CIRCLE OF LIGHT / Perennial Sayings

CIRCLE OF LIGHT / Perennial Sayings
19. The Eternal Dance of Life, Existence, and Consciousness
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ESOTERISM STUDIES YOUTUBE / THE INFINITE DEPTH OF BEING

ESOTERISM STUDIES YOUTUBE  / THE INFINITE DEPTH OF BEING
10. The Eternal Path: A Journey Beyond the Veil of Consciousness

ESOTERISM STUDIES YOUTUBE / ΤΟ ΑΠΕΙΡΟ ΒΑΘΟΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ

ESOTERISM STUDIES YOUTUBE / ΤΟ ΑΠΕΙΡΟ ΒΑΘΟΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ
10. Το Αιώνιο Μονοπάτι: Ένα Ταξίδι Πέρα από το Πέπλο της Συνείδησης

ESOTERISM STUDIES BOOKS

ESOTERISM STUDIES BOOKS
*BOOKS*
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ESOTERISM ACADEMY NEW ARTICLE

ESOTERISM ACADEMY NEW ARTICLE
Suturday, 14 February, 2026

Saturday, February 14, 2026

The Eternal Path: A Journey Beyond the Veil of Consciousness

 


10. The Eternal Path: A Journey Beyond the Veil of Consciousness

 

The Awakening of the Seeker

 

In the beginning, when the first spark of awareness flickered within the vessel of human form, there arose a hunger that no earthly sustenance could satisfy. This hunger was not of the flesh but of the spirit—a yearning to pierce the veil that separates the visible from the invisible, the known from the unknowable. For millennia upon millennia, across vast deserts of time and through forests of forgotten wisdom, humanity has wandered as a pilgrim seeking the face of Truth itself.

 

The seeker, wrapped in the garments of mortality, stands at the threshold of existence and gazes into the infinite depths of Reality. What is this Reality that calls to the soul with such insistence? It is not merely the surface of things—the play of light upon water, the dance of shadows at dusk—but rather the essence that breathes beneath all phenomena, the silent pulse that sustains the cosmos in its eternal becoming.

 

From the earliest moments of conscious existence, human beings have constructed temples of understanding in their minds. These temples, whether simple or ornate, whether founded upon sand or stone, represent the fundamental philosophical impulse that distinguishes consciousness from mere animal awareness. Before religion crystallized into doctrine, before sacred texts were inscribed upon papyrus and parchment, there existed this primal movement of the spirit toward comprehension, toward unity with what transcends the fragmentary nature of ordinary perception.

 

The journey begins not with answers but with questions that burn like sacred fires in the darkness of unknowing. Who am I? What is this world that appears before me? What lies beyond the horizon of death? These questions are not intellectual curiosities to be satisfied by clever arguments; they are the very heartbeat of the mystical quest, the drumbeat that calls the wanderer home to the source from which all consciousness springs.

 

The Luminous Ones Who Walked Before

 

Throughout the ages, there have emerged from among the multitude certain extraordinary beings—radiant souls who seemed to carry within themselves a light borrowed from realms beyond mortal comprehension. These were the illuminated ones, the teachers who spoke with authority not derived from books but from direct encounter with the Absolute itself. Their names echo across centuries: Buddha beneath the Bodhi tree, receiving the dawn of enlightenment; Jesus in the wilderness, communing with the infinite; Lao Tzu contemplating the Tao that cannot be spoken; Shankara dissolving the illusion of separation; Plotinus ascending to the One.

 

These luminous figures appeared to their contemporaries as gods incarnate, as divine messengers bearing gifts of wisdom from celestial heights. Vast populations bowed before them, structured entire civilizations around their teachings, and enshrined their words as eternal law. Yet within this veneration lies a subtle danger, a seductive error that can divert the seeker from the authentic path.

 

For these extraordinary souls, despite the supernatural qualities attributed to them, were fundamentally no different in essence from any human consciousness. They were not visitors from another realm but rather pilgrims who had successfully completed the journey that beckons to all. The same human nature that animated their quest pulses within every heart. The same capacity for awakening that flowered in their awareness sleeps as potential in every consciousness, waiting for the conditions that will allow it to unfold.

 

What makes a Buddha, a Christ, a Lao Tzu is not some supernatural endowment unavailable to others, but rather the courage to journey inward, the persistence to continue when the path grows dark, and the willingness to surrender all cherished illusions in exchange for naked Truth. They discovered what was always present but obscured by the veils of conditioning, culture, and conceptual thinking. They remembered what the soul knows but the mind forgets in its intoxication with multiplicity and difference.

 

The Democracy of Divine Consciousness

 

Here lies one of the most profound mysteries of the spiritual path: if one consciousness can ascend to the summit of realization, then every consciousness possesses this same potential. The Truth is not a private possession to be hoarded by the privileged few. It is not a treasure buried in some distant land accessible only to those who possess secret maps. Rather, it is the very ground upon which all stand, the air that all breathe, the light that illumines every moment of existence.

 

When Buddha attained enlightenment, he demonstrated a possibility inherent in human consciousness itself. When Plotinus experienced union with the One, he revealed a capacity that slumbers in every soul. These realizations can occur again and again, in every era, in every culture, in every individual who turns away from the distractions of the surface and plunges into the depths.

 

This is the great democracy of divine consciousness—that the Absolute does not play favorites, does not reserve its revelation for the specially chosen. The universe does not operate according to arbitrary selection but follows its own profound logic: wherever consciousness opens itself fully, wherever the barriers of ego dissolve, wherever attention becomes total and undivided, there the Truth reveals itself as it has always revealed itself, with the same blazing immediacy, the same undeniable presence.

 

The path walked by the great mystics and sages is not closed behind them like a door sealed shut. It remains eternally open, eternally available. Each generation must discover it anew, each seeker must traverse it personally, for spiritual realization is not knowledge that can be transmitted like information from one computer to another. It is rather a transformation of being, a fundamental shift in the center of gravity of consciousness.

 

The Weight of Tradition and the Lightness of Direct Experience

 

There is value, certainly, in studying the maps drawn by those who have gone before. The wisdom traditions of humanity—whether the sutras of Buddhism, the Upanishads of Hinduism, the mystical texts of Sufism, the contemplative writings of Christian mystics, or the philosophical insights of Plato and Heidegger—these represent accumulated treasures of spiritual exploration. They can inspire, guide, illuminate certain stretches of the journey.

 

Yet here the seeker must exercise discrimination, must remain alert to a subtle trap. For there is a profound difference between following a map and walking the territory itself, between believing in Truth and experiencing it directly, between accepting testimony and bearing witness oneself. One may memorize all the scriptures ever written, may study every philosophical system ever devised, may become encyclopedically learned in comparative religion—and still remain as far from Reality as one who has never opened a spiritual text.

 

The danger lies in substituting another's vision for one's own direct seeing, in allowing borrowed light to replace the sun itself. When the Buddha reportedly said, "Be a light unto yourself," he was not dismissing his own teachings but rather pointing to something more fundamental—the necessity of personal realization, of firsthand encounter with what is ultimately real.

 

The authentic seeker may draw nourishment from the wisdom of others but does not become dependent upon it. One may walk for a time in the footsteps of Jesus or Lao Tzu, may contemplate the insights of Eckhart or Shankara, but ultimately must venture beyond all teachers, all systems, all frameworks, into the naked encounter with Reality that admits no intermediary.

 

For in the final reckoning, what matters is not what one believes but what one knows through direct experience. What matters is not the beauty of the philosophy one espouses but the depth of transformation one embodies. The Truth sought is not an idea to be grasped by the intellect but a living reality to be merged with completely, a fire in which all separation is consumed.

 

The Personal Path to the Impersonal Truth

 

And so the seeker faces a paradox: the path to Truth is intensely personal yet leads to what is utterly impersonal. One must find one's own way, must rely finally upon oneself, must discover from within what cannot be given from without. This is the most courageous and most logical of all spiritual stances—to refuse to take refuge in authorities, however venerable, and to insist upon seeing with one's own eyes, knowing with one's own being.

 

This personal path is not a rejection of tradition but rather a fulfillment of its deepest intention. For what did the great teachers truly offer? Not systems to be believed but methods to be practiced, not dogmas to be defended but invitations to explore, not final answers but provocations to inquire more deeply. They pointed toward the moon but warned against mistaking the finger for what it indicates.

 

When one embarks upon this personal journey to Truth, one follows in the footsteps of all genuine seekers while simultaneously blazing a trail that is entirely unique. For though Truth is one and the same for all who realize it, the journey toward that realization is as individual as a fingerprint, as particular as the pattern of stars visible from a specific point on Earth.

 

Moreover, this personal realization may prove more profound, more comprehensive, more illuminating than the insights of any previous generation. For consciousness evolves, humanity matures, and each epoch brings new challenges and new possibilities for understanding. The seeker of today stands upon the shoulders of all who have gone before and may therefore see further, penetrate deeper, articulate more clearly what previous ages glimpsed but could not fully express.

 

This is the meaning of the eternal philosophy, the perennial religion that is born anew in each moment, in each consciousness that awakens to its own true nature. It is not a fixed doctrine passed down through the ages but rather a living discovery that occurs whenever conditions ripen, whenever the soul becomes ready to receive what it has always possessed but forgotten.

 

Beyond the Cult of the Extraordinary

 

How many seekers have wasted precious years—entire lifetimes—running after gurus and saviors, waiting for enlighteners to bestow what can only be self-discovered? How many have projected their own unutilized potential onto external figures, believing that others possess something fundamentally unavailable to themselves?

 

This is perhaps the greatest obstacle on the spiritual path: the belief in the essential difference between the awakened and the unawakened, the enlightened and the unenlightened, the saved and the unsaved. Such dualistic thinking perpetuates the very separation that spiritual practice aims to dissolve. It creates hierarchies where there should be recognition of shared essence, establishes distances where there should be intimacy.

 

The mystic who has penetrated to the heart of Reality knows that the division between self and other is itself an illusion, that the same consciousness peers out from behind every pair of eyes, that what appears as multiplicity is ultimately one undivided wholeness. When one truly understands this, the compulsion to follow external authorities naturally falls away, replaced by a profound trust in one's own deepest nature.

 

This is not arrogance but rather its opposite—a humility so complete that it recognizes the divine not as something distant and other but as the very ground of one's own being. It is to understand that what one seeks is simultaneously the seeker, that the eye cannot see itself yet is the condition of all seeing, that consciousness cannot objectify itself yet is the subject of all experience.

 

The enlightened ones, the sages and saints, were pointing always toward this recognition. Their teachings, when properly understood, dissolve the teacher-student relationship into something more fundamental: the recognition that teacher and student are temporary roles played by the one consciousness that dreams the entire drama of existence into being.

 

The Ground That Cannot Be Lost

 

Let us, then, cease our restless running after external authorities and return to the only secure foundation: our own being, our own awareness, our own direct experience of what is. This ground cannot be lost because it is what we are, cannot be found because we have never been separate from it, cannot be achieved because it is the achiever of all achievements.

 

Reality is not elsewhere, not in some distant heaven or future state of consciousness. It is here, now, closer than breathing, nearer than hands and feet. We are ourselves the Truth we seek, and the seeking itself is often what obscures this recognition. The eye need not search for light; it is bathed in light every moment. Consciousness need not seek consciousness; it is consciousness seeking to know itself.

 

This realization transforms everything while changing nothing. The world appears as it always has, yet it is seen anew, recognized for what it truly is: not a collection of separate objects but a unified field of being, not a mechanical universe but a living presence, not dead matter but consciousness manifesting in infinite forms.

 

When one rests in this recognition, the ancient questions that drove the search fall away like autumn leaves. Who am I? I am what cannot be named. What is this world? It is consciousness playing with itself. What lies beyond death? That which never dies because it was never born. These are not answers that satisfy the intellect but dissolutions of the questions themselves in the light of direct seeing.

 

The Eternal Return

 

And so the journey comes full circle, returns to its beginning, discovers that the end was present in the start. The eternal road to Truth is not a road at all but rather a recognition that one has never left home, that the wandering was itself a kind of dream, that awakening is not arrival but rather the cessation of imagined departure.

 

This recognition has occurred countless times in human history and will occur countless times again. Each awakening is utterly new, utterly fresh, yet simultaneously timeless, ancient, beyond all measure. The Truth does not age, does not evolve, does not improve or decline. It simply is, eternally present, eternally available, eternally itself.

 

The mystic's task, then, is not to become something other than what one is but rather to recognize what one has always been. It is not to acquire knowledge but to release ignorance, not to achieve enlightenment but to stop obscuring the light that always shines.

 

In every era, in every culture, in every human heart, this possibility waits. The invitation stands eternally open. The door has never been closed. What is required is not special talent or supernatural grace but simply the willingness to look honestly, to question deeply, to release what is false, to remain open to what is true.

 

The Silence Beyond Words

 

In the end, all words fall silent before the Reality they attempt to describe. The mystic knows that the highest teachings are transmitted in silence, that the deepest truths cannot be spoken but only pointed toward, that what is most real is simultaneously most ineffable.

 

Yet even this ineffability is not a barrier but rather an invitation—an invitation to move beyond the realm of concepts and descriptions into direct, immediate, non-conceptual awareness. It is in this awareness that the seeker and the sought merge, that all questions dissolve into the living presence of what simply is, that the eternal road reveals itself not as a path to be traveled but as the traveler, the traveling, and the destination merged into one seamless whole.

 

Here, in the vast silence that contains all sounds, in the profound stillness that gives birth to all movement, the spiritual journey completes itself by recognizing that it never began. And in this recognition, there is peace—not the peace of achievement but the peace of homecoming, not the peace of knowledge acquired but the peace of truth remembered.

 

This is the eternal path that calls to every consciousness, the perennial philosophy that is born anew in each awakening moment, the sacred mystery that reveals itself wherever awareness becomes aware of itself. It is yours, mine, ours—the birthright of all who dare to look within and discover the infinite depths that have no bottom and the blazing light that casts no shadow.

 

The road is eternal because it leads not forward but inward, not away but home, not to somewhere else but to here, now, where we have always been and could never not be. This is the ultimate mystical truth: that what we seek, we are; that where we are going, we have never left; that the journey and the destination are one, inseparable, eternally present, forever complete.

 

Το Αιώνιο Μονοπάτι: Ένα Ταξίδι Πέρα από το Πέπλο της Συνείδησης

 

Η Αφύπνιση του Αναζητητή

 

Στην αρχή, όταν η πρώτη σπίθα συνείδησης τρεμόπαιξε μέσα στο σκάφος της ανθρώπινης μορφής, αναδύθηκε μια πείνα που καμία γήινη τροφή δεν μπορούσε να ικανοποιήσει. Αυτή η πείνα δεν ήταν της σάρκας αλλά του πνεύματος — μια λαχτάρα να διαπεράσει το πέπλο που χωρίζει το ορατό από το αόρατο, το γνωστό από το άγνωστο. Για χιλιετίες επί χιλιετιών, μέσα από απέραντες ερήμους χρόνου και μέσα από δάση ξεχασμένης σοφίας, η ανθρωπότητα έχει περιπλανηθεί ως προσκυνητής αναζητώντας το πρόσωπο της ίδιας της Αλήθειας.

 

Ο αναζητητής, τυλιγμένος στα ενδύματα της θνητότητας, στέκεται στο κατώφλι της ύπαρξης και κοιτάζει στα άπειρα βάθη της Πραγματικότητας. Τι είναι αυτή η Πραγματικότητα που καλεί την ψυχή με τόση επιμονή; Δεν είναι απλώς η επιφάνεια των πραγμάτων — το παιχνίδι του φωτός πάνω στο νερό, ο χορός των σκιών στο σούρουπο — αλλά μάλλον η ουσία που αναπνέει κάτω από όλα τα φαινόμενα, ο σιωπηλός παλμός που συντηρεί το σύμπαν στην αιώνια γένεσή του.

 

Από τις πρώτες στιγμές της συνειδητής ύπαρξης, οι άνθρωποι έχουν οικοδομήσει ναούς κατανόησης στο νου τους. Αυτοί οι ναοί, είτε απλοί είτε περίτεχνοι, είτε θεμελιωμένοι στην άμμο είτε στην πέτρα, αντιπροσωπεύουν την θεμελιώδη φιλοσοφική παρόρμηση που διακρίνει τη συνείδηση από την απλή ζωική επίγνωση. Πριν η θρησκεία κρυσταλλωθεί σε δόγμα, πριν οι ιερές γραφές χαραχθούν σε πάπυρο και περγαμηνή, υπήρχε αυτή η πρωταρχική κίνηση του πνεύματος προς την κατανόηση, προς την ενότητα με αυτό που υπερβαίνει την κατακερματισμένη φύση της συνηθισμένης αντίληψης.

 

Το ταξίδι ξεκινά όχι με απαντήσεις αλλά με ερωτήσεις που καίνε σαν ιερές φωτιές στο σκοτάδι της άγνοιας. Ποιος είμαι εγώ; Τι είναι αυτός ο κόσμος που εμφανίζεται μπροστά μου; Τι κρύβεται πέρα από τον ορίζοντα του θανάτου; Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι διανοητικές περιέργειες που ικανοποιούνται με έξυπνα επιχειρήματα· είναι η ίδια η καρδιά της μυστικής αναζήτησης, ο ρυθμός του τυμπάνου που καλεί τον περιπλανώμενο πίσω στην πηγή από την οποία πηγάζει όλη η συνείδηση.

 

Οι Φωτεινοί που Βάδισαν Πριν

 

Καθ' όλη τη διάρκεια των αιώνων, έχουν αναδυθεί από το πλήθος ορισμένα εξαιρετικά όντα — ακτινοβόλες ψυχές που έμοιαζαν να φέρουν μέσα τους ένα φως δανεισμένο από βασίλεια πέρα από την θνητή κατανόηση. Αυτοί ήταν οι φωτισμένοι, οι δάσκαλοι που μιλούσαν με εξουσία όχι προερχόμενη από βιβλία αλλά από άμεση συνάντηση με το Απόλυτο το ίδιο. Τα ονόματά τους αντηχούν μέσα στους αιώνες: ο Βούδας κάτω από το δέντρο Μπόντι, που δέχτηκε την αυγή του διαφωτισμού· ο Ιησούς στην έρημο, σε κοινωνία με το άπειρο· ο Λάο Τζου που στοχαζόταν το Ταό που δεν μπορεί να εκφραστεί· ο Σανκάρα που διέλυε την ψευδαίσθηση του χωρισμού· ο Πλωτίνος που ανέβαινε προς το Ένα.

 

Αυτές οι φωτεινές μορφές εμφανίζονταν στους σύγχρονούς τους ως θεοί ενσαρκωμένοι, ως θεϊκοί αγγελιοφόροι που έφερναν δώρα σοφίας από ουράνια ύψη. Απέραντοι πληθυσμοί υποκλίνονταν μπροστά τους, δόμησαν ολόκληρους πολιτισμούς γύρω από τις διδασκαλίες τους και κατοχύρωσαν τα λόγια τους ως αιώνιο νόμο. Ωστόσο, μέσα σε αυτή την προσκύνηση κρύβεται ένας λεπτός κίνδυνος, ένα αποπλανητικό λάθος που μπορεί να αποπροσανατολίσει τον αναζητητή από την αυθεντική διαδρομή.

 

Γιατί αυτές οι εξαιρετικές ψυχές, παρά τις υπερφυσικές ιδιότητες που τους αποδίδονταν, ήταν ουσιαστικά ίδιες στην ουσία τους με οποιαδήποτε ανθρώπινη συνείδηση. Δεν ήταν επισκέπτες από άλλο βασίλειο αλλά μάλλον προσκυνητές που είχαν επιτύχει να ολοκληρώσουν το ταξίδι που καλεί όλους. Η ίδια ανθρώπινη φύση που κινούσε την αναζήτησή τους πάλλεται μέσα σε κάθε καρδιά. Η ίδια ικανότητα για αφύπνιση που άνθισε στην επίγνωσή τους κοιμάται ως δυναμικό σε κάθε συνείδηση, περιμένοντας τις συνθήκες που θα επιτρέψουν να ξεδιπλωθεί.

 

Αυτό που κάνει έναν Βούδα, έναν Χριστό, έναν Λάο Τζου δεν είναι κάποια υπερφυσική προίκα μη διαθέσιμη στους άλλους, αλλά μάλλον το θάρρος να ταξιδέψει κανείς προς τα μέσα, η επιμονή να συνεχίσει όταν η διαδρομή σκοτεινιάζει, και η προθυμία να παραδώσει όλες τις αγαπημένες ψευδαισθήσεις σε αντάλλαγμα για τη γυμνή Αλήθεια. Ανακάλυψαν αυτό που ήταν πάντα παρόν αλλά σκιασμένο από τα πέπλα της διαμόρφωσης, του πολιτισμού και της εννοιολογικής σκέψης. Θυμήθηκαν αυτό που η ψυχή γνωρίζει αλλά ο νους ξεχνά στην μέθη του με την πολλαπλότητα και τη διαφορά.

 

Η Δημοκρατία της Θεϊκής Συνείδησης

 

Εδώ κείται ένα από τα πιο βαθιά μυστήρια της πνευματικής διαδρομής: αν μία συνείδηση μπορεί να ανέβει στην κορυφή της πραγματοποίησης, τότε κάθε συνείδηση κατέχει το ίδιο δυναμικό. Η Αλήθεια δεν είναι ιδιωτική κατοχή για να φυλάσσεται από τους προνομιούχους λίγους. Δεν είναι θησαυρός θαμμένος σε κάποια μακρινή γη προσβάσιμος μόνο σε όσους κατέχουν μυστικούς χάρτες. Μάλλον, είναι το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο όλοι στέκονται, ο αέρας που όλοι αναπνέουν, το φως που φωτίζει κάθε στιγμή της ύπαρξης.

 

Όταν ο Βούδας πέτυχε τον διαφωτισμό, επέδειξε μια δυνατότητα εγγενή στην ίδια την ανθρώπινη συνείδηση. Όταν ο Πλωτίνος βίωσε την ένωση με το Ένα, αποκάλυψε μια ικανότητα που κοιμάται σε κάθε ψυχή. Αυτές οι πραγματοποιήσεις μπορούν να συμβούν ξανά και ξανά, σε κάθε εποχή, σε κάθε πολιτισμό, σε κάθε άτομο που στρέφεται μακριά από τις περισπασμούς της επιφάνειας και βουτάει στα βάθη.

 

Αυτή είναι η μεγάλη δημοκρατία της θεϊκής συνείδησης — ότι το Απόλυτο δεν κάνει χάρες, δεν επιφυλάσσει την αποκάλυψή του για τους ειδικά επιλεγμένους. Το σύμπαν δεν λειτουργεί σύμφωνα με αυθαίρετη επιλογή αλλά ακολουθεί τη δική του βαθιά λογική: όπου η συνείδηση ανοίγεται πλήρως, όπου τα εμπόδια του εγώ διαλύονται, όπου η προσοχή γίνεται ολική και αδιαίρετη, εκεί η Αλήθεια αποκαλύπτεται όπως πάντα αποκαλυπτόταν, με την ίδια φλογερή αμεσότητα, την ίδια αδιαμφισβήτητη παρουσία.

 

Η διαδρομή που βάδισαν οι μεγάλοι μυστικοί και σοφοί δεν είναι κλειστή πίσω τους σαν πόρτα σφραγισμένη. Παραμένει αιώνια ανοιχτή, αιώνια διαθέσιμη. Κάθε γενιά πρέπει να την ανακαλύψει από την αρχή, κάθε αναζητητής πρέπει να την διασχίσει προσωπικά, γιατί η πνευματική πραγματοποίηση δεν είναι γνώση που μπορεί να μεταδοθεί σαν πληροφορία από έναν υπολογιστή σε άλλον. Είναι μάλλον μια μεταμόρφωση του είναι, μια θεμελιώδης μετατόπιση του κέντρου βάρους της συνείδησης.

 

Το Βάρος της Παράδοσης και η Ελαφρότητα της Άμεσης Εμπειρίας

 

Υπάρχει αξία, σίγουρα, στη μελέτη των χαρτών που σχεδίασαν όσοι πήγαν πριν. Οι παραδόσεις σοφίας της ανθρωπότητας — είτε οι σούτρες του Βουδισμού, οι Ουπανισάδες του Ινδουισμού, τα μυστικά κείμενα του Σουφισμού, τα στοχαστικά γραπτά των Χριστιανών μυστικών, ή οι φιλοσοφικές ενοράσεις του Πλάτωνα και του Χάιντεγκερ — αυτά αντιπροσωπεύουν συσσωρευμένους θησαυρούς πνευματικής εξερεύνησης. Μπορούν να εμπνεύσουν, να καθοδηγήσουν, να φωτίσουν ορισμένα τμήματα του ταξιδιού.

 

Ωστόσο, εδώ ο αναζητητής πρέπει να ασκήσει διάκριση, πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση για μια λεπτή παγίδα. Γιατί υπάρχει βαθιά διαφορά μεταξύ του να ακολουθεί κανείς έναν χάρτη και να βαδίζει την ίδια την περιοχή, μεταξύ του να πιστεύει στην Αλήθεια και να την βιώνει άμεσα, μεταξύ του να δέχεται μαρτυρία και να γίνεται μάρτυρας ο ίδιος. Κάποιος μπορεί να απομνημονεύσει όλες τις γραφές που γράφτηκαν ποτέ, να μελετήσει κάθε φιλοσοφικό σύστημα που επινοήθηκε ποτέ, να γίνει εγκυκλοπαιδικά μορφωμένος στη συγκριτική θρησκειολογία — και παρ' όλα αυτά να παραμένει τόσο μακριά από την Πραγματικότητα όσο και κάποιος που δεν άνοιξε ποτέ πνευματικό κείμενο.

 

Ο κίνδυνος κείται στην αντικατάσταση της όρασης ενός άλλου με την δική του άμεση όραση, στο να επιτρέψει κανείς δανεικό φως να αντικαταστήσει τον ίδιο τον ήλιο. Όταν ο Βούδας φέρεται να είπε «Γίνετε φως για τον εαυτό σας», δεν απέρριπτε τις δικές του διδασκαλίες αλλά μάλλον υπέδειξε κάτι πιο θεμελιώδες — την ανάγκη προσωπικής πραγματοποίησης, άμεσης συνάντησης με αυτό που είναι τελικά πραγματικό.

 

Ο αυθεντικός αναζητητής μπορεί να αντλήσει τροφή από τη σοφία των άλλων αλλά δεν γίνεται εξαρτημένος από αυτήν. Κάποιος μπορεί να βαδίσει για λίγο στα βήματα του Ιησού ή του Λάο Τζου, να στοχαστεί τις ενοράσεις του Έκχαρτ ή του Σανκάρα, αλλά τελικά πρέπει να τολμήσει πέρα από όλους τους δασκάλους, όλα τα συστήματα, όλα τα πλαίσια, στην γυμνή συνάντηση με την Πραγματικότητα που δεν δέχεται μεσολαβητή.

 

Γιατί στην τελική κρίση, αυτό που μετράει δεν είναι τι πιστεύει κανείς αλλά τι γνωρίζει μέσω άμεσης εμπειρίας. Αυτό που μετράει δεν είναι η ομορφιά της φιλοσοφίας που πρεσβεύει αλλά το βάθος της μεταμόρφωσης που ενσαρκώνει. Η Αλήθεια που αναζητείται δεν είναι ιδέα για να την πιάσει ο νους αλλά ζωντανή πραγματικότητα για να συγχωνευθεί πλήρως μαζί της, μια φωτιά στην οποία κάθε χωρισμός καταναλώνεται.

 

Η Προσωπική Διαδρομή προς την Απρόσωπη Αλήθεια

 

Και έτσι ο αναζητητής αντιμετωπίζει ένα παράδοξο: η διαδρομή προς την Αλήθεια είναι έντονα προσωπική αλλά οδηγεί σε αυτό που είναι απόλυτα απρόσωπο. Κάποιος πρέπει να βρει τον δικό του δρόμο, να βασιστεί τελικά στον εαυτό του, να ανακαλύψει από μέσα αυτό που δεν μπορεί να δοθεί από έξω. Αυτή είναι η πιο θαρραλέα και η πιο λογική από όλες τις πνευματικές στάσεις — να αρνηθεί κανείς να καταφύγει σε αυθεντίες, όσο σεβαστές κι αν είναι, και να επιμείνει να βλέπει με τα δικά του μάτια, να γνωρίζει με το δικό του είναι.

 

Αυτή η προσωπική διαδρομή δεν είναι απόρριψη της παράδοσης αλλά μάλλον εκπλήρωση της βαθύτερης πρόθεσής της. Γιατί τι προσέφεραν πραγματικά οι μεγάλοι δάσκαλοι; Όχι συστήματα για να πιστεύονται αλλά μεθόδους για να εξασκούνται, όχι δόγματα για να υπερασπίζονται αλλά προσκλήσεις για εξερεύνηση, όχι τελικές απαντήσεις αλλά προκλήσεις για βαθύτερη έρευνα. Υπέδειξαν προς το φεγγάρι αλλά προειδοποίησαν να μην μπερδέψει κανείς το δάχτυλο με αυτό που δείχνει.

 

Όταν κάποιος ξεκινά αυτό το προσωπικό ταξίδι προς την Αλήθεια, ακολουθεί τα βήματα όλων των γνήσιων αναζητητών ενώ ταυτόχρονα χαράζει μια διαδρομή εντελώς μοναδική. Γιατί παρόλο που η Αλήθεια είναι μία και η ίδια για όλους που την πραγματοποιούν, το ταξίδι προς αυτή την πραγματοποίηση είναι τόσο ατομικό όσο ένα δακτυλικό αποτύπωμα, τόσο ιδιαίτερο όσο το μοτίβο των αστεριών ορατό από ένα συγκεκριμένο σημείο στη Γη.

 

Επιπλέον, αυτή η προσωπική πραγματοποίηση μπορεί να αποδειχθεί πιο βαθιά, πιο ολοκληρωμένη, πιο φωτιστική από τις ενοράσεις οποιασδήποτε προηγούμενης γενιάς. Γιατί η συνείδηση εξελίσσεται, η ανθρωπότητα ωριμάζει, και κάθε εποχή φέρνει νέες προκλήσεις και νέες δυνατότητες κατανόησης. Ο αναζητητής του σήμερα στέκεται στους ώμους όλων όσων πήγαν πριν και μπορεί επομένως να βλέπει πιο μακριά, να διεισδύει βαθύτερα, να διατυπώνει πιο καθαρά αυτό που προηγούμενες εποχές διέκριναν αλλά δεν μπορούσαν να εκφράσουν πλήρως.

 

Αυτό είναι το νόημα της αιώνιας φιλοσοφίας, της πολυετούς θρησκείας που γεννιέται ξανά σε κάθε στιγμή, σε κάθε συνείδηση που αφυπνίζεται στη δική της αληθινή φύση. Δεν είναι σταθερό δόγμα που μεταβιβάζεται μέσα στους αιώνες αλλά μάλλον ζωντανή ανακάλυψη που συμβαίνει όποτε οι συνθήκες ωριμάζουν, όποτε η ψυχή γίνεται έτοιμη να δεχθεί αυτό που πάντα κατείχε αλλά ξέχασε.

 

Πέρα από την Λατρεία του Εξαιρετικού

 

Πόσοι αναζητητές έχουν σπαταλήσει πολύτιμα χρόνια — ολόκληρες ζωές — τρέχοντας πίσω από γκουρού και σωτήρες, περιμένοντας φωτιστές να δωρίσουν αυτό που μπορεί μόνο να αυτο-ανακαλυφθεί; Πόσοι έχουν προβάλει το δικό τους ανεκμετάλλευτο δυναμικό σε εξωτερικές μορφές, πιστεύοντας ότι οι άλλοι κατέχουν κάτι θεμελιωδώς μη διαθέσιμο στον εαυτό τους;

 

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο εμπόδιο στην πνευματική διαδρομή: η πίστη στην ουσιαστική διαφορά μεταξύ του αφυπνισμένου και του μη αφυπνισμένου, του φωτισμένου και του μη φωτισμένου, του σωσμένου και του μη σωσμένου. Τέτοια δυϊστική σκέψη διαιωνίζει τον ίδιο τον χωρισμό που η πνευματική πρακτική στοχεύει να διαλύσει. Δημιουργεί ιεραρχίες όπου θα έπρεπε να υπάρχει αναγνώριση κοινής ουσίας, εγκαθιδρύει αποστάσεις όπου θα έπρεπε να υπάρχει οικειότητα.

 

Ο μυστικός που έχει διεισδύσει στην καρδιά της Πραγματικότητας γνωρίζει ότι η διαίρεση μεταξύ εαυτού και άλλου είναι η ίδια ψευδαίσθηση, ότι η ίδια συνείδηση κρυφοκοιτάζει πίσω από κάθε ζευγάρι μάτια, ότι αυτό που εμφανίζεται ως πολλαπλότητα είναι τελικά μία αδιαίρετη ολότητα. Όταν κάποιος κατανοεί πραγματικά αυτό, η καταναγκαστική ανάγκη να ακολουθεί εξωτερικές αυθεντίες πέφτει φυσικά, αντικαθιστάμενη από βαθιά εμπιστοσύνη στη δική του βαθύτερη φύση.

 

Αυτό δεν είναι αλαζονεία αλλά μάλλον το αντίθετό της — μια ταπείνωση τόσο πλήρης που αναγνωρίζει το θεϊκό όχι ως κάτι μακρινό και άλλο αλλά ως το ίδιο το έδαφος του δικού του είναι. Είναι να κατανοήσει ότι αυτό που αναζητά είναι ταυτόχρονα ο αναζητητής, ότι το μάτι δεν μπορεί να δει τον εαυτό του αλλά είναι η προϋπόθεση όλης της όρασης, ότι η συνείδηση δεν μπορεί να αντικειμενοποιήσει τον εαυτό της αλλά είναι το υποκείμενο όλης της εμπειρίας.

 

Οι φωτισμένοι, οι σοφοί και οι άγιοι, υπέδειξαν πάντα προς αυτή την αναγνώριση. Οι διδασκαλίες τους, όταν κατανοηθούν σωστά, διαλύουν τη σχέση δασκάλου-μαθητή σε κάτι πιο θεμελιώδες: την αναγνώριση ότι δάσκαλος και μαθητής είναι προσωρινοί ρόλοι που παίζονται από την μία συνείδηση που ονειρεύεται ολόκληρο το δράμα της ύπαρξης.

 

Το Έδαφος που Δεν Μπορεί να Χαθεί

 

Ας σταματήσουμε, λοιπόν, το ανήσυχο τρέξιμο πίσω από εξωτερικές αυθεντίες και ας επιστρέψουμε στο μόνο ασφαλές θεμέλιο: το δικό μας είναι, τη δική μας επίγνωση, τη δική μας άμεση εμπειρία αυτού που είναι. Αυτό το έδαφος δεν μπορεί να χαθεί γιατί είναι αυτό που είμαστε, δεν μπορεί να βρεθεί γιατί ποτέ δεν ήμασταν χωρισμένοι από αυτό, δεν μπορεί να επιτευχθεί γιατί είναι ο επιτυγχάνων όλων των επιτευγμάτων.

 

Η Πραγματικότητα δεν είναι αλλού, όχι σε κάποιο μακρινό παράδεισο ή μελλοντική κατάσταση συνείδησης. Είναι εδώ, τώρα, πιο κοντά από την αναπνοή, πιο κοντά από χέρια και πόδια. Εμείς οι ίδιοι είμαστε η Αλήθεια που αναζητούμε, και η ίδια η αναζήτηση είναι συχνά αυτό που θολώνει αυτή την αναγνώριση. Το μάτι δεν χρειάζεται να ψάξει για φως· είναι βυθισμένο στο φως κάθε στιγμή. Η συνείδηση δεν χρειάζεται να ψάξει για συνείδηση· είναι η συνείδηση που αναζητά να γνωρίσει τον εαυτό της.

 

Αυτή η πραγματοποίηση μεταμορφώνει τα πάντα χωρίς να αλλάζει τίποτα. Ο κόσμος εμφανίζεται όπως πάντα, αλλά βλέπεται ξανά, αναγνωρίζεται για αυτό που πραγματικά είναι: όχι συλλογή ξεχωριστών αντικειμένων αλλά ενιαίο πεδίο είναι, όχι μηχανικό σύμπαν αλλά ζωντανή παρουσία, όχι νεκρή ύλη αλλά συνείδηση που εκδηλώνεται σε άπειρες μορφές.

 

Όταν κάποιος αναπαύεται σε αυτή την αναγνώριση, οι αρχαίες ερωτήσεις που κινούσαν την αναζήτηση πέφτουν σαν φθινοπωρινά φύλλα. Ποιος είμαι εγώ; Είμαι αυτό που δεν μπορεί να ονομαστεί. Τι είναι αυτός ο κόσμος; Είναι η συνείδηση που παίζει με τον εαυτό της. Τι κρύβεται πέρα από τον θάνατο; Αυτό που ποτέ δεν πεθαίνει γιατί ποτέ δεν γεννήθηκε. Αυτές δεν είναι απαντήσεις που ικανοποιούν τον νου αλλά διαλύσεις των ίδιων των ερωτήσεων στο φως της άμεσης όρασης.

 

Η Αιώνια Επιστροφή

 

Και έτσι το ταξίδι κάνει πλήρη κύκλο, επιστρέφει στην αρχή του, ανακαλύπτει ότι το τέλος ήταν παρόν στην αρχή. Η αιώνια οδός προς την Αλήθεια δεν είναι οδός καθόλου αλλά μάλλον μια αναγνώριση ότι κανείς δεν έφυγε ποτέ από το σπίτι, ότι η περιπλάνηση ήταν η ίδια ένα είδος ονείρου, ότι η αφύπνιση δεν είναι άφιξη αλλά μάλλον η παύση της φανταστικής αναχώρησης.

 

Αυτή η αναγνώριση έχει συμβεί αμέτρητες φορές στην ανθρώπινη ιστορία και θα συμβεί αμέτρητες φορές ξανά. Κάθε αφύπνιση είναι εντελώς νέα, εντελώς φρέσκια, αλλά ταυτόχρονα άχρονη, αρχαία, πέρα από κάθε μέτρο. Η Αλήθεια δεν γερνάει, δεν εξελίσσεται, δεν βελτιώνεται ή παρακμάζει. Απλώς είναι, αιώνια παρούσα, αιώνια διαθέσιμη, αιώνια ο εαυτός της.

 

Η αποστολή του μυστικού, λοιπόν, δεν είναι να γίνει κάτι άλλο από αυτό που είναι αλλά μάλλον να αναγνωρίσει αυτό που πάντα ήταν. Δεν είναι να αποκτήσει γνώση αλλά να απελευθερώσει την άγνοια, δεν είναι να επιτύχει διαφωτισμό αλλά να σταματήσει να σκιάζει το φως που πάντα λάμπει.

 

Σε κάθε εποχή, σε κάθε πολιτισμό, σε κάθε ανθρώπινη καρδιά, αυτή η δυνατότητα περιμένει. Η πρόσκληση στέκεται αιώνια ανοιχτή. Η πόρτα δεν έκλεισε ποτέ. Αυτό που απαιτείται δεν είναι ειδικό ταλέντο ή υπερφυσική χάρη αλλά απλώς η προθυμία να κοιτάξει κανείς ειλικρινά, να ερωτήσει βαθιά, να απελευθερώσει το ψευδές, να παραμείνει ανοιχτός σε αυτό που είναι αληθινό.

 

Η Σιωπή Πέρα από τις Λέξεις

 

Στο τέλος, όλες οι λέξεις σιωπούν μπροστά στην Πραγματικότητα που προσπαθούν να περιγράψουν. Ο μυστικός γνωρίζει ότι οι υψηλότερες διδασκαλίες μεταδίδονται στη σιωπή, ότι οι βαθύτερες αλήθειες δεν μπορούν να ειπωθούν αλλά μόνο να υποδειχθούν, ότι αυτό που είναι πιο πραγματικό είναι ταυτόχρονα το πιο ανείπωτο.

 

Ωστόσο, ακόμα και αυτή η ανείπωτη φύση δεν είναι εμπόδιο αλλά μάλλον πρόσκληση — μια πρόσκληση να κινηθεί κανείς πέρα από το βασίλειο των εννοιών και των περιγραφών στην άμεση, ακαριαία, μη-εννοιολογική επίγνωση. Είναι σε αυτή την επίγνωση που ο αναζητητής και το αναζητούμενο συγχωνεύονται, που όλες οι ερωτήσεις διαλύονται στη ζωντανή παρουσία αυτού που απλώς είναι, που η αιώνια οδός αποκαλύπτει τον εαυτό της όχι ως διαδρομή για να διασχιστεί αλλά ως ο ταξιδιώτης, το ταξίδι και ο προορισμός συγχωνευμένα σε ένα απρόσκοπτο όλο.

 

Εδώ, στην απέραντη σιωπή που περιέχει όλους τους ήχους, στην βαθιά νηνεμία που γεννά όλη την κίνηση, το πνευματικό ταξίδι ολοκληρώνεται αναγνωρίζοντας ότι ποτέ δεν ξεκίνησε. Και σε αυτή την αναγνώριση, υπάρχει ειρήνη — όχι η ειρήνη της επίτευξης αλλά η ειρήνη της επιστροφής στο σπίτι, όχι η ειρήνη της αποκτηθείσας γνώσης αλλά η ειρήνη της θυμημένης αλήθειας.

 

Αυτή είναι η αιώνια διαδρομή που καλεί κάθε συνείδηση, η πολυετής φιλοσοφία που γεννιέται ξανά σε κάθε στιγμή αφύπνισης, το ιερό μυστήριο που αποκαλύπτεται όπου η επίγνωση γίνεται επίγνωση του εαυτού της. Είναι δική σου, δική μου, δική μας — η κληρονομιά όλων όσων τολμούν να κοιτάξουν μέσα και να ανακαλύψουν τα άπειρα βάθη που δεν έχουν πάτο και το φλογερό φως που δεν ρίχνει σκιά.

 

Η οδός είναι αιώνια γιατί δεν οδηγεί μπροστά αλλά προς τα μέσα, όχι μακριά αλλά στο σπίτι, όχι αλλού αλλά εδώ, τώρα, όπου πάντα ήμασταν και δεν μπορούσαμε ποτέ να μην είμαστε. Αυτή είναι η υπέρτατη μυστική αλήθεια: ότι αυτό που αναζητούμε, είμαστε· ότι όπου πηγαίνουμε, ποτέ δεν φύγαμε· ότι το ταξίδι και ο προορισμός είναι ένα, αχώριστα, αιώνια παρόντα, για πάντα ολοκληρωμένα.


 


~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

TAOΪSM / "Tao Te Ching" Commentaries

TAOΪSM / "Tao Te Ching" Commentaries
Chapter 19. The Sacred Return: A Mystical Journey to the Primordial Root
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

BUDDHISM /"Dammapada" Commentaries

BUDDHISM /"Dammapada" Commentaries
Chapter 19. The Just
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

VEDANTA / "Viveka Chudamani, by Adi Sankaracharya" Commentaries

VEDANTA / "Viveka Chudamani, by Adi Sankaracharya" Commentaries
5. The Foundational Virtues on the Path to Brahman
Monday, 9 February, 2026

5. The Foundational Virtues on the Path to Brahman

(An Essay on the Essential Qualities for Realization of the Self)

(Viveka Chudamani 21-25)

 

The Threshold of the Eternal

There exists, beyond the clamor of the marketplace and the fevered dreams of ambition, a path that winds toward the infinite. It is not carved into mountainsides, nor does it stretch across desert plains. Rather, it unfolds within the silent chambers of the soul, where the seeker discovers that the journey home begins precisely where one has always stood. The ancient wisdom speaks of certain qualities—not acquisitions from without, but revelations from within—that must be cultivated by those who would know the Ultimate Reality, that ineffable presence some call Brahman, others the Absolute, and still others simply Truth.

These virtues are not ornaments worn for display, nor achievements accumulated like coins in a purse. They are transformations of consciousness itself, fundamental reorderings of perception that allow the veil of illusion to fall away, revealing what has always been present but never seen. Like a sculptor who does not create the statue but merely removes the excess stone, the aspirant does not manufacture spiritual realization but strips away the obscurations that prevent its recognition.

The seeker stands at the threshold, gazing into an abyss of mystery that is simultaneously emptiness and fullness, silence and song. The ordinary mind recoils from such paradox, seeking the solid ground of certainty and the bright edges of definition. Yet the mystical path demands a different courage: the willingness to dissolve into that which cannot be grasped, to become intimate with the unspeakable, to rest in the groundless ground where all distinctions collapse into undifferentiated awareness.

Vairagya—The Great Letting Go

In the deepest recesses of the human heart burns a fire that consumes all it touches, leaving only ash and longing. This is the fire of desire, the insatiable hunger that drives beings from pleasure to pleasure, like moths circling an ever-receding flame. The worldly person, intoxicated by the promise of fulfillment, chases shadows across the landscape of experience, never recognizing that satisfaction perpetually eludes grasp precisely because it is sought in objects that cannot contain it.

Vairagya, which the sages call renunciation or dispassion, arises not from bitter disappointment or world-weary cynicism, but from a profound seeing—a penetrating vision that perceives the fundamental nature of all conditional existence. Like one who has tasted nectar and can no longer be satisfied by sugar water, the awakening soul begins to recognize the subtle poison hidden within even the sweetest of temporal pleasures. The joy of possession contains the seed of loss; the ecstasy of union conceals the anguish of separation; the glory of worldly achievement masks the hollow emptiness that follows acclaim.

This virtue is not the forced suppression of natural desires, not the grim self-flagellation of those who war against their own humanity. Rather, it emerges organically when clear seeing dispels the enchantment that makes transient things appear permanent, limited pleasures appear infinite, and fragmentary experiences appear whole. The renunciate does not abandon the world through hatred but releases attachment through understanding, like a person who stops clutching at reflections in water upon realizing they can never be grasped.

Even the loftiest states of consciousness, even the exalted experiences available to refined beings in subtle realms—what the texts call "Brahmahood"—are recognized as ultimately unsatisfying, for they too arise and pass away in the vast ocean of being and non-being. The soul that has glimpsed the Eternal can no longer mistake the temporal for ultimate refuge, no matter how sublime its appearance. This radical disillusionment with all that comes and goes becomes the fertile soil in which true liberation takes root.

Shama—The Stilling of the Storm

Picture a lake whose surface is constantly agitated by wind, its waters churned into countless waves that catch the light and cast it in a thousand fragmentary reflections. No clear image can form in such turbulence; the moon above remains invisible to the restless waters below. So it is with the mind that leaps endlessly from object to object, never resting, never settling, forever dispersing its attention across the infinite multiplicity of phenomena.

Shama—that sacred calmness which the mystics treasure above all worldly wealth—arises when the mind gradually withdraws its outward-flowing energies and begins to stabilize in its own luminous nature. This is not the dull torpor of sleep, nor the forced concentration of one who strains to hold attention through sheer will. Rather, it resembles the natural settling that occurs when muddy water is left undisturbed: gradually, inevitably, the sediment sinks and clarity emerges of its own accord.

The aspirant learns through patient observation to see the fundamental unsatisfactoriness that permeates all sense experience. Each pleasure contains within it the worm of satiation; each acquisition brings new anxieties of preservation and loss; each relationship carries the burden of expectation and the shadow of eventual parting. This is not pessimism but clear-eyed realism, the unflinching recognition of existence as it actually presents itself rather than as we desperately wish it to be.

As this understanding deepens, something miraculous occurs: the mind's habitual rush toward external objects begins to slow, like a river approaching the sea. The magnetic pull of sensory allure weakens; the tyranny of craving relaxes its grip. In the resulting stillness, the mind discovers its capacity to rest in itself, directed steadfastly toward that ineffable Goal which has no location in space, no position in time, yet remains more intimate than breath, more fundamental than heartbeat.

This inward-turning is not an escape from reality but a movement toward the Real, away from the endless proliferation of appearances toward the silent source from which all appearances arise. Like a wanderer who finally turns homeward after years of aimless roaming, the mind in shama discovers the peace that needs nothing external to complete it, the fullness that wants for nothing because it has recognized its own infinite nature.

Dama—The Sacred Discipline

The sense organs are like wild horses, each pulling in its own direction, each demanding to be indulged. The eyes hunger for beautiful forms; the ears strain toward pleasant sounds; the tongue craves delectable tastes; the skin seeks comfortable sensations; the nose pursues agreeable fragrances. Meanwhile, the internal faculties—imagination, memory, emotion—generate their own clamorous demands, weaving endless narratives of past and future, hope and fear, attraction and aversion.

Dama—that virtue of self-control or mastery—involves neither violent suppression nor indulgent license, but rather the intelligent redirection of these energies toward their ultimate source. The mystic understands that the senses themselves are not enemies to be destroyed but instruments that have been misdirected, like tools used for purposes other than those for which they were designed. The eye that endlessly consumes visual stimuli can be taught to close in meditation, discovering the inner light that shines independently of any external object. The ear that chases after melodious sounds can learn to attend to the soundless resonance that underlies all manifestation.

This turning inward of the sense faculties is not a denial of their reality but a restoration of their proper function. Just as a river that has overflowed its banks must be guided back to its channel, so the outward-flowing energies of perception must be returned to their respective centers—those subtle points within consciousness where outer meets inner, where the limited connects with the unlimited, where the particular dissolves into the universal.

The practitioner discovers that each sense organ, when withdrawn from its habitual objects and established in its source, reveals a dimension of peace and stability previously unknown. The restless eyes, no longer darting after every passing form, find rest in the formless awareness that perceives all forms without being defined by any. The chattering mind, no longer spinning its endless commentaries, discovers the silence that contains all speech without being disturbed by noise.

This is the work of patient years, not accomplished through force but through gentle persistence, not seized through effort but allowed through understanding. Like the gradual taming of a wild animal through kindness and consistency, the senses slowly learn to trust a new master, one who does not exploit them for fleeting pleasures but guides them toward their own deepest fulfillment.

Uparati—The Great Withdrawal

Beyond the mere control of the senses lies a deeper transformation, one that the sages call uparati—that supreme self-withdrawal in which the mind-function itself ceases to be affected by external circumstances. This is not indifference born of exhaustion or detachment arising from disappointment, but rather a profound independence rooted in the recognition of what truly matters and what is merely superficial.

Imagine a lotus that grows in muddy waters yet remains untouched by the mire, its petals pristine despite the murk from which it emerges. Or consider a clear crystal that reflects whatever color is placed before it yet is not itself colored by any reflection. Such is the mind established in uparati: fully present in the world of phenomena, functioning appropriately in response to circumstances, yet fundamentally unaffected at its core, maintaining an inner sanctuary of peace that no external event can violate.

This virtue represents a radical shift in one's center of gravity, a migration of identity from the periphery to the center, from the circumference of experience to its still heart. The ordinary person identifies completely with the flow of mental and emotional states, rising and falling with each wave of pleasure and pain, success and failure, praise and blame. But the one established in uparati has discovered that awareness itself—pure, witnessing consciousness—remains untouched by the content it illuminates, like space that is never altered by the objects it contains.

External objects and events continue to arise in perception, but they no longer penetrate to the essence of what one is. They appear like clouds drifting across the sky, like images projected on a screen, like waves rising and falling on the ocean's surface. The mind observes these movements with equanimity, neither grasping after pleasant experiences nor recoiling from difficult ones, abiding in its own nature with unshakeable stability.

This is the peace that passes understanding, the rest that does not depend on comfortable circumstances, the joy that needs no external cause. It is discovered not through arrangement of outer conditions but through the profound recognition of what one has always been beneath the turbulent surface of psychological activity—that unchanging awareness in which all change occurs, that silent witness before which the entire drama of existence unfolds.

Titiksha—The Alchemy of Suffering

The spiritual path inevitably leads through territories of discomfort, through deserts of dryness and dark nights of the soul. The body ages and weakens; relationships disappoint; cherished plans crumble; the world refuses to conform to our expectations. These afflictions—whether gross physical pain or subtle psychological distress—test the aspirant's commitment, revealing the depth of understanding and the genuineness of spiritual maturity.

Titiksha, that noble forbearance which the mystics cultivate with such care, is not the gritting of teeth in stoic resignation, nor the passive acceptance of abuse or injustice. Rather, it is a profound shift in relationship to difficulty, rooted in the understanding that external circumstances possess only the power we grant them through our reactive patterns. The pain is inevitable—this the wise acknowledge—but the suffering that arises from resistance to pain, from the mental elaboration that transforms sensation into story, from the fearful anticipation of future difficulty or the bitter rumination on past injury—this is optional.

The practitioner learns to meet affliction with a quality of presence that neither flees nor fights, neither dramatizes nor denies. Like a skilled sailor who cannot control the wind but can adjust the sails, the aspirant discovers the freedom to choose response rather than being imprisoned in mechanical reaction. Physical discomfort is acknowledged without catastrophizing; emotional turmoil is witnessed without identification; external opposition is noted without the construction of elaborate narratives of victimhood or justified resentment.

This forbearance is rooted in a deeper vision that perceives the transient nature of all conditional experience. Just as morning mist inevitably dissolves when the sun rises, so all afflictions—no matter how solid and permanent they appear—are recognized as temporary visitors in the vast space of awareness. They come unbidden and depart uninvited, arising and passing in accordance with causes and conditions far beyond the individual's control or responsibility.

Moreover, the mature practitioner begins to perceive difficulty itself as a sacred teacher, a fierce grace that strips away illusion and reveals what is truly indestructible. In the fire of affliction, false refuges are burned away, shallow understandings are exposed, superficial consolations are shown to be inadequate. What remains after this purification is not the broken remnant of a defeated spirit but the diamond core of consciousness itself, that which cannot be harmed by any circumstance because it is not a thing that can be damaged but the very space in which all things arise and pass away.

Shraddha—The Light of Faith

At the foundation of all spiritual endeavor lies a quality that modern minds often misunderstand, dismissing it as blind credulity or wishful thinking. Yet shraddha—that profound faith which the sages declare essential for realization—is neither the opposite of reason nor the abandonment of discrimination. Rather, it is a deep trust rooted in direct insight, a confidence born from the resonance between sacred teaching and innermost knowing, a recognition that what the scriptures and the awakened ones declare corresponds to something already intuited in the depths of one's own being.

This faith is not belief in propositions that contradict experience or reason, but rather the firm acceptance—through both wisdom and direct perception—of truths that transcend the ordinary mind's capacity for conceptual grasp yet reveal themselves to the purified heart. When the genuine teacher speaks of the Self that was never born and can never die, when the ancient texts proclaim the identity of individual consciousness with universal Consciousness, when the mystics testify to a peace beyond all comprehension—something within the sincere seeker trembles with recognition, as if remembering what has always been known but temporarily forgotten.

This faith provides the foundation upon which the entire edifice of spiritual practice is built. Without it, the aspirant lacks the conviction necessary to sustain effort through difficulties, the confidence to persist when progress seems absent, the willingness to surrender cherished beliefs and comfortable identities in service of truth. With it, the path unfolds naturally, each step revealing new vistas that confirm and deepen the initial intuition that drew one toward the sacred mystery in the first place.

Shraddha is simultaneously gift and achievement, grace and attainment. It descends upon the prepared heart like rain upon plowed earth, yet it must also be cultivated through study, reflection, and the testing of spiritual propositions against lived experience. The aspirant learns to distinguish genuine faith—which opens and expands awareness—from mere belief, which closes and contracts understanding. True faith makes the mind supple and receptive; false belief makes it rigid and defensive.

As this virtue matures, it becomes the very means by which Reality is perceived. Just as physical eyes are required to perceive visible forms and ears necessary to detect sounds, so faith becomes the organ through which the soul apprehends the Ultimate. Not faith as opposed to knowledge, but faith as the deepest knowing—immediate, intimate, indubitable—that rises from the ground of being itself when all obscurations have been cleared and the witness stands naked before the witnessed, discovering that seer and seen have always been one undivided wholeness masquerading as multiplicity.

The Convergence of Virtues

These qualities—renunciation, calmness, self-control, self-withdrawal, forbearance, and faith—are not separate accomplishments to be acquired sequentially, like items checked off a list. Rather, they interpenetrate and support one another, forming an integrated whole that transforms consciousness from its ordinary fragmented state into the unified awareness capable of recognizing its own true nature.

Renunciation without calmness becomes mere aversion; calmness without self-control remains superficial; self-control without forbearance breeds rigidity; forbearance without faith lacks foundation. Yet when these virtues mature together, they create the conditions in which the great awakening can occur—not as something achieved through effort but as the natural revelation of what has always been present but veiled by ignorance, agitation, and misdirected attention.

The aspirant who cultivates these qualities discovers that spiritual transformation is not the acquisition of something new but the removal of obstructions, not the creation of a different self but the recognition of what the self has always been beneath its temporary identifications and conditioned patterns. Like clouds dispersing to reveal the sun that has never ceased to shine, or like the cleaning of a mirror to restore its native reflective capacity, the foundational virtues clear away the accumulated obscurations that prevent the soul from knowing itself.

The Return to Source

At journey's end—which is simultaneously its beginning, for the seeker never left the place toward which the search was directed—the multiplicity of virtues dissolves into the simplicity of pure being. The one who has walked this path discovers that Brahman, the Absolute Reality, was never truly distant or foreign, never genuinely other than one's own deepest nature. All the practices, all the disciplines, all the virtues were not means of reaching some far-off destination but ways of removing the barriers we ourselves constructed between what we are and what we think we are.

In that recognition, a great peace descends—or rather, has always been present but is finally acknowledged. The search ends not in finding what was lost but in realizing what was never absent. The questions that drove the spiritual quest dissolve not through being answered but through being outgrown, like children's concerns that lose relevance when maturity dawns.

This is the fruit of the foundational virtues: not spiritual achievement to be displayed, not exotic experiences to be recounted, but the simple, profound ordinariness of being what one has always been, seeing what has always been visible, resting in what has never moved. The mystical journey, traveled through such effort and discipline, reveals itself finally as the cosmic joke—that we sought everywhere for what we could never lose, that we struggled mightily to become what we have never ceased to be, that the kingdom we longed for was never elsewhere but always within, always here, always now, waiting only for recognition.

And in that recognition, the soul rests—not in achievement but in completion, not in arrival but in homecoming, not in becoming something new but in remembering what is eternally true. The path to Brahman is revealed as Brahman itself, the seeker discovered as the sought, the journey and the destination merged in the eternal present where all distinctions collapse into the luminous silence from which they first emerged and to which they eternally return.

Οι Θεμελιώδεις Αρετές στον Δρόμο προς το Βράχμαν

 

(Ένα Δοκίμιο για τις Απαραίτητες Ιδιότητες για την Πραγμάτωση του Εαυτού)

 

Το Κατώφλι του Αιώνιου

 

Υπάρχει, πέρα από τον θόρυβο της αγοράς και τα πυρετώδη όνειρα της φιλοδοξίας, ένας δρόμος που στρίβει προς το άπειρο. Δεν είναι σκαλισμένος σε πλαγιές βουνών, ούτε απλώνεται μέσα από ερήμους. Αντίθετα, ξεδιπλώνεται μέσα στα σιωπηλά δωμάτια της ψυχής, όπου ο αναζητητής ανακαλύπτει ότι το ταξίδι της επιστροφής ξεκινά ακριβώς εκεί όπου πάντοτε βρισκόταν. Η αρχαία σοφία μιλά για ορισμένες ιδιότητες —όχι αποκτήματα από έξω, αλλά αποκαλύψεις από μέσα— που πρέπει να καλλιεργηθούν από εκείνους που επιθυμούν να γνωρίσουν την Υπέρτατη Πραγματικότητα, εκείνη την άρρητη παρουσία που κάποιοι ονομάζουν Βράχμαν, άλλοι το Απόλυτο και άλλοι απλώς Αλήθεια.

 

Αυτές οι αρετές δεν είναι στολίδια που φοριούνται για επίδειξη, ούτε επιτεύγματα που συσσωρεύονται σαν νομίσματα σε πορτοφόλι. Είναι μεταμορφώσεις της ίδιας της συνείδησης, θεμελιώδεις αναδιατάξεις της αντίληψης που επιτρέπουν στο πέπλο της ψευδαίσθησης να πέσει, αποκαλύπτοντας αυτό που πάντοτε υπήρχε αλλά ποτέ δεν είχε φανεί. Όπως ο γλύπτης δεν δημιουργεί το άγαλμα αλλά απλώς αφαιρεί την περιττή πέτρα, έτσι και ο ασκούμενος δεν κατασκευάζει την πνευματική πραγμάτωση αλλά απομακρύνει τα εμπόδια που την εμποδίζουν να αναγνωριστεί.

 

Ο αναζητητής στέκεται στο κατώφλι, κοιτάζοντας σε ένα χάσμα μυστηρίου που είναι ταυτόχρονα κενό και πλήρες, σιωπή και τραγούδι. Ο συνηθισμένος νους αποστρέφεται από τέτοιο παράδοξο, αναζητώντας το στέρεο έδαφος της βεβαιότητας και τις φωτεινές άκρες του ορισμού. Ωστόσο, ο μυστικός δρόμος απαιτεί διαφορετικό θάρρος: την προθυμία να διαλυθεί κανείς σε αυτό που δεν μπορεί να συλληφθεί, να γίνει οικείος με το ανείπωτο, να αναπαυθεί στο αβάθιστο έδαφος όπου όλες οι διακρίσεις καταρρέουν σε αδιαφοροποίητη επίγνωση.

 

Βαιράγκια — Η Μεγάλη Απόθεση

 

Στα βαθύτερα βάθη της ανθρώπινης καρδιάς καίει μια φωτιά που καταναλώνει ό,τι αγγίζει, αφήνοντας μόνο στάχτη και λαχτάρα. Αυτή είναι η φωτιά της επιθυμίας, η ακόρεστη πείνα που οδηγεί τα όντα από ηδονή σε ηδονή, σαν πεταλούδες που γυρίζουν γύρω από μια φλόγα που συνεχώς απομακρύνεται. Ο κοσμικός άνθρωπος, μεθυσμένος από την υπόσχεση της ολοκλήρωσης, κυνηγά σκιές στο τοπίο της εμπειρίας, χωρίς ποτέ να αναγνωρίζει ότι η ικανοποίηση διαφεύγει διαρκώς ακριβώς επειδή αναζητείται σε αντικείμενα που δεν μπορούν να την περιέχουν.

 

Το Βαιράγκια, που οι σοφοί ονομάζουν απάρνηση ή αδιαφορία, δεν γεννιέται από πικρή απογοήτευση ή κυνική κούραση από τον κόσμο, αλλά από μια βαθιά όραση — μια διεισδυτική ματιά που αντιλαμβάνεται τη θεμελιώδη φύση όλης της υπό όρους ύπαρξης. Όπως κάποιος που έχει γευτεί νέκταρ και δεν μπορεί πια να ικανοποιηθεί από ζαχαρόνερο, έτσι η ψυχή που ξυπνά αρχίζει να αναγνωρίζει το λεπτό δηλητήριο που κρύβεται ακόμα και στις πιο γλυκές από τις χρονικές ηδονές. Η χαρά της κατοχής περιέχει τον σπόρο της απώλειας· η έκσταση της ένωσης κρύβει την αγωνία του χωρισμού· η δόξα της κοσμικής επιτυχίας συγκαλύπτει το άδειο κενό που ακολουθεί την αναγνώριση.

 

Αυτή η αρετή δεν είναι η καταναγκαστική καταστολή των φυσικών επιθυμιών, ούτε η σκληρή αυτομαστίγωση εκείνων που πολεμούν ενάντια στην ίδια τους την ανθρωπιά. Αντίθετα, αναδύεται οργανικά όταν η καθαρή όραση διαλύει τον μαγνητισμό που κάνει τα παροδικά πράγματα να φαίνονται μόνιμα, τις περιορισμένες ηδονές άπειρες και τις αποσπασματικές εμπειρίες ολόκληρες. Ο απαρνητής δεν εγκαταλείπει τον κόσμο από μίσος αλλά απελευθερώνει την προσκόλληση μέσω της κατανόησης, σαν κάποιον που σταματά να πιάνει αντανακλάσεις στο νερό όταν συνειδητοποιεί ότι δεν μπορούν ποτέ να συλληφθούν.

 

Ακόμα και οι υψηλότερες καταστάσεις συνείδησης, ακόμα και οι εξυψωμένες εμπειρίες που είναι διαθέσιμες σε εκλεπτυσμένα όντα σε λεπτούς κόσμους —αυτό που τα κείμενα ονομάζουν «Βραχματικότητα»— αναγνωρίζονται ως τελικά μη ικανοποιητικές, διότι και αυτές αναδύονται και παρέρχονται στον απέραντο ωκεανό του όντος και του μη όντος. Η ψυχή που έχει ρίξει μια ματιά στο Αιώνιο δεν μπορεί πια να μπερδεύει το χρονικό με το απόλυτο καταφύγιο, όσο υπέροχη κι αν είναι η εμφάνισή του. Αυτή η ριζική απογοήτευση από ό,τι έρχεται και φεύγει γίνεται το εύφορο έδαφος στο οποίο ριζώνει η αληθινή απελευθέρωση.

 

Σάμα — Η Ηρεμία της Καταιγίδας

 

Φανταστείτε μια λίμνη της οποίας η επιφάνεια αναταράσσεται συνεχώς από τον άνεμο, τα νερά της στροβιλίζονται σε αμέτρητα κύματα που πιάνουν το φως και το ρίχνουν σε χίλιες αποσπασματικές αντανακλάσεις. Καμία καθαρή εικόνα δεν μπορεί να σχηματιστεί σε τέτοια ταραχή· το φεγγάρι από πάνω παραμένει αόρατο στα ανήσυχα νερά από κάτω. Έτσι συμβαίνει και με τον νου που πηδά ασταμάτητα από αντικείμενο σε αντικείμενο, χωρίς ποτέ να ξεκουράζεται, χωρίς ποτέ να ηρεμεί, διασκορπίζοντας αιώνια την προσοχή του στην άπειρη πολλαπλότητα των φαινομένων.

 

Η Σάμα —εκείνη η ιερή ηρεμία που οι μύστες εκτιμούν πάνω από κάθε κοσμικό πλούτο— αναδύεται όταν ο νους σταδιακά αποσύρει τις προς τα έξω ρέουσες ενέργειές του και αρχίζει να σταθεροποιείται στη δική του φωτεινή φύση. Αυτό δεν είναι η θαμπή νωθρότητα του ύπνου, ούτε η καταναγκαστική συγκέντρωση εκείνου που προσπαθεί να κρατήσει την προσοχή με καθαρή θέληση. Αντίθετα, μοιάζει με τη φυσική καθίζηση που συμβαίνει όταν θολό νερό αφήνεται ατάραχο: σταδιακά, αναπόφευκτα, τα ιζήματα βυθίζονται και η διαύγεια εμφανίζεται από μόνη της.

 

Ο ασκούμενος μαθαίνει, μέσω υπομονετικής παρατήρησης, να βλέπει την θεμελιώδη μη ικανοποιητικότητα που διαπερνά κάθε αισθητηριακή εμπειρία. Κάθε ηδονή περιέχει μέσα της το σκουλήκι της κόπωσης· κάθε απόκτημα φέρνει νέες ανησυχίες διατήρησης και απώλειας· κάθε σχέση κουβαλά το βάρος της προσδοκίας και τη σκιά του αναπόφευκτου χωρισμού. Αυτό δεν είναι απαισιοδοξία αλλά καθαρή ματιά στην πραγματικότητα, η αμείλικτη αναγνώριση της ύπαρξης όπως πραγματικά παρουσιάζεται και όχι όπως την επιθυμούμε απεγνωσμένα να είναι.

 

Καθώς αυτή η κατανόηση βαθαίνει, συμβαίνει κάτι θαυμαστό: η συνήθης ορμή του νου προς τα εξωτερικά αντικείμενα αρχίζει να επιβραδύνεται, σαν ποτάμι που πλησιάζει τη θάλασσα. Η μαγνητική έλξη της αισθητηριακής γοητείας εξασθενεί· η τυραννία της λαχτάρας χαλαρώνει τη λαβή της. Στην προκύπτουσα ηρεμία, ο νους ανακαλύπτει την ικανότητά του να αναπαύεται στον εαυτό του, στραμμένος ακλόνητα προς εκείνο το άρρητο Τέλος που δεν έχει θέση στο χώρο, ούτε θέση στον χρόνο, αλλά παραμένει πιο οικείο από την ανάσα, πιο θεμελιώδες από τον χτύπο της καρδιάς.

 

Αυτή η στροφή προς τα μέσα δεν είναι διαφυγή από την πραγματικότητα αλλά κίνηση προς το Πραγματικό, μακριά από τον ατέλειωτο πολλαπλασιασμό των φαινομένων προς την σιωπηλή πηγή από την οποία αναδύονται όλα τα φαινόμενα.

 

Ντάμα — Η Ιερή Πειθαρχία

 

Τα αισθητήρια όργανα είναι σαν άγρια άλογα, το καθένα τραβάει προς τη δική του κατεύθυνση, το καθένα απαιτεί να ικανοποιηθεί. Τα μάτια πεινούν για όμορφες μορφές· τα αυτιά τεντώνονται προς ευχάριστους ήχους· η γλώσσα λαχταρά γευστικές γεύσεις· το δέρμα αναζητά ευχάριστες αισθήσεις· η μύτη κυνηγά ευωδιαστές μυρωδιές. Ταυτόχρονα, οι εσωτερικές ικανότητες —φαντασία, μνήμη, συναίσθημα— παράγουν τις δικές τους θορυβώδεις απαιτήσεις, υφαίνοντας ατελείωτες αφηγήσεις παρελθόντος και μέλλοντος, ελπίδας και φόβου, έλξης και αποστροφής.

 

Η Ντάμα —εκείνη η αρετή του αυτοελέγχου ή της κυριαρχίας— δεν συνίσταται ούτε σε βίαιη καταστολή ούτε σε επιεική άδεια, αλλά στην έξυπνη ανακατεύθυνση αυτών των ενεργειών προς την τελική τους πηγή. Ο μύστης κατανοεί ότι τα ίδια τα αισθητήρια δεν είναι εχθροί που πρέπει να καταστραφούν, αλλά όργανα που έχουν κατευθυνθεί λανθασμένα, σαν εργαλεία που χρησιμοποιούνται για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους για τους οποίους σχεδιάστηκαν. Το μάτι που καταναλώνει ασταμάτητα οπτικά ερεθίσματα μπορεί να διδαχθεί να κλείνει στη διαλογιστική κατάσταση, ανακαλύπτοντας το εσωτερικό φως που λάμπει ανεξάρτητα από οποιοδήποτε εξωτερικό αντικείμενο. Το αυτί που κυνηγά μελωδικούς ήχους μπορεί να μάθει να προσέχει την άηχη αντήχηση που υποκρύπτεται σε όλη την εκδήλωση.

 

Αυτή η στροφή προς τα μέσα των αισθητηριακών ικανοτήτων δεν είναι άρνηση της πραγματικότητάς τους αλλά αποκατάσταση της σωστής τους λειτουργίας. Όπως ένα ποτάμι που έχει ξεχειλίσει από τις όχθες του πρέπει να οδηγηθεί πίσω στο κανάλι του, έτσι και οι προς τα έξω ρέουσες ενέργειες της αντίληψης πρέπει να επιστραφούν στα αντίστοιχα κέντρα τους — εκείνα τα λεπτά σημεία μέσα στη συνείδηση όπου το εξωτερικό συναντά το εσωτερικό, όπου το περιορισμένο συνδέεται με το απεριόριστο, όπου το μερικό διαλύεται στο καθολικό.

 

Ο ασκούμενος ανακαλύπτει ότι κάθε αισθητήριο όργανο, όταν αποσυρθεί από τα συνήθη αντικείμενά του και εδραιωθεί στην πηγή του, αποκαλύπτει μια διάσταση ειρήνης και σταθερότητας που προηγουμένως ήταν άγνωστη. Τα ανήσυχα μάτια, που δεν τρέχουν πια πίσω από κάθε περαστική μορφή, βρίσκουν ανάπαυση στη άμορφη επίγνωση που αντιλαμβάνεται όλες τις μορφές χωρίς να ορίζεται από καμία. Ο φλύαρος νους, που δεν υφαίνει πια τα ατελείωτα σχόλιά του, ανακαλύπτει τη σιωπή που περιέχει όλο τον λόγο χωρίς να διαταράσσεται από θόρυβο.

 

Αυτή είναι δουλειά υπομονετικών ετών, που δεν επιτυγχάνεται με βία αλλά με ήπια επιμονή, δεν κατακτάται με προσπάθεια αλλά επιτρέπεται μέσω της κατανόησης. Όπως η σταδιακή εξημέρωση ενός άγριου ζώου μέσω καλοσύνης και συνέπειας, έτσι και τα αισθητήρια μαθαίνουν σιγά-σιγά να εμπιστεύονται έναν νέο κύριο, έναν που δεν τα εκμεταλλεύεται για φευγαλέες ηδονές αλλά τα καθοδηγεί προς την ίδια τους την βαθύτερη ολοκλήρωση.

 

Ουπαράτι — Η Μεγάλη Απόσυρση

 

Πέρα από τον απλό έλεγχο των αισθήσεων υπάρχει μια βαθύτερη μεταμόρφωση, την οποία οι σοφοί ονομάζουν ουπαράτι — εκείνη η υπέρτατη αυτο-απόσυρση στην οποία η ίδια η λειτουργία του νου παύει να επηρεάζεται από εξωτερικές συνθήκες. Αυτό δεν είναι αδιαφορία που γεννιέται από εξάντληση ούτε απόσπαση που προκύπτει από απογοήτευση, αλλά μια βαθιά ανεξαρτησία ριζωμένη στην αναγνώριση του τι πραγματικά έχει σημασία και τι είναι απλώς επιφανειακό.

 

Φανταστείτε ένα λωτό που φυτρώνει σε λασπωμένα νερά αλλά παραμένει ανέπαφος από τη λάσπη, τα πέταλά του παρθένα παρά τη θολότητα από την οποία αναδύεται. Ή σκεφτείτε ένα καθαρό κρύσταλλο που αντανακλά όποιο χρώμα τοποθετηθεί μπροστά του αλλά δεν χρωματίζεται το ίδιο από καμία αντανάκλαση. Τέτοιος είναι ο νους που έχει εδραιωθεί στην ουπαράτι: πλήρως παρών στον κόσμο των φαινομένων, λειτουργεί κατάλληλα σε απόκριση στις συνθήκες, αλλά θεμελιωδώς ανεπηρέαστος στον πυρήνα του, διατηρώντας ένα εσωτερικό καταφύγιο ειρήνης που κανένα εξωτερικό γεγονός δεν μπορεί να παραβιάσει.

 

Αυτή η αρετή αντιπροσωπεύει μια ριζική αλλαγή στο κέντρο βάρους του ανθρώπου, μια μετανάστευση της ταυτότητας από την περιφέρεια προς το κέντρο, από την περιφέρεια της εμπειρίας προς την ήσυχη καρδιά της. Ο συνηθισμένος άνθρωπος ταυτίζεται πλήρως με τη ροή των ψυχικών και συναισθηματικών καταστάσεων, ανεβοκατεβαίνει με κάθε κύμα ηδονής και πόνου, επιτυχίας και αποτυχίας, επαίνου και μομφής. Όμως εκείνος που έχει εδραιωθεί στην ουπαράτι έχει ανακαλύψει ότι η ίδια η επίγνωση —η καθαρή, παρατηρητική συνείδηση— παραμένει ανέπαφη από το περιεχόμενο που φωτίζει, όπως ο χώρος που ποτέ δεν αλλάζει από τα αντικείμενα που περιέχει.

 

Τα εξωτερικά αντικείμενα και γεγονότα συνεχίζουν να αναδύονται στην αντίληψη, αλλά δεν διεισδύουν πια στην ουσία του τι είναι κανείς. Εμφανίζονται σαν σύννεφα που περνούν στον ουρανό, σαν εικόνες που προβάλλονται σε οθόνη, σαν κύματα που ανεβοκατεβαίνουν στην επιφάνεια του ωκεανού. Ο νους τα παρατηρεί με αταραξία, ούτε αρπάζοντας τις ευχάριστες εμπειρίες ούτε αποστρεφόμενος τις δύσκολες, παραμένοντας στη δική του φύση με ακλόνητη σταθερότητα.

 

Αυτή είναι η ειρήνη που υπερβαίνει κάθε κατανόηση, η ανάπαυση που δεν εξαρτάται από ευχάριστες συνθήκες, η χαρά που δεν χρειάζεται εξωτερική αιτία. Ανακαλύπτεται όχι μέσω διευθέτησης εξωτερικών συνθηκών αλλά μέσω της βαθιάς αναγνώρισης του τι ήταν πάντοτε κανείς κάτω από την ταραγμένη επιφάνεια της ψυχολογικής δραστηριότητας — εκείνη η αμετάβλητη επίγνωση μέσα στην οποία συμβαίνει κάθε αλλαγή, εκείνος ο σιωπηλός μάρτυρας μπροστά στον οποίο ξεδιπλώνεται ολόκληρο το δράμα της ύπαρξης.

 

Τιτίκσα — Η Αλχημεία του Πόνου

 

Ο πνευματικός δρόμος οδηγεί αναπόφευκτα μέσα από περιοχές δυσφορίας, μέσα από ερήμους ξηρασίας και σκοτεινές νύχτες της ψυχής. Το σώμα γερνά και αδυνατίζει· οι σχέσεις απογοητεύουν· τα αγαπημένα σχέδια καταρρέουν· ο κόσμος αρνείται να συμμορφωθεί με τις προσδοκίες μας. Αυτές οι δοκιμασίες —είτε χονδροειδής σωματικός πόνος είτε λεπτή ψυχολογική ταλαιπωρία— δοκιμάζουν τη δέσμευση του ασκούμενου, αποκαλύπτοντας το βάθος της κατανόησης και την γνησιότητα της πνευματικής ωριμότητας.

 

Η Τιτίκσα, εκείνη η ευγενής αντοχή που οι μύστες καλλιεργούν με τόση φροντίδα, δεν είναι το σφίξιμο των δοντιών σε στωϊκή παραίτηση, ούτε η παθητική αποδοχή κακοποίησης ή αδικίας. Αντίθετα, είναι μια βαθιά αλλαγή στη σχέση με τη δυσκολία, ριζωμένη στην κατανόηση ότι οι εξωτερικές συνθήκες έχουν μόνο τη δύναμη που τους δίνουμε μέσω των αντιδραστικών μας μοτίβων. Ο πόνος είναι αναπόφευκτος —αυτό το αναγνωρίζουν οι σοφοί— αλλά η οδύνη που προκύπτει από την αντίσταση στον πόνο, από την ψυχική επεξεργασία που μετατρέπει την αίσθηση σε ιστορία, από τον φοβισμένο προκαταβολικό φόβο για μελλοντική δυσκολία ή την πικρή αναπόληση προηγούμενου τραύματος —αυτή είναι προαιρετική.

 

Ο ασκούμενος μαθαίνει να συναντά την ταλαιπωρία με μια ποιότητα παρουσίας που ούτε φεύγει ούτε πολεμά, ούτε δραματοποιεί ούτε αρνείται. Όπως ένας έμπειρος ναυτικός που δεν μπορεί να ελέγξει τον άνεμο αλλά μπορεί να ρυθμίσει τα πανιά, έτσι ο ασκούμενος ανακαλύπτει την ελευθερία να επιλέξει την απόκριση αντί να είναι φυλακισμένος σε μηχανική αντίδραση. Η σωματική δυσφορία αναγνωρίζεται χωρίς υπερβολή· η συναισθηματική αναταραχή παρατηρείται χωρίς ταύτιση· η εξωτερική αντίθεση σημειώνεται χωρίς την κατασκευή περίπλοκων αφηγήσεων θυματοποίησης ή δικαιολογημένης πικρίας.

 

Αυτή η αντοχή είναι ριζωμένη σε μια βαθύτερη όραση που αντιλαμβάνεται την παροδική φύση κάθε υπό όρους εμπειρίας. Όπως η πρωινή ομίχλη αναπόφευκτα διαλύεται όταν ανατέλλει ο ήλιος, έτσι και όλες οι ταλαιπωρίες —όσο συμπαγείς και μόνιμες κι αν φαίνονται— αναγνωρίζονται ως προσωρινοί επισκέπτες στον απέραντο χώρο της επίγνωσης. Έρχονται χωρίς πρόσκληση και φεύγουν χωρίς άδεια, αναδύονται και παρέρχονται σύμφωνα με αιτίες και συνθήκες πολύ πέρα από τον έλεγχο ή την ευθύνη του ατόμου.

 

Επιπλέον, ο ώριμος ασκούμενος αρχίζει να βλέπει τη δυσκολία την ίδια ως ιερό δάσκαλο, μια σκληρή χάρη που απογυμνώνει την ψευδαίσθηση και αποκαλύπτει αυτό που είναι πραγματικά ακατάστρεπτο. Στη φωτιά της ταλαιπωρίας καίγονται τα ψεύτικα καταφύγια, εκτίθενται οι ρηχές κατανοήσεις, αποδεικνύονται ανεπαρκή τα επιφανειακά παρηγορητικά. Αυτό που μένει μετά από αυτή την κάθαρση δεν είναι το σπασμένο υπόλειμμα ενός ηττημένου πνεύματος αλλά ο διαμαντένιος πυρήνας της ίδιας της συνείδησης, εκείνο που δεν μπορεί να βλαφθεί από καμία συνθήκη διότι δεν είναι πράγμα που μπορεί να καταστραφεί αλλά ο ίδιος ο χώρος μέσα στον οποίο αναδύονται και παρέρχονται όλα τα πράγματα.

 

Σράντχα — Το Φως της Πίστης

 

Στη βάση κάθε πνευματικής προσπάθειας βρίσκεται μια ιδιότητα την οποία οι σύγχρονοι νόες συχνά παρερμηνεύουν, απορρίπτοντάς την ως τυφλή πίστη ή ευσεβή πόθο. Ωστόσο η Σράντχα —εκείνη η βαθιά πίστη που οι σοφοί κηρύσσουν απαραίτητη για την πραγμάτωση— δεν είναι ούτε αντίθετη της λογικής ούτε εγκατάλειψη της διάκρισης. Αντίθετα, είναι μια βαθιά εμπιστοσύνη ριζωμένη σε άμεση ενόραση, μια βεβαιότητα που γεννιέται από την αντήχηση ανάμεσα στην ιερή διδασκαλία και την ενδότατη γνώση, μια αναγνώριση ότι όσα κηρύσσουν οι γραφές και οι αφυπνισμένοι συμφωνούν με κάτι που ήδη έχει διαισθανθεί στα βάθη του ίδιου του είναι.

 

Αυτή η πίστη δεν είναι πίστη σε προτάσεις που αντιφάσκουν με την εμπειρία ή τη λογική, αλλά η σταθερή αποδοχή —μέσω και σοφίας και άμεσης αντίληψης— αληθειών που υπερβαίνουν την ικανότητα του συνηθισμένου νου για εννοιολογική σύλληψη, αλλά αποκαλύπτονται στην καθαρισμένη καρδιά. Όταν ο γνήσιος δάσκαλος μιλά για τον Εαυτό που ποτέ δεν γεννήθηκε και ποτέ δεν μπορεί να πεθάνει, όταν τα αρχαία κείμενα διακηρύσσουν την ταυτότητα της ατομικής συνείδησης με την καθολική Συνείδηση, όταν οι μύστες μαρτυρούν μια ειρήνη πέρα από κάθε κατανόηση —κάτι μέσα στον ειλικρινή αναζητητή τρέμει από αναγνώριση, σαν να θυμάται αυτό που πάντοτε γνώριζε αλλά προσωρινά ξέχασε.

 

Αυτή η πίστη παρέχει το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται ολόκληρο το οικοδόμημα της πνευματικής πρακτικής. Χωρίς αυτήν, ο ασκούμενος στερείται της πεποίθησης που χρειάζεται για να διατηρήσει την προσπάθεια μέσα από δυσκολίες, της αυτοπεποίθησης να επιμείνει όταν η πρόοδος φαίνεται ανύπαρκτη, της προθυμίας να παραδώσει αγαπημένες πεποιθήσεις και άνετες ταυτότητες στην υπηρεσία της αλήθειας. Με αυτήν, ο δρόμος ξεδιπλώνεται φυσικά, κάθε βήμα αποκαλύπτει νέους ορίζοντες που επιβεβαιώνουν και εμβαθύνουν την αρχική διαίσθηση που τον τράβηξε προς το ιερό μυστήριο εξαρχής.

 

Η Σράντχα είναι ταυτόχρονα δώρο και επίτευγμα, χάρη και κατάκτηση. Κατεβαίνει στην προετοιμασμένη καρδιά σαν βροχή σε οργωμένη γη, αλλά πρέπει επίσης να καλλιεργηθεί μέσω μελέτης, στοχασμού και δοκιμής των πνευματικών προτάσεων απέναντι στην βιωμένη εμπειρία. Ο ασκούμενος μαθαίνει να διακρίνει την γνήσια πίστη —που ανοίγει και διευρύνει την επίγνωση— από την απλή πίστη, που κλείνει και συστέλλει την κατανόηση. Η αληθινή πίστη κάνει τον νου ευλύγιστο και δεκτικό· η ψευδής πίστη τον κάνει άκαμπτο και αμυντικό.

 

Καθώς αυτή η αρετή ωριμάζει, γίνεται το ίδιο το μέσο με το οποίο αντιλαμβάνεται κανείς την Πραγματικότητα. Όπως τα φυσικά μάτια χρειάζονται για να δουν ορατές μορφές και τα αυτιά για να συλλάβουν ήχους, έτσι η πίστη γίνεται το όργανο μέσω του οποίου η ψυχή συλλαμβάνει το Υπέρτατο. Όχι πίστη ως αντίθεση στη γνώση, αλλά πίστη ως η βαθύτερη γνώση —άμεση, οικεία, αναμφισβήτητη— που αναδύεται από το έδαφος του ίδιου του είναι όταν όλα τα εμπόδια έχουν απομακρυνθεί και ο μάρτυρας στέκεται γυμνός μπροστά στο μαρτυρούμενο, ανακαλύπτοντας ότι ο βλέπων και το βλεπόμενο ήταν πάντοτε μία αδιαίρετη ολότητα που μεταμφιέζεται σε πολλαπλότητα.

 

Η Σύγκλιση των Αρετών

 

Αυτές οι ιδιότητες —απάρνηση, ηρεμία, αυτοέλεγχος, αυτο-απόσυρση, αντοχή και πίστη— δεν είναι ξεχωριστά επιτεύγματα που πρέπει να αποκτηθούν διαδοχικά, σαν στοιχεία σε λίστα ελέγχου. Αντίθετα, αλληλοδιεισδύουν και υποστηρίζουν η μία την άλλη, σχηματίζοντας ένα ολοκληρωμένο σύνολο που μεταμορφώνει τη συνείδηση από την συνηθισμένη κατακερματισμένη κατάστασή της σε ενιαία επίγνωση ικανή να αναγνωρίσει τη δική της αληθινή φύση.

 

Η απάρνηση χωρίς ηρεμία γίνεται απλή αποστροφή· η ηρεμία χωρίς αυτοέλεγχο παραμένει επιφανειακή· ο αυτοέλεγχος χωρίς αντοχή γεννά ακαμψία· η αντοχή χωρίς πίστη στερείται θεμελίου. Όμως όταν αυτές οι αρετές ωριμάσουν μαζί, δημιουργούν τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορεί να συμβεί η μεγάλη αφύπνιση —όχι ως κάτι που επιτυγχάνεται με προσπάθεια αλλά ως η φυσική αποκάλυψη αυτού που πάντοτε υπήρχε αλλά ήταν καλυμμένο από άγνοια, ταραχή και λανθασμένη προσοχή.

 

Ο ασκούμενος που καλλιεργεί αυτές τις ιδιότητες ανακαλύπτει ότι η πνευματική μεταμόρφωση δεν είναι η απόκτηση κάτι καινούργιου αλλά η αφαίρεση εμποδίων, όχι η δημιουργία ενός διαφορετικού εαυτού αλλά η αναγνώριση αυτού που ο εαυτός πάντοτε ήταν κάτω από τις προσωρινές ταυτίσεις και τα αιτιακά του μοτίβα. Όπως τα σύννεφα διαλύονται αποκαλύπτοντας τον ήλιο που ποτέ δεν έπαψε να λάμπει, ή όπως ο καθαρισμός ενός καθρέφτη αποκαθιστά την εγγενή αντανακλαστική του ικανότητα, έτσι οι θεμελιώδεις αρετές απομακρύνουν τις συσσωρευμένες σκιάσεις που εμποδίζουν την ψυχή να γνωρίσει τον εαυτό της.

 

Η Επιστροφή στην Πηγή

 

Στο τέλος του ταξιδιού —που είναι ταυτόχρονα και η αρχή του, διότι ο αναζητητής ποτέ δεν απομακρύνθηκε πραγματικά από τον τόπο προς τον οποίο κατευθυνόταν η αναζήτηση— η πολλαπλότητα των αρετών διαλύεται στην απλότητα του καθαρού είναι. Εκείνος που περπάτησε αυτόν τον δρόμο ανακαλύπτει ότι το Βράχμαν, η Απόλυτη Πραγματικότητα, δεν ήταν ποτέ πραγματικά μακριά ή ξένο, ποτέ γνήσια άλλο από τη βαθύτερη φύση του ίδιου του ανθρώπου. Όλες οι πρακτικές, όλες οι πειθαρχίες, όλες οι αρετές δεν ήταν μέσα για να φτάσει κανείς σε κάποιο μακρινό προορισμό αλλά τρόποι για να αφαιρεθούν τα εμπόδια που εμείς οι ίδιοι δημιουργήσαμε ανάμεσα σε αυτό που είμαστε και σε αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε.

 

Σε εκείνη την αναγνώριση, μια μεγάλη ειρήνη κατεβαίνει —ή μάλλον, πάντοτε υπήρχε αλλά τελικά αναγνωρίζεται. Η αναζήτηση τελειώνει όχι βρίσκοντας αυτό που χάθηκε αλλά συνειδητοποιώντας αυτό που ποτέ δεν έλειψε. Οι ερωτήσεις που οδήγησαν την πνευματική αναζήτηση διαλύονται όχι επειδή απαντώνται αλλά επειδή ξεπερνιούνται, όπως οι ανησυχίες των παιδιών χάνουν τη σημασία τους όταν έρχεται η ωριμότητα.

 

Αυτό είναι ο καρπός των θεμελιωδών αρετών: όχι πνευματικό επίτευγμα για επίδειξη, όχι εξωτικές εμπειρίες για αφήγηση, αλλά η απλή, βαθιά κανονικότητα του να είναι κανείς αυτό που πάντοτε ήταν, να βλέπει αυτό που πάντοτε ήταν ορατό, να αναπαύεται σε αυτό που ποτέ δεν κινήθηκε. Το μυστικό ταξίδι, που διανύθηκε με τόση προσπάθεια και πειθαρχία, αποκαλύπτεται τελικά ως το κοσμικό αστείο —ότι ψάχναμε παντού για αυτό που ποτέ δεν μπορούσαμε να χάσουμε, ότι αγωνιζόμασταν σκληρά για να γίνουμε αυτό που ποτέ δεν πάψαμε να είμαστε, ότι το βασίλειο που λαχταρούσαμε δεν ήταν ποτέ αλλού αλλά πάντοτε μέσα, πάντοτε εδώ, πάντοτε τώρα, περιμένοντας μόνο την αναγνώριση.

 

Και σε εκείνη την αναγνώριση, η ψυχή αναπαύεται —όχι σε επίτευγμα αλλά σε ολοκλήρωση, όχι σε άφιξη αλλά σε επιστροφή σπίτι, όχι στο να γίνει κάτι καινούργιο αλλά στο να θυμηθεί αυτό που είναι αιώνια αληθινό. Ο δρόμος προς το Βράχμαν αποκαλύπτεται ότι είναι το ίδιο το Βράχμαν, ο αναζητητής ανακαλύπτεται ότι είναι ο αναζητούμενος, το ταξίδι και ο προορισμός ενώνονται στο αιώνιο παρόν όπου όλες οι διακρίσεις καταρρέουν στη φωτεινή σιωπή από την οποία αρχικά αναδύθηκαν και στην οποία αιώνια επιστρέφουν.

 


 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

jKRISHNAMURTI / "The Only Revolution" Commentaries

jKRISHNAMURTI / "The Only Revolution" Commentaries
California: 3. The Sacred Emptiness: A Journey Through the Living Silence
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

RELIGION / Religions Commentaries

RELIGION / Religions Commentaries
18. The Luminous Path: A Journey Toward the Absolute
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Quotes

Constantinos’s quotes


"A "Soul" that out of ignorance keeps making mistakes is like a wounded bird with helpless wings that cannot fly high in the sky."— Constantinos Prokopiou

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Copyright

Copyright © Esoterism Academy 2010-2026. All Rights Reserved .

Intellectual property rights


The entire content of our website, including, but not limited to, texts, news, graphics, photographs, diagrams, illustrations, services provided and generally any kind of files, is subject to intellectual property (copyright) and is governed by the national and international provisions on Intellectual Property, with the exception of the expressly recognized rights of third parties.
Therefore, it is expressly prohibited to reproduce, republish, copy, store, sell, transmit, distribute, publish, perform, "download", translate, modify in any way, in part or in summary, without the express prior written consent of the Foundation. It is known that in case the Foundation consents, the applicant is obliged to explicitly refer via links (hyperlinks) to the relevant content of the Foundation's website. This obligation of the applicant exists even if it is not explicitly stated in the written consent of the Foundation.
Exceptionally, it is permitted to individually store and copy parts of the content on a simple personal computer for strictly personal use (private study or research, educational purposes), without the intention of commercial or other exploitation and always under the condition of indicating the source of its origin, without this in any way implies a grant of intellectual property rights.
It is also permitted to republish material for purposes of promoting the events and activities of the Foundation, provided that the source is mentioned and that no intellectual property rights are infringed, no trademarks are modified, altered or deleted.
Everything else that is included on the electronic pages of our website and constitutes registered trademarks and intellectual property products of third parties is their own sphere of responsibility and has nothing to do with the website of the Foundation.

Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας

Το σύνολο του περιεχομένου του Δικτυακού μας τόπου, συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικά αλλά όχι περιοριστικά, των κειμένων, ειδήσεων, γραφικών, φωτογραφιών, σχεδιαγραμμάτων, απεικονίσεων, παρεχόμενων υπηρεσιών και γενικά κάθε είδους αρχείων, αποτελεί αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας (copyright) και διέπεται από τις εθνικές και διεθνείς διατάξεις περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας, με εξαίρεση τα ρητώς αναγνωρισμένα δικαιώματα τρίτων.

Συνεπώς, απαγορεύεται ρητά η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, αντιγραφή, αποθήκευση, πώληση, μετάδοση, διανομή, έκδοση, εκτέλεση, «λήψη» (download), μετάφραση, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά η περιληπτικά χωρίς τη ρητή προηγούμενη έγγραφη συναίνεση του Ιδρύματος. Γίνεται γνωστό ότι σε περίπτωση κατά την οποία το Ίδρυμα συναινέσει, ο αιτών υποχρεούται για την ρητή παραπομπή μέσω συνδέσμων (hyperlinks) στο σχετικό περιεχόμενο του Δικτυακού τόπου του Ιδρύματος. Η υποχρέωση αυτή του αιτούντος υφίσταται ακόμα και αν δεν αναγραφεί ρητά στην έγγραφη συναίνεση του Ιδρύματος.

Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται η μεμονωμένη αποθήκευση και αντιγραφή τμημάτων του περιεχομένου σε απλό προσωπικό υπολογιστή για αυστηρά προσωπική χρήση (ιδιωτική μελέτη ή έρευνα, εκπαιδευτικούς σκοπούς), χωρίς πρόθεση εμπορικής ή άλλης εκμετάλλευσης και πάντα υπό την προϋπόθεση της αναγραφής της πηγής προέλευσής του, χωρίς αυτό να σημαίνει καθ’ οιονδήποτε τρόπο παραχώρηση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Επίσης, επιτρέπεται η αναδημοσίευση υλικού για λόγους προβολής των γεγονότων και δραστηριοτήτων του Ιδρύματος, με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή και δεν θα θίγονται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, δεν θα τροποποιούνται, αλλοιώνονται ή διαγράφονται εμπορικά σήματα.

Ό,τι άλλο περιλαμβάνεται στις ηλεκτρονικές σελίδες του Δικτυακού μας τόπου και αποτελεί κατοχυρωμένα σήματα και προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας τρίτων ανάγεται στη δική τους σφαίρα ευθύνης και ουδόλως έχει να κάνει με τον Δικτυακό τόπο του Ιδρύματος.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~