδα δεν είναι εχθρός του βουνού· το βουνό δεν είναι αφέντης της κοιλάδας.
Είναι συνεργάτες στη μεγάλη χορογραφία της ύπαρξης, ακολουθώντας μοτίβα που δεν
χρειάζονται χορογράφο, υπακούοντας σε νόμους που ποτέ δεν νομοθετήθηκαν. Αυτό
είναι το ziran — το αυτο-έτσι, το αυθόρμητο, η φυσική ανάδυση που ρέει από τη
φύση του Τάο και όχι από εξωτερική εντολή. Η ροδακινιά ανθίζει την άνοιξη όχι
επειδή διατάχθηκε, αλλά επειδή το άνθισμα είναι γραμμένο στην αόρατη γραφή της
ύπαρξής της.
III. Η Κρυμμένη
Ολότητα Μέσα
Παρόλο που
χωρίζεται από την πηγή με πέπλα ψευδαίσθησης, υφασμένα από τις κλωστές της
επιθυμίας και το ύφασμα της συνθήκης, η ανθρώπινη ψυχή φέρει μέσα της ολόκληρο
το σύμπαν. Κάθε άνθρωπος είναι μικρόκοσμος, ένας μικρός ουρανός και γη,
περιέχοντας το Τάο όπως ο ωκεανός περιέχεται σε μια μοναδική σταγόνα νερού —
όχι μερικώς, αλλά πλήρως, διότι το άπειρο δεν μπορεί να διαιρεθεί.
Η αρχαία
διδασκαλία δεν μιλά για την ψυχή όπως οι Δυτικοί μυστικοί, ως ξεχωριστή ουσία
που κατοικεί στο σώμα σαν φυλακισμένος σε κελί. Αντίθετα, δείχνει μια ουσιώδη
φύση, ένα αληθινό εαυτό που δεν είναι ξεχωριστός από το Τάο αλλά είναι η
παρουσία του Τάο που εκφράζεται μέσα από αυτή την μοναδική διαμόρφωση μορφής
και συνείδησης. Πριν συσσωρευτούν τα στρώματα της ψευδούς μάθησης, πριν η
κοινωνία σκαλίσει τις προσδοκίες της στις καρδιές μας, πριν η επιθυμία
ζωγραφίσει τις πολύχρωμες αυταπάτες της στον καθρέφτη της επίγνωσης,
κατοικούσαμε στην αρχέγονη απλότητα. Ήμασταν το ανεξόρμητο ξύλο, ολόκληροι και
πλήρεις, χωρίς να χρειαζόμαστε τίποτα, χωρίς να λείπει τίποτα.
Όμως η πτώση από
τη χάρη —αν μπορούμε να δανειστούμε αυτή τη γλώσσα από άλλες παραδόσεις—
έρχεται όχι μέσω ανυπακοής αλλά μέσω πολυπλοκότητας. Το παιδί μεγαλώνει, αποκτά
γνώση, μαθαίνει να διακρίνει τον εαυτό από τον άλλο, αναπτύσσει προτιμήσεις και
αποστροφές, χτίζει περίπλοκες δομές σκέψης και ταυτότητας. Το απλό μάτι που
κάποτε έβλεπε μόνο ενότητα τώρα αντιλαμβάνεται διαίρεση παντού. Η καρδιά που
κάποτε αναπαυόταν σε φυσική ικανοποίηση τώρα κυνηγά δέκα χιλιάδες επιθυμίες,
καθεμιά υποσχόμενη πλήρωση, καθεμιά παραδίδοντας μόνο νέα πείνα.
Η τεχνητή γνώση
μας αποκόπτει από τη διαισθητική σοφία. Η κοινωνική συνθήκη επικάθεται στη
φυσική αυθορμησία με άκαμπτα μοτίβα «πρέπει» και «οφείλει». Ξεχνάμε τη
διδασκαλία του νερού για την υποχωρητική δύναμη, το μάθημα του βρέφους για το
είναι χωρίς προσπάθεια να είναι, το μυστικό της κοιλάδας για το να δέχεται τα
πάντα μέσω ταπεινής χαμηλότητας. Γινόμαστε σκληροί, ασβεστοποιημένοι,
απομακρυσμένοι από την πηγή που ρέει μέσα στις ίδιες μας τις φλέβες.
Ωστόσο ο χωρισμός
είναι ψευδαισθητικός, μια λήθη και όχι πραγματική απώλεια. Το Τάο μέσα μας
παραμένει αμυδρό, σαν τον ήλιο πίσω από τα σύννεφα, περιμένοντας όχι ανακάλυψη
αλλά αναγνώριση. Το ταξίδι δεν είναι προς κάτι ξένο αλλά πίσω σε αυτό που πάντα
ήμασταν κάτω από τα συσσωρευμένα συντρίμμια του γίγνεσθαι.
IV. Ο Δρόμος
Χωρίς Δρόμο της Επιστροφής
Η ανύψωση υπονοεί
ανάβαση, σκαρφάλωμα προς έναν μακρινό κορυφή όπου το Θείο κατοικεί σε απρόσιτη
μεγαλοπρέπεια. Όμως το Ταο Τε Τσινγκ μιλά διαφορετική γλώσσα: τη γλώσσα της
καθόδου, της επιστροφής, του γυρισμού σπίτι. Η κίνηση δεν είναι προς τα πάνω
αλλά προς τα μέσα, όχι μπροστά αλλά προς τα πίσω — όχι για να ανακτήσουμε κάτι
που χάθηκε στον ιστορικό χρόνο, αλλά για να θυμηθούμε αυτό που ποτέ δεν έπαψε
να υπάρχει.
Αυτή η επιστροφή
ξεδιπλώνεται μέσω του wu wei, εκείνης της παράδοξης πρακτικής της μη-πρακτικής,
της δράσης που δεν είναι δράση. Είναι η τέχνη του να βγαίνει κανείς από τον
δικό του δρόμο, του να σταματά τη συνεχή παρέμβαση που επιβάλλει ο
υπολογιστικός νους στη φυσική ροή. Παρατηρήστε τον δάσκαλο τοξότη που πια δεν
στοχεύει — το βέλος βρίσκει τον στόχο μέσα από μια τελειότητα που υπερβαίνει τη
συνειδητή προσπάθεια. Παρατηρήστε τον σοφό που επιτυγχάνει πολλά ενώ φαίνεται
να μην κάνει τίποτα, όπως η κοιλάδα που δέχεται όλα τα ρυάκια χωρίς κόπο, όπως
ο πηλός που δίνει σχήμα στο δοχείο μέσω του κενού του και όχι μέσω της ύλης
του.
Το να ασκεί
κανείς wu wei σημαίνει να ευθυγραμμιστεί με την υφή της πραγματικότητας, να
ανακαλύψει το ρεύμα και να αφεθεί να τον παρασύρει αντί να εξαντληθεί
κολυμπώντας κόντρα σε αυτό. Είναι να γίνει κανείς σαν το νερό — το πιο ταπεινό
στοιχείο που αναζητά τα χαμηλότερα μέρη, που υποχωρεί σε κάθε εμπόδιο, που
προσαρμόζει το σχήμα του σε ό,τι το περιέχει. Κι όμως τίποτα δεν είναι πιο
μαλακό από το νερό, και τίποτα πιο δυνατό. Μέσα στους αιώνες φθείρει τα βουνά·
σκάβει φαράγγια μέσα από συμπαγή πέτρα· υπερνικά το σκληρό με ήπια επιμονή.
Ο δρόμος απαιτεί
την αποδοχή της απλότητας, εκείνης της κρυστάλλινης διαύγειας που αναδύεται
όταν οι περιπλοκές απομακρύνονται. Ο σοφός αδειάζει την καρδιά από επιθυμίες
και φιλοδοξίες, εκείνους τους ανήσυχους ανέμους που ταράζουν τη φυσική ηρεμία
του νου. Στην απουσία επιθυμίας, όλα έρχονται φυσικά. Στην απουσία φιλοδοξίας,
μεγάλα έργα πραγματοποιούνται από μόνα τους. Η διδασκαλία φαίνεται να
αντιστρέφει κάθε κοσμική σοφία: επιδίωξε και θα χάσεις· άρπαξε και θα σου
γλιστρήσει· αναζήτησε έλεγχο και το χάος θα πολλαπλασιαστεί· αλλά άφησε και όλα
θα πέσουν στη σωστή τους θέση.
Η ταπεινότητα
γίνεται το έδαφος της επιστροφής. Όχι η ψεύτικη ταπεινότητα που είναι η
υπερηφάνεια μεταμφιεσμένη, αλλά η γνήσια χαμηλότητα της κοιλάδας που δέχεται τη
βροχή, του ωκεανού που βρίσκεται κάτω από όλα τα ποτάμια. Ο σοφός παίρνει τη
χαμηλότερη θέση και έτσι υψώνεται πάνω από όλους. Γίνεται τελευταίος και έτσι
γίνεται πρώτος. Αδειάζει και έτσι γεμίζει. Αυτά δεν είναι έξυπνες στρατηγικές
για προαγωγή αλλά φυσικές συνέπειες της ευθυγράμμισης με τον τρόπο του Τάο.
Η ηρεμία και η
δεκτικότητα —οι παραδοσιακά θηλυκές αρχές— λαμβάνουν ιδιαίτερη τιμή σε αυτή τη
διδασκαλία. Σε έναν κόσμο μεθυσμένο από δράση, επιθετικότητα και κατάκτηση, το
Ταο Τε Τσινγκ δοξάζει τη δύναμη της υποχώρησης, τη δύναμη της γλυκύτητας, τη
δυνατότητα του κενού χώρου. Το δωμάτιο είναι χρήσιμο όχι λόγω των τοίχων του
αλλά λόγω του κενού που περιβάλλουν. Ο τροχός γυρίζει γύρω από ένα κενό κέντρο.
Το δοχείο κρατά νερό χάρη στο κοίλο κέντρο του. Έτσι και ο σοφός γίνεται
χρήσιμος μέσω εσωτερικού κενού, αποτελεσματικός μέσω δεκτικότητας, δυνατός μέσω
ηρεμίας.
Το να επιστρέψει
κανείς στο Τάο σημαίνει να γίνει σαν το βρέφος που δεν έχει ακόμα μάθει να
εξαναγκάζει, του οποίου οι πράξεις ρέουν από καθαρή ανταπόκριση στην παρούσα
στιγμή, που αναπαύεται στο είναι χωρίς την αγωνία του γίγνεσθαι. Είναι να
ανακτήσει την ολότητα του ανεξόρμητου ξύλου πριν η σμίλη του γλύπτη το
διαιρέσει σε υποκείμενο και αντικείμενο, εαυτό και κόσμο, επιθυμία και
φοβούμενη έλλειψη.
Το παράδοξο
κρυσταλλώνεται: αδειάζοντας κανείς, γεμίζει· μη αναζητώντας τίποτα, κατέχει τα
πάντα· πεθαίνοντας στον ψευδή εαυτό, ξυπνά στη αληθινή φύση που ποτέ δεν
γεννήθηκε και επομένως δεν μπορεί να πεθάνει.
V. Ο Ωκεανός της
Επιστροφής
Στη δυτική
φαντασία, η ύπαρξη συχνά ξεδιπλώνεται σαν γραμμική αφήγηση — αρχή, μέση και
τέλος· δημιουργία, ιστορία και αποκάλυψη· γέννηση που οδηγεί αναπόφευκτα προς
τον θάνατο. Όμως το Ταο Τε Τσινγκ αποκαλύπτει μια διαφορετική όραση, πιο κοντά
στην εναλλαγή των εποχών, στον κύκλο της αναπνοής, στην αιώνια επιστροφή των
κυμάτων στον ωκεανό.
«Η επιστροφή
είναι η κίνηση του Τάο.» Όλα τα πράγματα αναδύονται από την πηγή και
επιστρέφουν σε αυτήν, σαν ποτάμια που γεννιούνται από την εξάτμιση της
θάλασσας, ρέουν μέσα από αμέτρητα τοπία, για να αδειάσουν τελικά πίσω στη
αλμυρή μήτρα. Αυτό δεν είναι τραγωδία αλλά ολοκλήρωση, όχι απώλεια αλλά
εκπλήρωση. Το κύμα δεν πεθαίνει όταν συγχωνεύεται με τον ωκεανό· συνειδητοποιεί
αυτό που πάντα ήταν.
Ο θάνατος, υπό
αυτό το φως, χάνει το κεντρί του. Γίνεται όχι ο εχθρός που παραμονεύει στο
τέλος του διαδρόμου της ζωής αλλά μια φυσική επιστροφή, η εκπνοή μετά την
εισπνοή, η δύση που ολοκληρώνει την ανατολή. Αυτό που διαλύεται είναι μόνο η
προσωρινή διαμόρφωση, η συγκεκριμένη μορφή που πήρε το Τάο για μια εποχή. Αυτό
που επιστρέφει είναι αιώνιο — η ουσία που συγχωνεύεται ξανά στην αδιαφοροποίητη
ολότητα, σαν μια σταγόνα νερού που γλιστρά σε έναν άπειρο ωκεανό.
Για τον σοφό που
έχει ζήσει σε αρμονία με τον Δρόμο, αυτή η επιστροφή δεν αναβάλλεται μέχρι την
ώρα του θανάτου. Συμβαίνει συνεχώς, στιγμή τη στιγμή, ανάσα την ανάσα. Ο σοφός
κατοικεί ήδη στο Τάο ενώ περπατά στους σκονισμένους δρόμους της εκδήλωσης. Σαν έμπειρος
ναυτικός που ιππεύει τον άνεμο χωρίς να παρασύρεται, σαν χορευτής που έχει
γίνει ο ίδιος ο χορός, ο σοφός κινείται μέσα στον κόσμο των δέκα χιλιάδων
πραγμάτων ενώ αναπαύεται στο ανώνυμο Ένα.
Αυτή η κατάσταση
δεν είναι απόδραση από τη ζωή αλλά πλήρης συμμετοχή σε αυτήν — όχι υπέρβαση που
απορρίπτει την ενσάρκωση αλλά υπέρβαση που την περιλαμβάνει και την φωτίζει. Ο
σοφός τρώει όταν πεινά, κοιμάται όταν κουράζεται, ανταποκρίνεται στις περιστάσεις
με ρευστή καταλληλότητα, ωστόσο παραμένει εσωτερικά σε αταραξία, κεντραρισμένος
στο ακίνητο σημείο γύρω από το οποίο στρέφεται κάθε κίνηση.
VI. Το Τραγούδι
της Σιωπής
Ό,τι μπορούσε να
ειπωθεί έχει ειπωθεί, και όμως τίποτα δεν έχει ειπωθεί. Οι λέξεις είναι δάχτυλα
που δείχνουν το φεγγάρι του μυστηρίου· ίσως κάποιος κοιτάξει πέρα από το
δάχτυλο και δει το φως που φωτίζει και τον ομιλητή και τον ακροατή, και τη
διδασκαλία και τη σιωπή.
Το Ταο Τε Τσινγκ
δεν απαιτεί πίστη — πώς θα μπορούσε, όταν το ίδιο το Τάο δεν κάνει απαιτήσεις;
Δεν επιμένει σε συγκεκριμένες πρακτικές ή ακριβείς δοξασίες. Αντίθετα,
χρησιμοποιεί ποίηση για να ξυπνήσει αυτό που οι λέξεις δεν μπορούν να
συλλάβουν, παράδοξο για να σπάσει τα συνήθη μοτίβα του νου, εικόνες για να
προκαλέσει αντί να ορίσει. Προσκαλεί προσωπική ενόραση, εκείνη την άμεση όραση
που αξίζει περισσότερο από χίλιες κληρονομημένες σοφίες.
Το να το διαβάσει
κανείς είναι να προσκληθεί σε έναν στοχαστικό χώρο όπου οι συνηθισμένες
βεβαιότητες διαλύονται και αναδύεται μια βαθύτερη βεβαιότητα — όχι η βεβαιότητα
της γνώσης αλλά η βεβαιότητα της αναγνώρισης, σαν να βλέπει επιτέλους αυτό που
πάντα ήταν ορατό, σαν να ακούει επιτέλους τη μουσική που ποτέ δεν σταμάτησε να
παίζει.
Η τελική
διδασκαλία είναι ότι δεν υπάρχει τελική διδασκαλία, μόνο η ατέλειωτη άνθιση της
αλήθειας από τη σιωπή που προηγείται και ακολουθεί κάθε ομιλία. Το Τάο ρέει
συνεχώς, γεννώντας κόσμους, δεχόμενος τους πίσω στον εαυτό του, αιώνια φρέσκο,
αιώνια αρχαίο, για πάντα πέρα από το δίχτυ των εννοιών ωστόσο οικεία παρόν στον
θρόισμα των φύλλων του μπαμπού, στη γεύση του καθαρού νερού, στην ανάσα που
μπαίνει και βγαίνει από τους πνεύμονές σου σε αυτή την ακριβή στιγμή.
Αναπαύσου εδώ,
στον χώρο ανάμεσα στις σκέψεις. Άφησε τον αρπακτικό νου να χαλαρώσει το πιάσιμό
του. Γίνε κενός, και γνώρισε την πληρότητα. Γίνε τίποτα, και περιέχε τα πάντα.
Επέστρεψε στην πηγή που ποτέ δεν άφησες, και κατοίκησε στην ειρήνη που
υπερβαίνει την κατανόηση — την ειρήνη του νερού που ρέει, των άστρων που
γυρνούν, του Τάο που αιώνια είναι ο εαυτός του στις δέκα χιλιάδες όμορφες
μεταμφιέσεις της ύπαρξης.
Στο τέλος, που
είναι και η αρχή, υπάρχει μόνο αυτό: το ανώνυμο που γεννά ονόματα, το άμορφο
που χορεύει ως μορφές, το αιώνιο Τάο που σε αναπνέει σε ύπαρξη, ανάσα την
πολύτιμη ανάσα, προσκαλώντας σε πάντα να επιστρέψεις, να επιστρέψεις, να
επιστρέψεις σε αυτό που ήδη είσαι και πάντα ήσουν.
Στην ηρεμία, όλα
κινούνται. Στην κενότητα, όλα αναπαύονται. Στον ά-λογο Δρόμο, τα δέκα χιλιάδες
πράγματα τραγουδούν το σιωπηλό τους τραγούδι.
