22. The Silence Behind All Sound
A Contemplation on
the Philosophy of True Being
✦
✦ ✦
I. The Question That Has No Beginning
There is a question older than any word ever spoken, older
than the first fire that lit the darkness of a human cave, older, perhaps, than
the very notion of age itself. It is not asked with the lips. It rises,
unbidden, from somewhere beneath thought — a trembling at the root of
consciousness, a faint echo of something the soul remembers but cannot name.
The question is not "what am I?" nor even "why do I exist?"
It is simpler and more devastating than either. The question is simply: Is.
Twenty-five centuries ago, in the luminous city of Athens, a
man named Plato paused before this trembling and did not look away. He stared
into the abyss of pure existence with an extraordinary steadiness and what he
saw — or rather, what he was unable to see, because it exceeded all seeing —
became the foundation upon which the entire edifice of Western thought would be
erected. He called it the Agathon: the utterly Good, the completely Real, the
Source beyond all sources, the Sun that illuminates every sun. All things, he
taught, flow from this One radiance as light flows from a flame — not
violently, not by choice, but by the very nature of what it is to be full.
From that primordial Fullness there descends, in a great
cascade, the order of Being: first the pure abstraction of existence itself —
the naked, undifferentiated sense of is — and then, from its quiet interior,
the differentiation into the mind and the world, into the soul and its objects,
into subject and the vast theatre of subjects. Every stone, every cloud, every
thought, every grief, every ecstasy is, in this vision, a ripple on the surface
of a single, infinite ocean. The ripple believes itself to be the whole sea.
The ripple is wrong — and the ripple is not wrong. This is the first, most
startling paradox of the philosophy of Being.
· · ·
II. The Emanation: Light That Casts No Shadow
Centuries after Plato, there came into the world a man of
extraordinary inner sensitivity — Plotinus of Alexandria — who took Plato's
vision and did not merely comment upon it but lived it, descended into it the
way a diver descends into the sea, holding his breath not in fear but in
reverence. Plotinus articulated, with a precision that philosophy has rarely
equalled, the four great spheres of the descent from Source to stone.
At the summit stands the One — wordless, featureless, beyond
all predication. One cannot say of it that it is, because to say "it
is" already implies a distinction between the thing and its being, and in
the One there is no such distinction. It does not think, because thinking
requires a thinker and a thought, and the One is prior to all duality. It does
not love, because love reaches toward what it does not yet possess, and the One
lacks nothing. It simply overflows — a fullness so complete that its completeness
cannot be contained, and from that overflow, without diminishment, without
intention, the universe pours.
First pours forth the Mind — the divine Intellect, that
radiant sphere in which thought and its object are one, in which to know a
thing is to be that thing, in which eternity is not an absence of time but a
living simultaneity of all that is. Below the Mind flows the Soul — the vital
principle, the animating breath that gives form to matter, the dreaming
intelligence that weaves the world of becoming from the patterns of the
eternal. And last, at the farthest reach of this great emanation, lies matter —
the furthest shore from the light, the darkest room, the extreme of what it is
possible for Being to become while still, barely, remaining Being.
"Everything belongs to the One," Plotinus taught,
"which can be approached by the mind abandoning all the outer spheres of
Being, even the perception of a separate existence, that is, all mental
activity."
This is not an invitation to annihilation. It is an
invitation to a homecoming so radical that the traveller who arrives will find
they never departed. The Self does not dissolve into the One. It discovers,
with a shock that is also a relief, that it was the One all along — that the
distance was always imaginary, the separation always a kind of dream.
· · ·
III. Hegel's Fire: When Being Awakens to Itself
Millennia passed. The great cathedrals rose and crumbled.
Empires bloomed like flowers and fell like leaves. The question continued to
pulse beneath all of it, patient as a river beneath winter ice. And then, in
the grey and brilliant mind of Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Being opened its
eyes and looked at itself.
What Hegel saw — and what made his vision genuinely
unprecedented — was that Being is not a substance, not a static floor beneath
the moving furniture of existence, but an activity. Being is the act of
knowing. To be, in the deepest sense, is to be aware. Consciousness is not
something that happens inside the universe; the universe is something that
happens inside Consciousness. The Absolute is not a distant mountain one must
climb; it is the very ground on which one stands, the very climbing itself.
From this insight unfolds a vision of staggering scope: the
Absolute Spirit alienating itself into Nature, losing itself in the unconscious
sleep of matter, then slowly, through biological complexity and human culture
and art and philosophy and religion, waking itself up — recovering, at the end
of history, what it has always been. The journey of the universe is the journey
of Consciousness returning to itself through the infinite adventure of having
apparently forgotten itself.
There is something in this vision that moves one not merely
intellectually but in the bones. The autumn leaf falling from the branch, the
child learning to speak, the philosopher bent over a candle at midnight — all
of it is the Absolute stirring in its dream, reaching toward the moment of its
own recognition. All sorrow, all beauty, all the extraordinary complexity of
human longing is Spirit in the act of remembering.
· · ·
IV. The Existentialists: The Wound That Leads Home
Yet there was something in all of this — in the grand
edifices of Plato and Plotinus and Hegel — that a later generation of thinkers
found cold. Not false, perhaps, but somehow too comfortable, too systematic,
too far removed from the raw, unmediated fact of finding oneself alive, here,
now, in a body, in a particular afternoon light, with a particular weight of
anxiety or wonder pressing behind the eyes.
The existentialists — those fierce and restless thinkers of
the twentieth century — refused the consolations of system. They insisted on
beginning not from the summit of abstraction but from the irreducible given of
existence: the fact that there is something rather than nothing, and more
specifically, that I am here, and I did not choose to be, and I do not entirely
know what I am, and this not-knowing is not a deficiency to be corrected but
the very texture of my situation.
In their hands, the question of Being became intensely
personal. To strip away the accumulated armour of habit and social role and
inherited belief, to stand bare before the sheer fact of existing — this was
their method and their discipline. And what they found, beneath all the layers
of distraction and comfort and self-deception, was something that resisted
every name they tried to give it: a silence, a depth, a ground that was also an
abyss, a presence that was also, somehow, an absence.
True Being, they concluded, is revealed only in the ruin of
all our attempts to grasp it. It is what remains when all that is not real has
fallen away — and what remains, when examined with sufficient honesty, turns
out to be something very like nothing: not the nothing of emptiness or
negation, but a nothing that is somehow luminous, somehow alive, somehow
inexhaustibly present.
· · ·
V. The Eternal Present: Being as the Ground Beneath the
Seeker
And here, at the edge of all these great philosophical
traditions, at the point where reason has gone as far as it can and stands at
the frontier of what can be spoken, the mystical understanding begins. It
begins not with a new idea but with the dissolution of the fundamental
misunderstanding that underlies all spiritual seeking.
The seeker sets out in search of True Being as though it
were a distant country — a realm of light and peace lying somewhere beyond the
dense thicket of ordinary experience, reachable only through years of sustained
effort, through meditation and asceticism and philosophical discipline. And all
of that is, perhaps, necessary — necessary to exhaust the seeker's certainty
that True Being is indeed somewhere other than where they already stand.
For True Being — the living ground of all existence, the
silent ocean beneath every wave — is not waiting at the end of the journey. It
is the very ground on which the first step is taken. It is not the destination
but the road, the walker, the walking, and the silence in which all roads and
walkers and walking arise and subside. It is not an experience that comes to
the one who has prepared sufficiently; it is the experiencer itself, looking up
from behind every experience, never absent, never distant, never anything other
than what is already most intimately present.
Wasting time is not about the Timeless. Whether we like it
or not, today or in ten thousand years, we will have to give up all foolish
activities to emerge into True Existence.
This is the great paradox, the koan at the heart of all
genuine spirituality: the one who seeks is the one who is sought. The Self that
strains toward union with the Absolute is the Absolute, engaged in the
extraordinary game of apparently forgetting itself in order to experience the
joy of remembering. The journey is real — its difficulties are real, its
disciplines are real, its moments of illumination are real — and yet the
journey also never happens, because the traveller has never left home.
· · ·
VI. The Mystical Understanding: Returning to What Was Never
Left
What, then, is the fruit of this long philosophical and
spiritual tradition, traced from Plato through Plotinus through Hegel through
the existentialists to the edge of the unspeakable? It is this: that every
spiritual journey, no matter how arduous, no matter how long, no matter through
what landscapes of grief or joy or bewildering silence it passes, is ultimately
the Self returning to itself.
Not to a self that has been improved, purified, enlightened,
elevated — though all of these may occur along the way. But to the Self that it
already was, always was, could not cease to be even in its deepest sleep of
forgetfulness. The True Realm — that luminous ground which Plato called the
Agathon, which Plotinus called the One, which Hegel called Absolute Spirit,
which the existentialists glimpsed in the terrifying vacancy behind all
superficial meanings — is not a distant realm to be reached. It is the very
ground of existence itself, the silent source from which all apparent seeking
arises.
The wave does not need to travel to find the ocean. It is
already the ocean. It has always been the ocean. The ocean is waving — and one
particular movement of the ocean is the experience of being a wave that has
forgotten it is the ocean, and another particular movement is the experience of
remembering. Both movements are the ocean. The forgetting and the remembering
are both expressions of the same inexhaustible creative abundance.
Being — that extraordinary mystery which twenty-five
centuries of philosophy have circled and probed and celebrated and despaired of
— is not something one possesses or achieves. It is what one is. It is what
everything is. It is the single, silent, luminous fact that underlies all
facts, the single presence in which all presences are held, the one awareness
in whose depths all worlds arise and within which all seeking finally,
gratefully, comes to rest.
· · ·
VII. Into the Silence
There is nothing more to be said — and yet the saying points
to something that words cannot touch, only indicate, the way a finger pointing
at the moon is not the moon but without the finger the moon might go unnoticed
for another century.
The philosopher lays down the argument. The mystic falls
silent. The seeker, exhausted at last by seeking, sits very still — and in that
stillness, something that was always present becomes, for the first time,
undeniable. Not because it arrived. Not because the seeker finally became
worthy of it. But because the seeker finally stopped moving long enough to
notice that the ground on which they stood was not ground at all, but light —
and that this light was not shining on them from somewhere else, but was what
they, in their deepest nature, most truly were.
This is the beginning of the philosophy of IS. And it is
also, always, the end.
✦
✦ ✦
Being is always Present and always Available.
The rest is silence — and silence is enough.
…
Η Σιωπή Πίσω από
Όλο τον Ήχο
Μια Στοχαστική
Προσέγγιση στη Φιλοσοφία του Αληθινού Είναι
✦ ✦ ✦
Ι. Το Ερώτημα που Δεν Έχει Αρχή
Υπάρχει ένα ερώτημα παλαιότερο από κάθε λέξη που
έχει ποτέ ειπωθεί, παλαιότερο από την πρώτη φωτιά που φώτισε το σκοτάδι μιας
ανθρώπινης σπηλιάς, παλαιότερο ίσως και από την ίδια την έννοια της ηλικίας.
Δεν τίθεται με τα χείλη. Αναδύεται, χωρίς να κληθεί, από κάπου κάτω από τη
σκέψη — ένα τρέμουλο στη ρίζα της συνείδησης, ένα αμυδρό αντίλαλο κάποιου
πράγματος που η ψυχή θυμάται αλλά δεν μπορεί να ονομάσει. Το ερώτημα δεν είναι
«τι είμαι;» ούτε καν «γιατί υπάρχω;». Είναι απλούστερο και πιο συντριπτικό από
το καθένα. Το ερώτημα είναι απλώς: Είναι.
Πριν από είκοσι πέντε αιώνες, στη φωτεινή πόλη της
Αθήνας, ένας άνθρωπος ονόματι Πλάτωνας σταμάτησε μπροστά σε αυτό το τρέμουλο
και δεν γύρισε το βλέμμα του αλλού. Κοίταξε μέσα στην άβυσσο της καθαρής
ύπαρξης με μια εξαιρετική σταθερότητα και αυτό που είδε — ή μάλλον, αυτό που
δεν μπόρεσε να δει, επειδή ξεπερνούσε κάθε όραση — έγινε το θεμέλιο πάνω στο
οποίο θα οικοδομούνταν ολόκληρο το οικοδόμημα της δυτικής σκέψης. Το ονόμασε
Αγαθόν: το απόλυτα Καλό, το πλήρως Πραγματικό, την Πηγή πέρα από κάθε πηγή, τον
Ήλιο που φωτίζει κάθε ήλιο. Όλα τα πράγματα, δίδασκε, ρέουν από αυτή την
Μοναδική ακτινοβολία όπως το φως ρέει από μια φλόγα — όχι βίαια, όχι από
επιλογή, αλλά από την ίδια τη φύση του να είναι πλήρες.
Από εκείνη την πρωταρχική Πληρότητα κατεβαίνει, σε
μια μεγάλη καταρρακτώδη ροή, η τάξη του Είναι: πρώτα η καθαρή αφαίρεση της
ίδιας της ύπαρξης — η γυμνή, αδιαφοροποίητη αίσθηση του «είναι» — και έπειτα,
από το ήσυχο εσωτερικό της, η διαφοροποίηση σε νου και κόσμο, σε ψυχή και
αντικείμενά της, σε υποκείμενο και το τεράστιο θέατρο των υποκειμένων. Κάθε
πέτρα, κάθε σύννεφο, κάθε σκέψη, κάθε θλίψη, κάθε έκσταση είναι, σε αυτή την
όραση, ένας κυματισμός στην επιφάνεια ενός μοναδικού, άπειρου ωκεανού. Ο
κυματισμός πιστεύει ότι είναι ολόκληρη η θάλασσα. Ο κυματισμός κάνει λάθος —
και ο κυματισμός δεν κάνει λάθος. Αυτή είναι η πρώτη, η πιο συγκλονιστική
παραδοξότητα της φιλοσοφίας του Είναι.
· · ·
II. Η Εκπόρευση: Φως που Δεν Ρίχνει Σκιά
Αιώνες μετά τον Πλάτωνα, ήρθε στον κόσμο ένας
άνθρωπος με εξαιρετική εσωτερική ευαισθησία — ο Πλωτίνος από την Αλεξάνδρεια —
ο οποίος πήρε το όραμα του Πλάτωνα και δεν το σχολίασε απλώς, αλλά το έζησε,
βυθίστηκε μέσα του όπως ο δύτης βυθίζεται στη θάλασσα, κρατώντας την ανάσα του
όχι από φόβο αλλά από ευλάβεια. Ο Πλωτίνος διατύπωσε, με μια ακρίβεια που η
φιλοσοφία σπάνια έχει φτάσει, τις τέσσερις μεγάλες σφαίρες της καθόδου από την
Πηγή μέχρι την πέτρα.
Στην κορυφή στέκεται το Ένα — άρρητο, άμορφο, πέρα
από κάθε κατηγόρημα. Δεν μπορεί κανείς να πει γι’ αυτό ότι «είναι», επειδή το
να πει «είναι» ήδη υπονοεί μια διάκριση μεταξύ του πράγματος και του είναι του,
και στο Ένα δεν υπάρχει τέτοια διάκριση. Δεν σκέφτεται, επειδή η σκέψη απαιτεί
έναν σκεπτόμενο και μια σκέψη, και το Ένα είναι προγενέστερο κάθε δυαδικότητας.
Δεν αγαπά, επειδή η αγάπη τείνει προς κάτι που δεν κατέχει ακόμη, και το Ένα
δεν στερείται τίποτα. Απλώς ξεχειλίζει — μια πληρότητα τόσο πλήρης που η
πληρότητά της δεν μπορεί να συγκρατηθεί, και από αυτό το ξεχείλισμα, χωρίς
μείωση, χωρίς πρόθεση, χύνεται το σύμπαν.
Πρώτα εκπορεύεται ο Νους — ο θεϊκός Νους, εκείνη η
ακτινοβόλα σφαίρα στην οποία σκέψη και αντικείμενό της είναι ένα, στην οποία το
να γνωρίζει κανείς ένα πράγμα σημαίνει να είναι αυτό το πράγμα, στην οποία η
αιωνιότητα δεν είναι απουσία χρόνου αλλά μια ζώσα ταυτόχρονη παρουσία όλων όσων
υπάρχουν. Κάτω από τον Νου ρέει η Ψυχή — η ζωτική αρχή, η πνοή που δίνει μορφή
στην ύλη, η ονειρευόμενη νοημοσύνη που υφαίνει τον κόσμο του γίγνεσθαι από τα
πρότυπα του αιώνιου. Και τελευταία, στο πιο μακρινό σημείο αυτής της μεγάλης
εκπόρευσης, βρίσκεται η ύλη — η πιο απομακρυσμένη ακτή από το φως, το πιο
σκοτεινό δωμάτιο, το ακραίο σημείο του τι είναι δυνατόν για το Είναι να γίνει
ενώ ακόμη, μόλις και μετά βίας, παραμένει Είναι.
«Τα πάντα ανήκουν στο Ένα», δίδασκε ο Πλωτίνος,
«το οποίο μπορεί να προσεγγιστεί από τον νου εγκαταλείποντας όλες τις
εξωτερικές σφαίρες του Είναι, ακόμη και την αντίληψη μιας ξεχωριστής ύπαρξης,
δηλαδή κάθε νοητική δραστηριότητα».
Αυτό δεν είναι πρόσκληση στην ανωφελή εξαφάνιση.
Είναι πρόσκληση σε μια επιστροφή τόσο ριζική που ο ταξιδιώτης που φτάνει θα
ανακαλύψει ότι ποτέ δεν είχε φύγει. Το Εγώ δεν διαλύεται μέσα στο Ένα.
Ανακαλύπτει, με έναν κλονισμό που είναι ταυτόχρονα και ανακούφιση, ότι ήταν το
Ένα από την αρχή — ότι η απόσταση ήταν πάντα φανταστική, ο χωρισμός πάντα ένα
είδος ονείρου.
· · ·
III. Η Φωτιά του Χέγκελ: Όταν το Είναι Ξυπνά
στον Εαυτό του
Πέρασαν χιλιετίες. Οι μεγάλες καθεδρικές εκκλησίες
υψώθηκαν και γκρεμίστηκαν. Αυτοκρατορίες άνθισαν σαν λουλούδια και έπεσαν σαν
φύλλα. Το ερώτημα συνέχισε να πάλλεται κάτω από όλα αυτά, υπομονετικό σαν
ποτάμι κάτω από τον πάγο του χειμώνα. Και τότε, στο γκρίζο και λαμπρό μυαλό του
Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ, το Είναι άνοιξε τα μάτια του και κοίταξε τον
εαυτό του.
Αυτό που είδε ο Χέγκελ — και αυτό που έκανε το
όραμά του πραγματικά πρωτοφανές — ήταν ότι το Είναι δεν είναι μια ουσία, δεν
είναι ένα στατικό δάπεδο κάτω από τα κινούμενα έπιπλα της ύπαρξης, αλλά μια
δραστηριότητα. Το Είναι είναι η πράξη του γνώθι. Το να είναι, με την πιο βαθιά
έννοια, σημαίνει να είναι ενσυνείδητο. Η συνείδηση δεν είναι κάτι που συμβαίνει
μέσα στο σύμπαν· το σύμπαν είναι κάτι που συμβαίνει μέσα στη Συνείδηση. Το
Απόλυτο δεν είναι ένα μακρινό βουνό που πρέπει να ανέβει κανείς· είναι το ίδιο
το έδαφος πάνω στο οποίο στέκεται κανείς, το ίδιο το ανέβασμα.
Από αυτή την εικόνα ξεδιπλώνεται ένα όραμα
συγκλονιστικής κλίμακας: το Απόλυτο Πνεύμα αλλοτριώνεται μέσα στη Φύση, χάνεται
στον ασυνείδητο ύπνο της ύλης, και έπειτα, αργά, μέσα από τη βιολογική
πολυπλοκότητα και τον ανθρώπινο πολιτισμό, την τέχνη, τη φιλοσοφία και τη
θρησκεία, ξυπνά τον εαυτό του — ανακτώντας, στο τέλος της ιστορίας, αυτό που
υπήρξε πάντα. Το ταξίδι του σύμπαντος είναι το ταξίδι της Συνείδησης που
επιστρέφει στον εαυτό της μέσα από την άπειρη περιπέτεια του να έχει
φαινομενικά ξεχάσει τον εαυτό της.
Υπάρχει κάτι σε αυτό το όραμα που συγκινεί κανείς
όχι απλώς διανοητικά αλλά στα κόκαλα. Το φθινοπωρινό φύλλο που πέφτει από το
κλαδί, το παιδί που μαθαίνει να μιλά, ο φιλόσοφος σκυμμένος πάνω από ένα κερί
τα μεσάνυχτα — όλα αυτά είναι το Απόλυτο που αναδεύεται μέσα στο όνειρό του,
που τείνει προς τη στιγμή της δικής του αναγνώρισης. Κάθε θλίψη, κάθε ομορφιά,
κάθε εξαιρετική πολυπλοκότητα του ανθρώπινου πόθου είναι το Πνεύμα στην πράξη
του να θυμάται.
· · ·
IV. Οι Υπαρξιστές: Η Πληγή που Οδηγεί στο
Σπίτι
Ωστόσο, υπήρχε κάτι σε όλα αυτά — στα μεγάλα
οικοδομήματα του Πλάτωνα, του Πλωτίνου και του Χέγκελ — που μια μεταγενέστερη
γενιά στοχαστών βρήκε ψυχρό. Όχι ψευδές, ίσως, αλλά κάπως υπερβολικά άνετο,
υπερβολικά συστηματικό, υπερβολικά απομακρυσμένο από το ωμό, αδιαμεσολάβητο
γεγονός του να βρίσκεται κανείς ζωντανός, εδώ, τώρα, μέσα σε ένα σώμα, σε ένα
συγκεκριμένο απογευματινό φως, με ένα συγκεκριμένο βάρος άγχους ή απορίας να
πιέζει πίσω από τα μάτια.
Οι υπαρξιστές — εκείνοι οι σφοδροί και ανήσυχοι
στοχαστές του εικοστού αιώνα — αρνήθηκαν τις παρηγοριές του συστήματος.
Επέμειναν να ξεκινούν όχι από την κορυφή της αφαίρεσης αλλά από το μη αναγώγιμο
δεδομένο της ύπαρξης: το γεγονός ότι υπάρχει κάτι αντί για τίποτα, και πιο
συγκεκριμένα, ότι εγώ είμαι εδώ, και δεν το επέλεξα, και δεν ξέρω πλήρως τι
είμαι, και αυτή η μη-γνώση δεν είναι έλλειψη που πρέπει να διορθωθεί αλλά η
ίδια η υφή της κατάστασής μου.
Στα χέρια τους, το ερώτημα του Είναι έγινε έντονα
προσωπικό. Το να αφαιρέσει κανείς την συσσωρευμένη πανοπλία της συνήθειας και
του κοινωνικού ρόλου και της κληρονομημένης πίστης, να σταθεί γυμνός μπροστά
στο καθαρό γεγονός του να υπάρχει — αυτή ήταν η μέθοδός τους και η πειθαρχία
τους. Και αυτό που βρήκαν, κάτω από όλα τα στρώματα της απόσπασης και της
άνεσης και της αυτοεξαπάτησης, ήταν κάτι που αντιστεκόταν σε κάθε όνομα που
προσπάθησαν να του δώσουν: μια σιωπή, ένα βάθος, ένα έδαφος που ήταν ταυτόχρονα
και άβυσσος, μια παρουσία που ήταν ταυτόχρονα, κατά κάποιον τρόπο, απουσία.
Το Αληθινό Είναι, κατέληξαν, αποκαλύπτεται μόνο
στην κατάρρευση όλων των προσπαθειών μας να το συλλάβουμε. Είναι αυτό που
απομένει όταν όλα όσα δεν είναι πραγματικά έχουν πέσει — και αυτό που απομένει,
όταν εξεταστεί με επαρκή ειλικρίνεια, αποδεικνύεται ότι μοιάζει πολύ με τίποτα:
όχι το τίποτα της κενότητας ή της άρνησης, αλλά ένα τίποτα που είναι κατά
κάποιον τρόπο φωτεινό, κατά κάποιον τρόπο ζωντανό, κατά κάποιον τρόπο
ανεξάντλητα παρόν.
· · ·
V. Η Αιώνια Παρουσία: Το Είναι ως το Έδαφος Κάτω
από τον Αναζητητή
Και εδώ, στο όριο όλων αυτών των μεγάλων
φιλοσοφικών παραδόσεων, στο σημείο όπου ο λόγος έχει πάει όσο πιο μακριά μπορεί
και στέκεται στο σύνορο του ό,τι μπορεί να ειπωθεί, αρχίζει η μυστική
κατανόηση. Δεν αρχίζει με μια νέα ιδέα αλλά με τη διάλυση της θεμελιώδους
παρεξήγησης που υποκρύπτεται σε κάθε πνευματική αναζήτηση.
Ο αναζητητής ξεκινά να ψάξει για το Αληθινό Είναι
σαν να ήταν μια μακρινή χώρα — ένα βασίλειο φωτός και ειρήνης που βρίσκεται
κάπου πέρα από το πυκνό δάσος της συνηθισμένης εμπειρίας, προσβάσιμο μόνο μετά
από χρόνια συνεχούς προσπάθειας, μέσω διαλογισμού και ασκητισμού και
φιλοσοφικής πειθαρχίας. Και όλα αυτά είναι, ίσως, απαραίτητα — απαραίτητα για
να εξαντλήσουν την βεβαιότητα του αναζητητή ότι το Αληθινό Είναι βρίσκεται
πράγματι κάπου αλλού από εκεί που ήδη στέκεται.
Διότι το Αληθινό Είναι — το ζωντανό έδαφος κάθε
ύπαρξης, ο σιωπηλός ωκεανός κάτω από κάθε κύμα — δεν περιμένει στο τέλος του
ταξιδιού. Είναι το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο γίνεται το πρώτο βήμα. Δεν
είναι ο προορισμός αλλά ο δρόμος, ο περιπατητής, το περπάτημα και η σιωπή μέσα
στην οποία αναδύονται και καταλαγιάζουν όλοι οι δρόμοι, οι περιπατητές και τα
περπατήματα. Δεν είναι μια εμπειρία που έρχεται σε αυτόν που έχει προετοιμαστεί
επαρκώς· είναι ο ίδιος ο βιωτής, που κοιτάζει από πίσω κάθε εμπειρία, ποτέ
απόν, ποτέ μακρινός, ποτέ τίποτα άλλο από αυτό που είναι ήδη το πιο οικείο
παρόν.
Το να χάνουμε χρόνο δεν αφορά το Άχρονο. Είτε μας
αρέσει είτε όχι, σήμερα ή σε δέκα χιλιάδες χρόνια, θα πρέπει να εγκαταλείψουμε
όλες τις ανόητες δραστηριότητες για να αναδυθούμε στην Αληθινή Ύπαρξη.
Αυτή είναι η μεγάλη παραδοξότητα, το κοάν στην
καρδιά κάθε γνήσιας πνευματικότητας: αυτός που αναζητά είναι αυτός που
αναζητείται. Το Εγώ που τεντώνεται προς την ένωση με το Απόλυτο είναι το
Απόλυτο, που εμπλέκεται στο εξαιρετικό παιχνίδι του να ξεχνάει φαινομενικά τον
εαυτό του για να βιώσει τη χαρά του να θυμάται. Το ταξίδι είναι πραγματικό — οι
δυσκολίες του είναι πραγματικές, οι πειθαρχίες του είναι πραγματικές, οι
στιγμές φωτισμού του είναι πραγματικές — και όμως το ταξίδι δεν συμβαίνει ποτέ,
επειδή ο ταξιδιώτης ποτέ δεν έφυγε από το σπίτι του.
· · ·
VI. Η Μυστική Κατανόηση: Επιστροφή σε Αυτό
που Ποτέ Δεν Εγκαταλείφθηκε
Τι είναι λοιπόν ο καρπός αυτής της μακράς
φιλοσοφικής και πνευματικής παράδοσης, που χαράχθηκε από τον Πλάτωνα μέσω του
Πλωτίνου, του Χέγκελ, των υπαρξιστών μέχρι το όριο του ανείπωτου; Είναι αυτό:
ότι κάθε πνευματικό ταξίδι, όσο επίπονο κι αν είναι, όσο μακρύ κι αν είναι, όσα
τοπία θλίψης ή χαράς ή αποπροσανατολιστικής σιωπής κι αν διασχίσει, είναι
τελικά το Εγώ που επιστρέφει στον εαυτό του.
Όχι σε ένα εγώ που έχει βελτιωθεί, καθαριστεί,
φωτιστεί, ανυψωθεί — αν και όλα αυτά μπορεί να συμβούν στην πορεία. Αλλά στο
Εγώ που ήδη ήταν, πάντα ήταν, δεν μπορούσε να πάψει να είναι ακόμα και στον πιο
βαθύ ύπνο της λήθης του. Το Αληθινό Βασίλειο — εκείνο το φωτεινό έδαφος που ο
Πλάτωνας ονόμασε Αγαθόν, που ο Πλωτίνος ονόμασε το Ένα, που ο Χέγκελ ονόμασε
Απόλυτο Πνεύμα, που οι υπαρξιστές διέκριναν στην τρομακτική κενότητα πίσω από
όλες τις επιφανειακές σημασίες — δεν είναι ένα μακρινό βασίλειο που πρέπει να
φτάσει κανείς. Είναι το ίδιο το έδαφος της ύπαρξης, η σιωπηλή πηγή από την
οποία αναδύεται κάθε φαινομενική αναζήτηση.
Το κύμα δεν χρειάζεται να ταξιδέψει για να βρει
τον ωκεανό. Είναι ήδη ο ωκεανός. Πάντα ήταν ο ωκεανός. Ο ωκεανός κυματίζει —
και μια συγκεκριμένη κίνηση του ωκεανού είναι η εμπειρία του να είναι ένα κύμα
που έχει ξεχάσει ότι είναι ο ωκεανός, και μια άλλη συγκεκριμένη κίνηση είναι η
εμπειρία του να θυμάται. Και οι δύο κινήσεις είναι ο ωκεανός. Η λήθη και η
ανάμνηση είναι και οι δύο εκφράσεις της ίδιας ανεξάντλητης δημιουργικής
αφθονίας.
Το Είναι — εκείνο το εξαιρετικό μυστήριο που
είκοσι πέντε αιώνες φιλοσοφίας έχουν περιφέρει, διερευνήσει, γιορτάσει και
απελπιστεί γι’ αυτό — δεν είναι κάτι που κατέχει ή επιτυγχάνει κανείς. Είναι
αυτό που είναι κανείς. Είναι αυτό που είναι τα πάντα. Είναι το μοναδικό,
σιωπηλό, φωτεινό γεγονός που υποστηρίζει όλα τα γεγονότα, η μοναδική παρουσία
μέσα στην οποία συγκρατούνται όλες οι παρουσίες, η μία επίγνωση στα βάθη της
οποίας αναδύονται όλοι οι κόσμοι και μέσα στην οποία κάθε αναζήτηση τελικά, με
ευγνωμοσύνη, βρίσκει ανάπαυση.
· · ·
VII. Μέσα στη Σιωπή
Δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο να ειπωθεί — και
όμως το λέγειν δείχνει προς κάτι που οι λέξεις δεν μπορούν να αγγίξουν, μόνο να
υποδείξουν, όπως ένα δάχτυλο που δείχνει το φεγγάρι δεν είναι το φεγγάρι αλλά
χωρίς το δάχτυλο το φεγγάρι μπορεί να περάσει απαρατήρητο για άλλον έναν αιώνα.
Ο φιλόσοφος αφήνει κάτω το επιχείρημα. Ο μυστικός
σιωπά. Ο αναζητητής, εξαντλημένος επιτέλους από την αναζήτηση, κάθεται πολύ
ακίνητος — και σε αυτή την ακινησία, κάτι που ήταν πάντα παρόν γίνεται, για
πρώτη φορά, αδιαμφισβήτητο. Όχι επειδή έφτασε. Όχι επειδή ο αναζητητής έγινε
επιτέλους άξιός του. Αλλά επειδή ο αναζητητής σταμάτησε επιτέλους να κινείται
αρκετά ώστε να παρατηρήσει ότι το έδαφος πάνω στο οποίο στεκόταν δεν ήταν
έδαφος καθόλου, αλλά φως — και ότι αυτό το φως δεν έλαμπε πάνω του από κάπου αλλού,
αλλά ήταν αυτό που ήταν, στη βαθύτερη φύση του, πιο αληθινά.
Αυτή είναι η αρχή της φιλοσοφίας του ΕΙΝΑΙ. Και
είναι επίσης, πάντα, το τέλος.
✦ ✦ ✦
Το Είναι είναι πάντα Παρόν και πάντα Διαθέσιμο.
Τα υπόλοιπα είναι σιωπή — και η σιωπή είναι
αρκετή.
