SUFISM - ΣΟΥΦΙΣΜΟΣ

ΣΟΥΦΙΣΜΟΣ – ΑΜΑΛ (ΤΟ ΕΡΓΟ), MURAQABAH (ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ, ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ JISM LATIF,  ΤΩΝ ΛΑΤΑΪΦ)), DHIKR (ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ -  ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ -  ΕΣΩΤΑΤΟ DHIKR),  (lā ilāha illā allāh… )                                                                                                                        

                            

• I. SIRR ALLAH - Fana’ fi ‘l-Haqq («Σβήσιμο» μέσα στο Πραγματικό), Wahdaniyah, Η Θεία Μοναδικότητα  / (Αl ‘ama, το ακατάληπτο) / Ahadiya, η ενότητα του όντος
• II. Akhfa ή Ikhfa, η Βαθιά Συνείδηση, Πράσινο / Nuqta-e-wahida, το Σημείο Ενότητας, Tajalliat, η Όραση της Θείας Ενότητας  (Huwiya, το «αυτό-είναι» - Aniya, το «εγω-είναι» - Wahidiya, η ενότητα στην πολλαπλότητα)
• III. Khafi, η Ενόραση, Μαύρο  (Nur, το Εσωτερικό Φως), Sirr, η «Αντίληψη» του εαυτού, ο Καθαρός Νους, Λευκό (Taqliyya-I-Sirr, η «εκκένωση» από το «εγώ»), Ruh, το Πνεύμα, ο Εννοιολογικός Νους, Κόκκινο (Tajliyya-I-Ruh, «Έκλαμψη» του Πνεύματος), Qalb, ο Εγωικός Νους, Κίτρινο (Tazkiah-I-Qalb, «Διάλυση» του Νου),
• IV. Nafs, (Tazkīyat an-nafs, Κάθαρση της ζωτικής ψυχής)
• V. Qalib, το Σώμα, Απάρνηση του υλικού κόσμου

...

The Hidden Treasure: A Journey Through the Veils of Being

 

Chapter I: The Ocean Without Shore

In the beginning—though there was no beginning, for eternity knows neither first breath nor final silence—there existed only the One. Not one among many, but One beyond all counting, beyond all conception, dwelling in an infinite solitude that was simultaneously perfect fullness. The mystics who have tasted even a single drop from this boundless ocean speak of it with trembling tongues, for human words are poor vessels to carry such wine. They call it Allah, the Divine Reality, the Absolute Being—yet even these names are merely fingers pointing at a moon that outshines all suns.

This Reality possesses a nature that fractures the mind trained in dualities. It is transcendent, dwelling in unapproachable light beyond all categories that human thought might construct, beyond all descriptions that the poets might weave. Yet simultaneously, mysteriously, impossibly—except that with the Divine, impossibility itself dissolves—this same Reality is more intimate to the seeker than the blood flowing through hidden veins, closer than the breath that rises and falls in the darkness of night. The sacred text whispers this paradox: "We are closer to him than his jugular vein." Closer than closeness itself, nearer than nearness, the Beloved dwells in a proximity that annihilates distance.

The great teachers of the mystical path speak of tawhid, the divine unity, but they do not mean merely that God is one rather than many. Such understanding, they say, is only the threshold, the outermost courtyard of the palace. True tawhid is the shattering recognition that nothing exists save this One Reality. All that the eye perceives, all that the mind conceives, all the thousand thousand worlds spinning in their celestial dance—these are not separate from the Divine but rather the infinite modes of Its self-disclosure, veils upon veils clothing an essence that remains forever beyond all veiling.

Picture, if you can, an ocean without boundaries or bottom, stretching infinitely in all directions. Now imagine that what we call the universe, what we call our world, our very selves, are but waves upon this ocean—never separate from it, impossible without it, eternally returning to it. The wave rises and imagines itself distinct, individual, other than the ocean. But the mystic knows: there is only ocean. There has only ever been ocean. The wave was always ocean, dreaming momentarily of separation.

Chapter II: The Beloved's Desire to Be Known

But why? Why does the Infinite, perfect in Its self-sufficiency, pour forth this cosmos of forms? Why does the Hidden create the manifest? The mystics preserve a sacred tradition, words whispered from the unseen realm: "I was a hidden treasure, and I loved to be known, so I created the world."

Here lies a mystery wrapped in mystery: the Divine longed. That which lacks nothing experienced desire. That which is perfect fullness knew a form of yearning—to behold Itself in the mirror of creation, to know Itself through the eyes of the lover. For love requires an other, requires relationship, requires the dance of union and separation, even if that otherness is ultimately an illusion, a divine play of veils.

And so the worlds cascaded forth, descending like waterfalls of light from the source of all sources. Not creation as the separation of Creator from created—for how can the Infinite be divided?—but emanation, self-disclosure, theophany. The Arabic masters called it tajalli, the self-revelation of the Divine in infinite forms. Each particle of existence becomes a word in the cosmic scripture, each being a verse in the eternal poem that the Beloved composes about Itself, to Itself, for the joy of Its own knowing.

The mystics discern levels upon levels of reality cascading from the primordial unity. There is this dense material realm where forms appear solid and separate, where the illusion of otherness holds its strongest grip on the sleeping soul. But beyond it—or perhaps more accurately, interpenetrating it—lie subtler worlds: the imaginal realm (alam al-mithal) where meanings take form and symbols breathe with their own life; the spiritual kingdoms where angels of light worship in ecstatic dissolution; and beyond even these, dimensions of reality for which human language possesses no names.

All flows from the Source like rivers from a mountain none can see. All returns to the Source like rivers to an ocean that was their origin and essence all along. The cycle is not linear but eternal, not temporal but ever-present. Creation is not an event that happened once in some distant past; it is the perpetual act of the Divine breathing forth the universes in each moment, in each now that is all nows.

Chapter III: The Human Soul—Divine Seed in Mortal Soil

Among all created things, the human being holds a particular mystery, carries a particular burden and blessing. The mystics teach that the soul—that essence of consciousness dwelling temporarily in flesh—originates from the Divine itself. "I breathed into him of My spirit," the revelation declares. Thus each human bears within the secret chamber of the heart a spark of the Divine fire, an ember of that eternal light.

This is what the sages mean when they say humanity was created "in the image" of the Divine. Not that God possesses a physical form that we mirror, but that the essential attributes of the Real are inscribed, though hidden, in the depths of human consciousness. We are made as khalifa, as representatives and vicegerents, carrying the trust of divine names and qualities into the realm of manifestation.

Yet here is the ache, the wound from which all spiritual longing flows: the soul has forgotten. Descended into the dense realm of matter, clothed in layers of flesh and ego and the thousand desires of the lower self (nafs), the soul has become veiled from its own reality. It looks outward at the multiplicity of forms and forgets the unity from which it came. It identifies with the temporary—this body, this personality, these passing thoughts and emotions—and forgets its eternal nature.

The ego erects its walls, builds its kingdom of illusion, declares "I am separate, I am autonomous, I am this small self." It chases after shadows, seeking satisfaction in things that cannot satisfy, building homes in a realm of constant flux and decay. The attachments multiply like chains, binding the soul to the wheel of becoming, keeping it circling in the realm of forms, always hungry, never filled.

And yet—here is grace, here is the whisper of hope—the forgetting is not complete. Deep in the night of the soul, there echoes still a memory of its origin, a homesickness for a home it cannot name. The Beloved has not abandoned the lover, even in the exile of forgetfulness. "Wherever you turn, there is the Face of God," the revelation promises. The Divine remains always present, always near, waiting with infinite patience for the moment when the soul begins to turn back toward its Source.

This is the relationship at the heart of the mystical path: lover and Beloved, seeker and sought, the soul yearning upward while the Divine pours down grace. The separation is real in experience yet illusory in essence—real enough to generate the sacred fire of longing, illusory enough that union has never truly been broken. We are, the mystics say, like someone dreaming of being exiled from home while sleeping in their own bed, dreaming of searching for treasure while sitting upon it.

Chapter IV: The Path of Return—Polishing the Mirror

How does the soul awaken from its dream of separation? How does it return to conscious union with its Source? The mystical path, called tariqa, is the ancient way of return, walked by countless seekers across the generations, a journey simultaneously inner and infinite.

This path demands a radical purification, a stripping away of all that is false, all that obscures the soul's innate radiance. The heart, say the mystics, is like a mirror that reflects the Divine light—but it has become covered with the rust of worldly attachments, the dust of ego and desire. The spiritual work is polishing this mirror until it can once again reflect without distortion the face of the Beloved.

The seeker rarely walks this path alone. The tradition recognizes the necessity of the spiritual guide, the sheikh or murshid, one who has traveled the way and can illuminate the darkness for those who follow. This is not mere pedagogy but transmission, the passing of a light from heart to heart, the guidance of one who knows the territory of the soul from direct experience. The relationship between guide and disciple becomes a mirror of that between the Divine and the soul—one of love, surrender, and transformation.

Central to the path is the practice called dhikr, the remembrance of the Divine. This is not mere intellectual recollection but a practice of total absorption, the repetitive invocation of the divine names until the veil between the one who remembers and the One remembered dissolves. Allah, Allah, Allah—the syllables become heartbeat, become breath, become the rhythm of existence itself. In this remembrance, the soul begins to awaken from its slumber, begins to recall what it has always been.

The traveler on this path moves through stations (maqamat)—repentance, renunciation, patience, gratitude, trust—each a stage of transformation, a death to what was and a birth into what is becoming. These are not beliefs to be adopted but states to be embodied, lived truths that remake the soul from within. And beyond the stations lie the states (ahwal)—longing, intimacy, love, awe—gifts that descend from the Divine, waves that wash over the soul without being willed or controlled.

The mystics speak of fana, the annihilation of the ego-self, the small "I" that has claimed existence for itself. This is not destruction but unveiling, not losing oneself but finding one's true self beyond the self. The drop realizes it is ocean. The wave knows itself as water. What is annihilated is only the illusion of separation, and what remains—or what is revealed to have always remained—is baqa, subsistence in the Divine, the recognition that "I" was always "We," was always "He," was always the One appearing in the form of the many.

This is the direct knowledge the Sufis call ma'rifa, gnosis, the unmediated experiential knowing of the Divine that surpasses all intellectual understanding. Not knowledge about God but knowledge of God, the knowing that comes when the knower, the known, and the knowing collapse into a single reality that has no name.

Chapter V: The Circle Completes Itself

What is the final destination of this journey without distance, this returning to a place one has never left? The mystics speak in paradoxes, for the truth they point toward shatters the categories of ordinary language.

Some say the soul merges entirely into the Divine ocean, losing all individual identity in the vastness of union. Others maintain that some subtle distinction remains eternally, that there might always be lover and Beloved in relationship, for without the slightest veil of otherness, how could there be the ecstasy of love? Perhaps both are true. Perhaps the truth is beyond such either-or formulations.

What is certain is this: the journey ends where it began, in the One who is All. The soul recognizes that it has never truly been separate, that the entire cosmic drama of separation and return has been the Divine playing at hide-and-seek with Itself, the Beloved pursuing the Beloved through countless forms. The exile was necessary for there to be homecoming. The forgetting was necessary for there to be the joy of remembering.

This is what the masters mean when they speak of the Perfect Human (al-insan al-kamil), the one who fully embodies the divine attributes while still dwelling in form, who is simultaneously nothing and everything, servant and lord, drop and ocean. Such a one has completed the journey, has become a clear mirror reflecting the Divine without distortion, has died to self and lives now as pure transparency to the Real.

But this perfection is not reserved for some distant future, some afterlife beyond death. The mystics insist it can be realized here, now, in this very moment. For if the Divine is truly omnipresent, if only the One exists, then union is not something to be achieved but something to be recognized. The treasure was never hidden anywhere but in the searcher's own heart.

Conclusion: The Eternal Now of Return

And so existence moves in its great circle, from the Divine and back to the Divine, from unity through multiplicity and back to unity, from the hidden treasure to the manifest worlds and back to the treasure that was never truly hidden. This is not a linear progression but an eternal spiral, each soul a unique expression of the infinite dance.

The seeker begins the path in darkness, weighed down by the burden of separation, burning with a longing whose object cannot be named. Through years of practice, through the polishing of the heart and the refining of awareness, the veils begin to thin. Moments of grace arrive like lightning flashes in the night, brief illuminations of what is always present but rarely seen.

And perhaps one day—or one eternal moment beyond all days—the final veil falls. The mirror becomes perfectly polished. The question "Who am I?" receives its answer in a silence louder than all words. The realized soul knows beyond all doubt: "I am nothing. I am everything. I am the wave. I am the ocean. I am the manifest. I am the hidden. I was always only This, only Him, only the One appearing in the form of the seeker seeking Himself."

In that moment of recognition, the cosmic joke is revealed. All the striving, all the seeking, all the practices and prayers—these were necessary, yet what they led to was the discovery that the sought was always the seeker, that the treasure was always here, that union was never broken.

And still the dance continues. Still the Divine pours forth creation in each moment. Still souls descend into the realm of forgetting so they might know the joy of remembering. Still the hidden treasure loves to be known and so manifests Itself in infinite forms.

For the lover can never tire of gazing upon the face of the Beloved, even when the lover knows—especially when the lover knows—that the face in the mirror is their own.

This is the teaching of those who have walked the mystical path, who have tasted the wine of divine union and returned to speak in stammering words of that which cannot be spoken. This is the whispered secret of Sufism: that existence is love's journey to itself, that creation is the Beloved's longing to be known, that you who read these words are the hidden treasure seeking to remember your own infinite nature.

The journey begins where you stand. The goal is where you have always been. Between the two lies the sacred path of awakening, waiting with infinite patience for the moment when the soul turns its face toward home and begins the return that was never a departure, the finding of what was never lost, the union that has existed from before eternity and will endure beyond all endings.

From God we come, and to God we return.

…

 

Ο Απόκρυφος Θησαυρός: Ένα Ταξίδι Μέσα από τα Πέπλα της Ύπαρξης

Κεφάλαιο Ι: Ο Ωκεανός Χωρίς Ακτή

Στην αρχή —αν και δεν υπήρξε αρχή, διότι η αιωνιότητα δεν γνωρίζει ούτε πρώτη ανάσα ούτε τελική σιωπή— υπήρχε μόνο το Ένα. Όχι ένα ανάμεσα σε πολλά, αλλά Ένα πέρα από κάθε αρίθμηση, πέρα από κάθε σύλληψη, κατοικώντας σε μια άπειρη μοναξιά που ταυτόχρονα ήταν τέλεια πληρότητα. Οι μύστες που έχουν γευτεί έστω και μια σταγόνα από αυτόν τον απεριόριστο ωκεανό μιλούν γι’ αυτόν με τρεμάμενη γλώσσα, γιατί οι ανθρώπινες λέξεις είναι φτωχά δοχεία για να κουβαλήσουν τέτοιο κρασί. Τον ονομάζουν Αλλάχ, τη Θεία Πραγματικότητα, το Απόλυτο Είναι —κι όμως ακόμα και αυτά τα ονόματα είναι απλώς δάχτυλα που δείχνουν προς ένα φεγγάρι που υπερλάμπει όλους τους ήλιους.

Αυτή η Πραγματικότητα διαθέτει μια φύση που θρυμματίζει το μυαλό που έχει εκπαιδευτεί στις δυαδικότητες. Είναι υπερβατική, κατοικώντας σε απλησίαστο φως πέρα από όλες τις κατηγορίες που μπορεί να οικοδομήσει η ανθρώπινη σκέψη, πέρα από όλες τις περιγραφές που μπορεί να υφάνει ο ποιητής. Κι όμως ταυτόχρονα, μυστηριωδώς, αδύνατα —εκτός αν με το Θείο η ίδια η αδυνατότητα διαλύεται— αυτή η ίδια Πραγματικότητα είναι πιο οικεία στον αναζητητή από το αίμα που κυλά στις κρυφές φλέβες, πιο κοντά από την ανάσα που ανεβοκατεβαίνει στο σκοτάδι της νύχτας. Το ιερό κείμενο ψιθυρίζει αυτό το παράδοξο: «Είμαστε πιο κοντά του από την σφαγίτιδα φλέβα του». Πιο κοντά από την ίδια την εγγύτητα, πιο πλησίον από την πλησιότητα, ο Αγαπημένος κατοικεί σε μια εγγύτητα που εξαφανίζει την απόσταση.

Οι μεγάλοι δάσκαλοι της μυστικής οδού μιλούν για το ταουχίντ, τη θεία ενότητα, αλλά δεν εννοούν απλώς ότι ο Θεός είναι ένας και όχι πολλοί. Τέτοια κατανόηση, λένε, είναι μόνο το κατώφλι, η εξωτερικότερη αυλή του παλατιού. Το αληθινό ταουχίντ είναι η συντριπτική αναγνώριση ότι τίποτα δεν υπάρχει παρά μόνο αυτή η Μία Πραγματικότητα. Ό,τι βλέπει το μάτι, ό,τι συλλαμβάνει ο νους, όλες οι χιλιάδες χιλιάδες κόσμοι που στροβιλίζονται στον ουράνιο χορό τους —αυτά δεν είναι ξεχωριστά από το Θείο, αλλά μάλλον οι άπειροι τρόποι της αυτοαποκάλυψής Του, πέπλα επί πεπλών που ντύνουν μια ουσία που παραμένει για πάντα πέρα από κάθε πέπλο.

Φανταστείτε, αν μπορείτε, έναν ωκεανό χωρίς σύνορα ή βυθό, που εκτείνεται άπειρα προς όλες τις κατευθύνσεις. Τώρα φανταστείτε ότι αυτό που αποκαλούμε σύμπαν, αυτό που αποκαλούμε κόσμο μας, τον ίδιο τον εαυτό μας, δεν είναι παρά κύματα πάνω σε αυτόν τον ωκεανό —ποτέ ξεχωριστά από αυτόν, αδύνατα χωρίς αυτόν, αιωνίως επιστρέφοντας σ’ αυτόν. Το κύμα υψώνεται και φαντάζεται τον εαυτό του ξεχωριστό, ατομικό, άλλο από τον ωκεανό. Αλλά ο μύστης γνωρίζει: υπάρχει μόνο ωκεανός. Πάντα υπήρχε μόνο ωκεανός. Το κύμα ήταν πάντα ωκεανός, ονειρευόμενο για μια στιγμή τον χωρισμό.

Κεφάλαιο ΙΙ: Η Επιθυμία του Αγαπημένου να Γίνει Γνωστός

Μα γιατί; Γιατί το Άπειρο, τέλειο στην αυτοτέλειά Του, χύνει αυτό το σύμπαν των μορφών; Γιατί ο Κρυμμένος δημιουργεί το φανερό; Οι μύστες διαφυλάσσουν μια ιερή παράδοση, λόγια ψιθυρισμένα από τον αόρατο κόσμο: «Ήμουν ένας απόκρυφος θησαυρός και αγάπησα να γνωριστώ, γι’ αυτό δημιούργησα τον κόσμο».

Εδώ κρύβεται ένα μυστήριο τυλιγμένο σε μυστήριο: το Θείο λαχτάρησε. Αυτό που δεν στερείται τίποτα γνώρισε επιθυμία. Αυτό που είναι τέλεια πληρότητα γνώρισε μια μορφή πόθου —να θεαθεί τον εαυτό Του στον καθρέφτη της δημιουργίας, να γνωρίσει τον Εαυτό Του μέσα από τα μάτια του εραστή. Διότι η αγάπη απαιτεί ένα «άλλο», απαιτεί σχέση, απαιτεί τον χορό της ένωσης και του χωρισμού, ακόμα κι αν αυτή η ετερότητα είναι τελικά ψευδαίσθηση, ένα θεϊκό παιχνίδι πεπλών.

Και έτσι οι κόσμοι ξεχύθηκαν, κατεβαίνοντας σαν καταρράκτες φωτός από την πηγή όλων των πηγών. Όχι δημιουργία ως διαχωρισμός Δημιουργού από δημιουργημένο —πώς μπορεί το Άπειρο να διαιρεθεί;— αλλά εκπόρευση, αυτοαποκάλυψη, θεοφάνεια. Οι Άραβες δάσκαλοι το ονόμασαν τατζαλλί, την αυτοαποκάλυψη του Θείου σε άπειρες μορφές. Κάθε σωματίδιο ύπαρξης γίνεται λέξη στη κοσμική γραφή, κάθε ον στίχος στο αιώνιο ποίημα που συνθέτει ο Αγαπημένος για τον Εαυτό Του, προς τον Εαυτό Του, για τη χαρά της ίδιας Του της γνώσης.

Οι μύστες διακρίνουν επίπεδα επί επιπέδων πραγματικότητας που εκπορεύονται από την πρωταρχική ενότητα. Υπάρχει αυτό το πυκνό υλικό πεδίο όπου οι μορφές φαίνονται στερεές και ξεχωριστές, όπου η ψευδαίσθηση της ετερότητας κρατά την πιο δυνατή λαβή στην κοιμισμένη ψυχή. Αλλά πέρα από αυτό —ή πιο σωστά, διαπερνώντας το— υπάρχουν λεπτότεροι κόσμοι: το φαντασιακό πεδίο (‘αλ-‘αλ-μιθάλ) όπου οι έννοιες παίρνουν μορφή και τα σύμβολα αναπνέουν με δική τους ζωή· τα πνευματικά βασίλεια όπου άγγελοι φωτός προσκυνούν σε έκστατική διάλυση· και πέρα κι από αυτά, διαστάσεις πραγματικότητας για τις οποίες η ανθρώπινη γλώσσα δεν διαθέτει ονόματα.

Όλα ρέουν από την Πηγή σαν ποτάμια από ένα βουνό που κανείς δεν μπορεί να δει. Όλα επιστρέφουν στην Πηγή σαν ποτάμια στον ωκεανό που ήταν η αρχή και η ουσία τους από πάντα. Ο κύκλος δεν είναι γραμμικός αλλά αιώνιος, όχι χρονικός αλλά πάντοτε παρών. Η δημιουργία δεν είναι γεγονός που συνέβη κάποτε στο μακρινό παρελθόν· είναι η αδιάκοπη πράξη του Θείου που αναπνέει τους κόσμους σε κάθε στιγμή, σε κάθε τώρα που είναι όλα τα τώρα.

Κεφάλαιο ΙΙΙ: Η Ανθρώπινη Ψυχή — Θεϊκός Σπόρος σε Θνητό Έδαφος

Ανάμεσα σε όλα τα δημιουργημένα πράγματα, ο άνθρωπος κατέχει ένα ιδιαίτερο μυστήριο, φέρει μια ιδιαίτερη ευθύνη και ευλογία. Οι μύστες διδάσκουν ότι η ψυχή —εκείνη η ουσία της συνείδησης που κατοικεί προσωρινά στη σάρκα— προέρχεται από το ίδιο το Θείο. «Εμφύσησα σ’ αυτόν από το Πνεύμα Μου», διακηρύσσει η αποκάλυψη. Έτσι κάθε άνθρωπος φέρει μέσα στο μυστικό θάλαμο της καρδιάς μια σπίθα από τη θεϊκή φωτιά, μια στάχτη από εκείνο το αιώνιο φως.

Αυτό εννοούν οι σοφοί όταν λένε ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα» του Θείου. Όχι ότι ο Θεός έχει φυσική μορφή την οποία αντανακλούμε, αλλά ότι τα ουσιώδη γνωρίσματα του Πραγματικού είναι χαραγμένα, αν και κρυμμένα, στα βάθη της ανθρώπινης συνείδησης. Είμαστε δημιουργημένοι ως χαλίφα, ως αντιπρόσωποι και αντιβασιλείς, φέρνοντας την εμπιστοσύνη των θεϊκών ονομάτων και ιδιοτήτων στον κόσμο της φανέρωσης.

Ωστόσο εδώ βρίσκεται ο πόνος, η πληγή από την οποία ρέει όλη η πνευματική λαχτάρα: η ψυχή έχει ξεχάσει. Κατερχόμενη στο πυκνό πεδίο της ύλης, ντυμένη με στρώματα σάρκας και εγωισμού και τις χίλιες επιθυμίες του κατώτερου εαυτού (ναφς), η ψυχή έχει καλυφθεί από πέπλα μακριά από τη δική της πραγματικότητα. Κοιτάζει προς τα έξω, στη πολλαπλότητα των μορφών, και ξεχνά την ενότητα από την οποία προήλθε. Ταυτίζεται με το προσωρινό —αυτό το σώμα, αυτή την προσωπικότητα, αυτές τις παροδικές σκέψεις και συναισθήματα— και ξεχνά την αιώνια φύση της.

Το εγώ υψώνει τα τείχη του, χτίζει το βασίλειο της ψευδαίσθησης, διακηρύσσει «Είμαι ξεχωριστός, είμαι αυτόνομος, είμαι αυτός ο μικρός εαυτός». Κυνηγά σκιές, αναζητώντας ικανοποίηση σε πράγματα που δεν μπορούν να ικανοποιήσουν, χτίζοντας σπίτια σε έναν κόσμο συνεχούς ροής και φθοράς. Οι προσκολλήσεις πολλαπλασιάζονται σαν αλυσίδες, δένοντας την ψυχή στον τροχό του γίγνεσθαι, κρατώντας την να γυρίζει στον κόσμο των μορφών, πάντα πεινασμένη, ποτέ χορτάτη.

Κι όμως —εδώ είναι η χάρη, εδώ είναι ο ψίθυρος της ελπίδας— η λήθη δεν είναι ολοκληρωτική. Βαθιά μέσα στη νύχτα της ψυχής αντηχεί ακόμα μια ανάμνηση της καταγωγής της, μια νοσταλγία για ένα σπίτι που δεν μπορεί να ονομάσει. Ο Αγαπημένος δεν έχει εγκαταλείψει τον εραστή, ούτε καν στην εξορία της λήθης. «Όπου κι αν στραφείς, εκεί είναι το Πρόσωπο του Θεού», υπόσχεται η αποκάλυψη. Το Θείο παραμένει πάντα παρόν, πάντα κοντά, περιμένοντας με άπειρη υπομονή τη στιγμή που η ψυχή θα αρχίσει να στρέφεται πάλι προς την Πηγή της.

Αυτή είναι η σχέση που βρίσκεται στην καρδιά της μυστικής οδού: εραστής και Αγαπημένος, αναζητητής και αναζητούμενος, η ψυχή που λαχταρά προς τα πάνω ενώ το Θείο χύνει χάρη από πάνω. Ο χωρισμός είναι πραγματικός στην εμπειρία αλλά ψευδαισθητικός στην ουσία —αρκετά πραγματικός ώστε να γεννά την ιερή φλόγα της λαχτάρας, αρκετά ψευδαισθητικός ώστε η ένωση να μην έχει ποτέ πραγματικά σπάσει. Είμαστε, λένε οι μύστες, σαν κάποιον που ονειρεύεται ότι εξορίστηκε από το σπίτι του ενώ κοιμάται στο ίδιο του το κρεβάτι, που ονειρεύεται ότι ψάχνει θησαυρό ενώ κάθεται πάνω του.

Κεφάλαιο IV: Η Οδός της Επιστροφής — Γυάλισμα του Καθρέφτη

Πώς ξυπνά η ψυχή από το όνειρο του χωρισμού; Πώς επιστρέφει στη συνειδητή ένωση με την Πηγή της; Η μυστική οδός, που λέγεται ταρίκα, είναι η αρχαία οδός της επιστροφής, την οποία περπάτησαν αμέτρητοι αναζητητές μέσα στους αιώνες, ένα ταξίδι ταυτόχρονα εσωτερικό και άπειρο.

Αυτή η οδός απαιτεί ριζική κάθαρση, απογύμνωση από όλα τα ψευδή, από όλα όσα σκεπάζουν την έμφυτη ακτινοβολία της ψυχής. Η καρδιά, λένε οι μύστες, είναι σαν καθρέφτης που αντανακλά το θεϊκό φως —αλλά έχει σκεπαστεί με τη σκουριά των κοσμικών προσκολλήσεων, τη σκόνη του εγωισμού και της επιθυμίας. Το πνευματικό έργο είναι το γυάλισμα αυτού του καθρέφτη μέχρι να μπορέσει ξανά να αντανακλά χωρίς παραμόρφωση το πρόσωπο του Αγαπημένου.

Ο αναζητητής σπάνια βαδίζει αυτή την οδό μόνος. Η παράδοση αναγνωρίζει την ανάγκη του πνευματικού οδηγού, του σεΐχη ή μουρσίντ, εκείνου που έχει διανύσει τον δρόμο και μπορεί να φωτίσει το σκοτάδι για όσους ακολουθούν. Αυτή δεν είναι απλή διδασκαλία αλλά μετάδοση, η μεταφορά ενός φωτός από καρδιά σε καρδιά, η καθοδήγηση από κάποιον που γνωρίζει την επικράτεια της ψυχής από άμεση εμπειρία. Η σχέση οδηγού-μαθητή γίνεται καθρέφτης εκείνης μεταξύ Θείου και ψυχής —μια σχέση αγάπης, παράδοσης και μεταμόρφωσης.

Κεντρική στην οδό είναι η πρακτική που λέγεται ζικρ, η ανάμνηση του Θείου. Αυτό δεν είναι απλή νοητική ανάκληση αλλά πρακτική ολικής απορρόφησης, η επαναληπτική επίκληση των θεϊκών ονομάτων μέχρι να διαλυθεί το πέπλο ανάμεσα σε αυτόν που θυμάται και σε Αυτόν που θυμάται. Αλλάχ, Αλλάχ, Αλλάχ —οι συλλαβές γίνονται καρδιακός παλμός, γίνονται ανάσα, γίνονται ο ρυθμός της ίδιας της ύπαρξης. Σε αυτή την ανάμνηση η ψυχή αρχίζει να ξυπνά από τον λήθαργό της, αρχίζει να θυμάται τι ήταν πάντα.

Ο ταξιδευτής σε αυτή την οδό περνά από στάσεις (μακαμάτ) —μετάνοια, απαρνήσεις, υπομονή, ευγνωμοσύνη, εμπιστοσύνη— καθεμία μια φάση μεταμόρφωσης, ένας θάνατος σε αυτό που ήταν και μια γέννηση σε αυτό που γίνεται. Αυτές δεν είναι πεποιθήσεις που υιοθετούνται αλλά καταστάσεις που ενσαρκώνονται, ζωντανές αλήθειες που ξαναπλάθουν την ψυχή από μέσα. Και πέρα από τις στάσεις βρίσκονται οι καταστάσεις (αχουάλ) —λαχτάρα, οικειότητα, αγάπη, δέος— δώρα που κατεβαίνουν από το Θείο, κύματα που πλένουν την ψυχή χωρίς να ζητούνται ή να ελέγχονται.

Οι μύστες μιλούν για φανά, την εξαφάνιση του εγωικού εαυτού, του μικρού «εγώ» που διεκδίκησε ύπαρξη για τον εαυτό του. Αυτό δεν είναι καταστροφή αλλά αποκάλυψη, όχι απώλεια του εαυτού αλλά εύρεση του αληθινού εαυτού πέρα από τον εαυτό. Η σταγόνα συνειδητοποιεί ότι είναι ωκεανός. Το κύμα γνωρίζει τον εαυτό του ως νερό. Αυτό που εξαφανίζεται είναι μόνο η ψευδαίσθηση του χωρισμού, και αυτό που μένει —ή αυτό που αποκαλύπτεται ότι πάντα υπήρχε— είναι μπακά, η παραμονή στο Θείο, η αναγνώριση ότι το «εγώ» ήταν πάντα «εμείς», ήταν πάντα «Αυτός», ήταν πάντα το Ένα που εμφανίζεται με τη μορφή των πολλών.

Αυτή είναι η άμεση γνώση που οι Σούφι ονομάζουν μα‘ρίφα, γνώση, η ανεμπόδιστη βιωματική γνώση του Θείου που υπερβαίνει κάθε διανοητική κατανόηση. Όχι γνώση περί Θεού αλλά γνώση του Θεού, η γνώση που έρχεται όταν ο γνωρίζων, το γνωστό και η γνώση καταρρέουν σε μια ενιαία πραγματικότητα που δεν έχει όνομα.

Κεφάλαιο V: Ο Κύκλος Ολοκληρώνεται

Ποιος είναι ο τελικός προορισμός αυτού του ταξιδιού χωρίς απόσταση, αυτής της επιστροφής σε έναν τόπο που ποτέ δεν έφυγε κανείς; Οι μύστες μιλούν με παράδοξα, γιατί η αλήθεια προς την οποία δείχνουν θρυμματίζει τις κατηγορίες της συνηθισμένης γλώσσας.

Κάποιοι λένε ότι η ψυχή συγχωνεύεται ολοκληρωτικά στον ωκεανό του Θείου, χάνοντας κάθε ατομική ταυτότητα μέσα στην απέραντη ένωση. Άλλοι υποστηρίζουν ότι παραμένει κάποια λεπτή διάκριση αιωνίως, ότι ίσως πάντα θα υπάρχει εραστής και Αγαπημένος σε σχέση, γιατί χωρίς την παραμικρή πέπλο ετερότητας πώς θα υπήρχε η έκσταση της αγάπης; Ίσως και τα δύο να είναι αληθινά. Ίσως η αλήθεια να βρίσκεται πέρα από τέτοιες διαζευκτικές διατυπώσεις.

Αυτό που είναι βέβαιο είναι το εξής: το ταξίδι τελειώνει εκεί που άρχισε, στο Ένα που είναι Όλα. Η ψυχή αναγνωρίζει ότι ποτέ δεν ήταν πραγματικά ξεχωριστή, ότι όλο το κοσμικό δράμα του χωρισμού και της επιστροφής ήταν το Θείο να παίζει κρυφτό με τον Εαυτό Του, ο Αγαπημένος να κυνηγά τον Αγαπημένο μέσα από αμέτρητες μορφές. Η εξορία ήταν απαραίτητη για να υπάρξει η επιστροφή στο σπίτι. Η λήθη ήταν απαραίτητη για να υπάρξει η χαρά της ανάμνησης.

Αυτό εννοούν οι δάσκαλοι όταν μιλούν για τον Τέλειο Άνθρωπο (αλ-ίνσαν αλ-καμίλ), εκείνον που ενσαρκώνει πλήρως τα θεϊκά γνωρίσματα ενώ εξακολουθεί να κατοικεί στη μορφή, που είναι ταυτόχρονα τίποτα και τα πάντα, δούλος και κύριος, σταγόνα και ωκεανός. Τέτοιος άνθρωπος έχει ολοκληρώσει το ταξίδι, έχει γίνει καθαρός καθρέφτης που αντανακλά το Θείο χωρίς παραμόρφωση, έχει πεθάνει στον εαυτό του και ζει τώρα ως καθαρή διαφάνεια προς το Πραγματικό.

Αλλά αυτή η τελειότητα δεν είναι κάτι που επιφυλάσσεται για κάποιο μακρινό μέλλον, για κάποια μετά θάνατον ζωή. Οι μύστες επιμένουν ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί εδώ, τώρα, σε αυτή ακριβώς τη στιγμή. Διότι αν το Θείο είναι πραγματικά πανταχού παρόν, αν μόνο το Ένα υπάρχει, τότε η ένωση δεν είναι κάτι που πρέπει να επιτευχθεί αλλά κάτι που πρέπει να αναγνωριστεί. Ο θησαυρός δεν ήταν ποτέ κρυμμένος πουθενά αλλού παρά στην ίδια την καρδιά του αναζητητή.

Συμπέρασμα: Το Αιώνιο Τώρα της Επιστροφής

Και έτσι η ύπαρξη κινείται στον μεγάλο της κύκλο, από το Θείο και πίσω στο Θείο, από την ενότητα μέσω της πολλαπλότητας και πίσω στην ενότητα, από τον κρυμμένο θησαυρό στους φανερούς κόσμους και πίσω στον θησαυρό που ποτέ δεν ήταν πραγματικά κρυμμένος. Αυτό δεν είναι γραμμική πρόοδος αλλά αιώνια σπείρα, κάθε ψυχή μια μοναδική έκφραση του άπειρου χορού.

Ο αναζητητής ξεκινά την οδό στο σκοτάδι, βαρυμένος από το βάρος του χωρισμού, καίγοντας από μια λαχτάρα του οποίου το αντικείμενο δεν μπορεί να ονομαστεί. Μέσα από χρόνια πρακτικής, μέσα από το γυάλισμα της καρδιάς και τη διύλιση της επίγνωσης, τα πέπλα αρχίζουν να λεπταίνουν. Στιγμές χάριτος έρχονται σαν αστραπές μέσα στη νύχτα, σύντομες φωτοβολίες του τι πάντα υπάρχει αλλά σπάνια βλέπεται.

Και ίσως κάποια μέρα —ή μια αιώνια στιγμή πέρα από όλες τις μέρες— πέσει το τελευταίο πέπλο. Ο καθρέφτης γίνεται τέλεια γυαλισμένος. Η ερώτηση «Ποιος είμαι;» λαμβάνει την απάντησή της σε μια σιωπή πιο δυνατή από όλες τις λέξεις. Η πραγματοποιημένη ψυχή γνωρίζει πέρα από κάθε αμφιβολία: «Είμαι τίποτα. Είμαι τα πάντα. Είμαι το κύμα. Είμαι ο ωκεανός. Είμαι το φανερό. Είμαι το κρυμμένο. Πάντα ήμουν μόνο Αυτό, μόνο Αυτός, μόνο το Ένα που εμφανίζεται με τη μορφή του αναζητητή που αναζητά τον Εαυτό Του».

Σε εκείνη τη στιγμή αναγνώρισης αποκαλύπτεται το κοσμικό αστείο. Όλη η προσπάθεια, όλη η αναζήτηση, όλες οι πρακτικές και οι προσευχές —αυτά ήταν απαραίτητα, κι όμως οδήγησαν στην ανακάλυψη ότι ο αναζητούμενος ήταν πάντα ο αναζητητής, ότι ο θησαυρός ήταν πάντα εδώ, ότι η ένωση ποτέ δεν έσπασε.

Και παρ’ όλα αυτά ο χορός συνεχίζεται. Ακόμα το Θείο χύνει τη δημιουργία σε κάθε στιγμή. Ακόμα οι ψυχές κατεβαίνουν στον κόσμο της λήθης για να γνωρίσουν τη χαρά της ανάμνησης. Ακόμα ο κρυμμένος θησαυρός αγαπά να γνωριστεί και έτσι εκδηλώνεται σε άπειρες μορφές.

Γιατί ο εραστής δεν μπορεί ποτέ να κουραστεί να κοιτάζει το πρόσωπο του Αγαπημένου, ακόμα κι όταν ο εραστής γνωρίζει —ιδιαίτερα όταν γνωρίζει— ότι το πρόσωπο στον καθρέφτη είναι το δικό του.

Αυτή είναι η διδασκαλία εκείνων που περπάτησαν τη μυστική οδό, που γεύτηκαν το κρασί της θεϊκής ένωσης και γύρισαν να μιλήσουν με τραυλισμούς για εκείνο που δεν μπορεί να ειπωθεί. Αυτό είναι το ψιθυριστό μυστικό του Σουφισμού: ότι η ύπαρξη είναι το ταξίδι της αγάπης προς τον εαυτό της, ότι η δημιουργία είναι η λαχτάρα του Αγαπημένου να γνωριστεί, ότι εσύ που διαβάζεις αυτές τις λέξεις είσαι ο κρυμμένος θησαυρός που προσπαθεί να θυμηθεί τη δική του άπειρη φύση.

Το ταξίδι αρχίζει εκεί που στέκεσαι. Ο στόχος είναι εκεί που πάντα ήσουν. Ανάμεσα στα δύο βρίσκεται η ιερή οδός της αφύπνισης, που περιμένει με άπειρη υπομονή τη στιγμή που η ψυχή θα στρέψει το πρόσωπό της προς το σπίτι και θα αρχίσει την επιστροφή που ποτέ δεν ήταν αναχώρηση, την εύρεση αυτού που ποτέ δεν χάθηκε, την ένωση που υπήρχε πριν από την αιωνιότητα και θα διαρκέσει πέρα από κάθε τέλος.

Από τον Θεό ερχόμαστε, και στον Θεό επιστρέφουμε.