Monday, 12 January, 2026
The Luminous Path: A Journey Toward
the Absolute
The Threshold
of Mystery
In the depths
of human consciousness, beyond the chattering marketplace of thoughts and the
restless theater of desires, there exists a gateway—invisible yet
undeniable—that opens onto dimensions of reality that language can barely
whisper about. This is the realm where mystics throughout the ages have
ventured, returning with tales not of distant lands but of an encounter so
profound, so overwhelming in its intimacy, that the very foundations of selfhood
tremble and dissolve like morning mist before the rising sun.
The journey
toward the Absolute begins not with a map but with a yearning—an ache in the
soul that no earthly satisfaction can quench. It is as though the human spirit
remembers, however faintly, a home it has never consciously known, a unity from
which it has been severed by the very act of individual existence. This longing
is not weakness but the highest aspiration of consciousness: the impulse to
transcend its own limitations and merge with that which is limitless, eternal,
and utterly beyond comprehension.
What the
mystics seek is not an idea or a concept, not a philosophical proposition that
can be debated in the halls of reason. They seek contact—direct, immediate,
transformative contact—with the ground of all being, the source from which all
existence flows like rivers from an inexhaustible spring. Some have named this
ultimate reality God, investing it with personality and will. Others have called
it Brahman, the unchanging substrate beneath the dancing illusions of the
phenomenal world. Still others speak of the Tao, the nameless way that cannot be
spoken, or Nirvana, the extinguishing of the fires of craving and delusion. Yet
all these names are but fingers pointing at the moon, shadows cast by a light
too brilliant for the eyes of ordinary perception.
The Nature of
the Ineffable
To speak of
the Absolute is to engage in a paradox, for it is precisely that which cannot be
spoken. It is the silence before the first word, the darkness before the first
light, the emptiness that is somehow fuller than all fullness. The Absolute
transcends all categories by which the human mind organizes reality: it is
neither being nor non-being, neither one nor many, neither here nor there. It is
beyond time, yet all moments exist within it. It is beyond space, yet all places
are its dwelling. It is beyond change, yet all transformation unfolds within its
unchanging presence.
The mystics
describe the Absolute as infinite—not in the mathematical sense of endless
extension, but in the sense of absolute completeness, lacking nothing, bounded
by nothing, limited by nothing. It is eternal, not as a duration that stretches
forward and backward without end, but as a timeless now in which past and future
collapse into a single, ever-present moment. It is unchanging, not as something
frozen or static, but as a stillness so profound that all movement appears as
mere ripples on its surface, never disturbing its essential tranquility.
And yet, for
all this transcendence, the Absolute is not distant or separate from the world
of ordinary experience. Indeed, the mystics proclaim a truth that shatters the
comfortable boundaries between sacred and profane: the Absolute is not elsewhere
but here, not then but now, not in some remote heaven but in the very ground of
this present moment. It is closer to us than our own breath, more intimate than
our own thoughts, nearer than the beating of our own hearts. The tragedy of
human existence, in the mystical view, is not that we are separated from the
Absolute, but that we fail to recognize its presence, veiled as it is by the
thick curtains of habitual perception and the endless noise of mental activity.
The Testimony
of Vision
Throughout the
centuries, across the vast tapestry of human cultures and religions, certain
individuals have pierced through these veils and gazed upon the face of the
Absolute. Their testimonies, though expressed in the symbolic languages of their
respective traditions, bear a remarkable similarity—as though they had all
visited the same country and returned to describe it in different dialects.
There was
Teresa, the Spanish woman who walked the dusty roads of sixteenth-century
Castile, who found herself seized by a love so intense that her very being
seemed to melt like wax before a flame. In her descriptions of union with the
Divine Beloved, she spoke of dissolution—not the annihilation of death, but a
dissolution into something vaster and more real than her individual self had
ever been. Her experiences were marked by what she called the "interior castle,"
a landscape of the soul with many chambers, each drawing the pilgrim deeper into
the mystery, until at the center, in the innermost chamber, the soul and God
become indistinguishable, merged in a union beyond all description.
Across the
vast distances of geography and time, in the heat and color of medieval India,
there lived Shankara, whose penetrating intellect discerned beneath the
multiplicity of forms a single, undivided reality. For him, the realization was
stark and absolute: the individual self, the atman, is none other than Brahman,
the supreme reality. All apparent separation is illusion, maya, like the rope
mistaken for a snake in the dim light of ignorance. When knowledge dawns, the
snake vanishes, not because it has gone anywhere, but because it was never truly
there. So too, when the mystic awakens, the boundaries that seemed to separate
self from Self, soul from God, creature from Creator, are revealed as phantoms,
and what remains is the simple, stunning recognition: "I am That."
In the deserts
and gardens of Persia, Rumi—poet, lover, dancer—whirled himself into ecstasy,
drunk not on wine but on the intoxication of divine presence. His verses
overflow with the language of love, for he understood that the path to the
Absolute is not through philosophical analysis but through the opening of the
heart. In his vision, the lover and the Beloved are engaged in an eternal dance,
and the ultimate secret is that they were never two but always one, playing at
separation for the sheer joy of reunion. "I have lived on the lip of insanity,"
he wrote, "wanting to know reasons, knocking on a door. It opens. I've been
knocking from the inside!"
In the austere
beauty of Japanese Zen, Dogen taught that enlightenment is not something to be
attained but something to be realized as already present. To sit in meditation
is not to journey toward some distant goal but to embody the Buddha-nature that
is one's true essence. In a paradox that delights in confounding the rational
mind, he proclaimed: "To study the Way is to study the self. To study the self
is to forget the self. To forget the self is to be enlightened by all things."
In this forgetting, there is a supreme remembering; in this death of the ego,
there is the birth of true life.
And in the
cold cloisters of medieval Germany, Meister Eckhart preached a doctrine so
radical that it brought him into conflict with ecclesiastical authorities. He
spoke of a "God beyond God," a Godhead that transcends even the personal God of
conventional religion. He taught that the soul must become empty, stripped of
all attachments, desires, and even of its attachment to spiritual experiences
themselves, so that God might be born anew in the soul's depths. "The eye with
which I see God," he declared, "is the same eye with which God sees me."
The Qualities
of Mystical Encounter
When the veil
parts and the soul stands—however briefly—in the presence of the Absolute, the
experience bears certain unmistakable characteristics that distinguish it from
ordinary states of consciousness. These features have been documented across
traditions with such consistency that they point to a genuine phenomenology of
mystical experience.
First, there
is what has been called the noetic quality—an overwhelming sense that one has
been granted knowledge, that profound truths have been revealed not through
argument or evidence but through direct perception. The mystic returns from the
encounter with a certainty that cannot be shaken by doubt or debate, for it is
not based on belief but on vision. It is as though one had been blind and
suddenly gained sight, or as though the world had been seen through a clouded
glass that has now become transparent.
Yet,
paradoxically, this knowledge cannot be fully communicated to others. The second
characteristic is ineffability—the experience resists translation into words and
concepts. Language, which evolved to describe the world of ordinary experience,
breaks down when confronted with realities that transcend subject and object,
time and space, self and other. The mystic struggles to convey what has been
seen, resorting to poetry, paradox, and symbolism, knowing all the while that
these are but crude approximations, gestures toward a reality that cannot be
captured in speech.
Related to
this is the quality of paradoxicality—the experience seems to involve
contradictions that violate the laws of logic. The mystic may speak of emptiness
that is fullness, of darkness that is light, of silence that is sound, of death
that is life. These are not errors in thinking but attempts to describe a
reality that transcends the either-or categories of rational thought. The
Absolute includes and transcends all opposites; it is beyond the reach of the
discriminating intellect.
The mystical
experience is also characterized by transiency—it does not last. However
profound and transformative, the encounter fades. The mystic returns to ordinary
consciousness, though forever changed by what has been glimpsed. It is as though
one had been granted a brief visit to a homeland from which one has been long
exiled, only to be sent back to the foreign land of everyday existence. Yet the
memory remains, a burning coal in the heart, a compass that continues to orient
the soul toward its true north.
Finally, there
is the quality of passivity—the experience is not something one can manufacture
or control. It comes as grace, as gift, unbidden and unexpected. The mystic can
prepare the ground through spiritual practices, can remove obstacles and
cultivate receptivity, but the final breakthrough is not a human achievement. It
is as though one had been waiting at the door, and suddenly the door opens from
the other side. The soul is seized, lifted, transported into dimensions it could
not have reached by its own efforts.
The Practices
of Preparation
Though the
mystical encounter ultimately transcends all methods and techniques, the wisdom
traditions have long recognized that certain practices prepare the soil of
consciousness for the seed of divine experience. These are not mechanical
procedures that guarantee results, but disciplines that purify awareness and
deepen receptivity.
Meditation
stands as one of the primary pathways. In the stillness of meditation, the
practitioner learns to observe the ceaseless activity of the mind—the thoughts
that arise and pass like clouds across the sky of awareness. Gradually, through
patient practice, one discovers that one is not identical with these thoughts,
that there is a witnessing presence that remains untouched by the content it
observes. As the mind settles, like sediment in a jar of water that has ceased
to be shaken, a clarity emerges. In this clarity, there may arise glimpses of a
deeper reality, intimations of the Absolute that underlies and transcends the
play of mental phenomena.
Prayer, in its
deepest sense, is not mere petition or conversation with a God imagined as
separate from oneself. It is an opening of the heart, a making of oneself
vulnerable and receptive to the divine presence. In prayer, the soul pours
itself out in devotion, gratitude, and longing. It is a relationship, a dialogue
that gradually reveals itself to be a monologue, for the one who prays and the
One who is prayed to are discovered to be, in the final analysis, not two but
one. Prayer dissolves the boundaries of the separate self, creating a space in
which grace can enter.
Contemplation
goes beyond meditation and prayer into a region of pure silence. Here, all
effort ceases, all striving stops. The contemplative simply rests in the
presence of the Divine, without thought, without image, without desire even for
spiritual experience. This is the practice of radical letting-go, of
surrendering even the self that seeks. In this nakedness, this poverty of
spirit, the soul becomes like a clear window through which the light of the
Absolute can shine unobstructed.
Ethics, too,
plays a crucial role, though it may seem far removed from mystical experience.
The cultivation of virtue—compassion, truthfulness, non-violence,
generosity—purifies the heart and aligns the soul with the fundamental harmony
of existence. Selfishness, cruelty, and deception create turbulence in
consciousness, making it impossible for the still, small voice of the Absolute
to be heard. By living in accordance with moral principles, the mystic removes
the obstacles that block the flow of divine grace. Ethics is not merely a matter
of external behavior but of inner transformation, the reshaping of consciousness
in the image of the Divine.
Yet the
mystics warn against a subtle danger: the temptation to seek mystical
experiences for their own sake, to treat them as spiritual achievements or as
means to power and prestige. Such seeking is itself a form of grasping, an
assertion of the ego that must be transcended. The true goal is not the
experience but the transformation it brings, not the momentary vision but the
permanent reorientation of one's life toward the Divine.
The
Transformation of Being
When authentic
mystical experience occurs, it does not leave the individual unchanged. Like a
lightning strike that transforms sand into glass, the encounter with the
Absolute restructures consciousness at its deepest levels. The effects ripple
outward, touching every dimension of the person's life, worldview, and
relationships.
There emerges
a sense of awe and wonder that never entirely fades. The mystic walks through
the world with new eyes, perceiving the extraordinary hiding within the
ordinary, the infinite dwelling within the finite. A flower becomes a miracle, a
breath becomes a prayer, a moment becomes eternity. Where others see only the
surface of things, the mystic perceives depth upon depth, each layer revealing
yet another dimension of the sacred mystery that permeates all existence.
Gratitude and
joy arise spontaneously, not as emotional states that come and go, but as
fundamental tonalities of being. To have glimpsed the Absolute is to know
oneself as utterly gifted, graced beyond all deserving. Existence itself becomes
a cause for celebration, for the mystic has discovered that beneath all
suffering and struggle, there is a joy that has no opposite, a peace that
transcends all understanding. This is not the happiness that depends on
circumstances but the bliss that is one's true nature.
Paradoxically,
this encounter with the supreme reality brings profound humility. The mystic who
has touched the Infinite knows the smallness and fragility of the separate self.
Yet this humility is not self-deprecation but a realistic assessment of the
human condition, combined with compassion for all beings who struggle in the
same predicament. Having experienced the dissolution of ego boundaries, the
mystic develops a natural empathy, recognizing in every other being the same
essential nature, the same spark of the Divine, the same potential for
awakening.
There comes
also a detachment from worldly concerns—not the cold indifference of someone who
does not care, but the freedom of someone who is no longer enslaved by desires
and fears. Having tasted the nectar of the Absolute, the mystic finds that
worldly satisfactions have lost their grip. Wealth, fame, pleasure,
success—these no longer compel as they once did. This is not renunciation born
of duty or discipline, but a natural falling away, like a snake shedding its
skin. The mystic remains engaged with the world, fulfilling necessary duties and
responsibilities, but without the desperate grasping and clinging that
characterizes ordinary existence.
Finally, there
emerges a sense of purpose and direction. The mystic returns from the encounter
with a mission: to serve, to love, to alleviate suffering, to help others find
the path. This is not felt as an obligation imposed from outside but as the
natural expression of what has been realized. When one has experienced unity
with all beings, service to others becomes service to oneself; when one has
known the Divine as the ground of all existence, working for the welfare of
creation becomes working for the glory of God.
The Invitation
to the Infinite
The mystical
theory of the Absolute stands as a perennial challenge to the assumptions of
materialist culture, which sees reality as exhausted by physical processes and
human experience as reducible to brain states. It invites us to consider that
consciousness is not a mere epiphenomenon of matter but a fundamental feature of
reality, perhaps reality's deepest dimension. It suggests that the feeling of
separation that characterizes ordinary awareness is not the final truth but a
kind of trance from which we might awaken.
This is not
merely an interesting philosophical speculation but a living invitation—an
invitation to undertake the journey ourselves, to test the claims of the mystics
in the laboratory of our own consciousness. The path is arduous, requiring
commitment, discipline, and the willingness to question our most cherished
assumptions about who we are. It demands that we loosen our grip on the familiar
and venture into the unknown. It asks us to surrender the illusion of control
and open ourselves to possibilities that exceed our current comprehension.
Yet the
mystics assure us that the effort is worthwhile beyond all measure. For what is
at stake is nothing less than the discovery of our true nature, the realization
of our deepest identity. We are not, they tell us, merely the small, separate
selves we take ourselves to be, buffeted by circumstances, trapped in time,
doomed to inevitable dissolution. We are, in our essence, one with the
Absolute—that boundless reality that has no beginning and no end, that underlies
all appearance, that is the source and substance of all that exists.
This truth
cannot be grasped by the intellect alone, cannot be learned from books or
accepted on authority. It must be realized, lived, embodied. And when it is, the
mystics promise, everything changes while nothing changes. The world remains the
same, yet it is transfigured. The self remains, yet it is no longer the center
of the universe. Life continues with its joys and sorrows, its challenges and
triumphs, yet beneath it all there is a stillness, a silence, a peace that
cannot be disturbed.
In the end,
the mystical path is not an escape from reality but a plunge into its depths,
not a denial of existence but an affirmation of its ultimate meaning. It is a
journey from the surface to the depths, from multiplicity to unity, from
ignorance to knowledge, from bondage to freedom. It is the soul's return to its
source, the drop's recognition that it is the ocean, the wave's discovery that
it is the water.
And in that
discovery, there is rest.
…
Ο Φωτεινός Δρόμος: Ένα Ταξίδι Προς
το Απόλυτο
Το Κατώφλι του Μυστηρίου
Στα βάθη της ανθρώπινης συνείδησης,
πέρα από την πολυάσχολη αγορά των σκέψεων και το ανήσυχο θέατρο των επιθυμιών,
υπάρχει μια πύλη — αόρατη αλλά αναμφισβήτητη — που ανοίγει σε διαστάσεις της
πραγματικότητας για τις οποίες η γλώσσα μόλις και μπορεί να ψιθυρίσει. Αυτή
είναι η σφαίρα όπου οι μύστες όλων των εποχών έχουν τολμήσει να εισέλθουν,
επιστρέφοντας με διηγήσεις όχι για μακρινές χώρες, αλλά για μια συνάντηση τόσο
βαθιά, τόσο συντριπτική στην οικειότητά της, που τα ίδια τα θεμέλια της
ατομικότητας τρέμουν και διαλύονται σαν πρωινή ομίχλη μπροστά στον ανατέλλοντα
ήλιο.
Το ταξίδι προς το Απόλυτο δεν
αρχίζει με έναν χάρτη, αλλά με μια λαχτάρα — έναν πόνο στην ψυχή που καμία γήινη
ικανοποίηση δεν μπορεί να σβήσει. Είναι σαν η ανθρώπινη ψυχή να θυμάται, όσο
αμυδρά κι αν είναι, ένα σπίτι που δεν έχει γνωρίσει συνειδητά ποτέ, μια ενότητα
από την οποία έχει αποχωριστεί με την ίδια την πράξη της ατομικής ύπαρξης. Αυτή
η λαχτάρα δεν είναι αδυναμία, αλλά η υψηλότερη φιλοδοξία της συνείδησης: η
παρόρμηση να υπερβεί τα δικά της όρια και να συγχωνευθεί με αυτό που είναι
απεριόριστο, αιώνιο και εντελώς πέρα από κάθε κατανόηση.
Αυτό που αναζητούν οι μύστες δεν
είναι μια ιδέα ή μια έννοια, ούτε μια φιλοσοφική πρόταση που μπορεί να συζητηθεί
στους διαδρόμους της λογικής. Αναζητούν επαφή — κατευθείαν, άμεση, μεταμορφωτική
επαφή — με το έδαφος όλης της ύπαρξης, την πηγή από την οποία ρέει όλη η ύπαρξη
σαν ποτάμι από μια ανεξάντλητη πηγή. Κάποιοι έχουν ονομάσει αυτή την υπέρτατη
πραγματικότητα Θεό, επενδύοντάς την με προσωπικότητα και θέληση. Άλλοι την έχουν
αποκαλέσει Μπράχμαν, το αμετάβλητο υπόστρωμα κάτω από τις χορευτικές
ψευδαισθήσεις του φαινομενικού κόσμου. Άλλοι πάλι μιλούν για το Τάο, τον ανώνυμο
δρόμο που δεν μπορεί να ειπωθεί, ή για τη Νιρβάνα, το σβήσιμο των πυρκαγιών της
πόθησης και της πλάνης. Ωστόσο, όλα αυτά τα ονόματα είναι απλώς δάχτυλα που
δείχνουν το φεγγάρι, σκιές που ρίχνονται από ένα φως πολύ λαμπρό για τα μάτια
της συνηθισμένης αντίληψης.
Η Φύση του Ανεκλάλητου
Το να μιλάμε για το Απόλυτο είναι
να εμπλεκόμαστε σε ένα παράδοξο, διότι είναι ακριβώς αυτό που δεν μπορεί να
ειπωθεί. Είναι η σιωπή πριν από την πρώτη λέξη, το σκοτάδι πριν από το πρώτο
φως, το κενό που είναι κατά κάποιο τρόπο πιο γεμάτο από κάθε πληρότητα. Το
Απόλυτο υπερβαίνει όλες τις κατηγορίες με τις οποίες το ανθρώπινο μυαλό
οργανώνει την πραγματικότητα: δεν είναι ούτε ύπαρξη ούτε μη-ύπαρξη, ούτε ένα
ούτε πολλά, ούτε εδώ ούτε εκεί. Είναι πέρα από τον χρόνο, αλλά όλες οι στιγμές
υπάρχουν μέσα του. Είναι πέρα από τον χώρο, αλλά όλοι οι τόποι είναι η κατοικία
του. Είναι πέρα από την αλλαγή, αλλά κάθε μεταμόρφωση ξεδιπλώνεται μέσα στην
αμετάβλητη παρουσία του.
Οι μύστες περιγράφουν το Απόλυτο ως
άπειρο — όχι με την μαθηματική έννοια της ατέρμονης επέκτασης, αλλά με την
έννοια της απόλυτης πληρότητας, που δεν στερείται τίποτα, δεν οριοθετείται από
τίποτα, δεν περιορίζεται από τίποτα. Είναι αιώνιο, όχι ως διάρκεια που
εκτείνεται μπροστά και πίσω χωρίς τέλος, αλλά ως ένα άχρονο τώρα στο οποίο το
παρελθόν και το μέλλον καταρρέουν σε μια μοναδική, αιώνια παρούσα στιγμή. Είναι
αμετάβλητο, όχι ως κάτι παγωμένο ή στατικό, αλλά ως μια ηρεμία τόσο βαθιά που
κάθε κίνηση φαίνεται σαν απλά κυματάκια στην επιφάνειά του, χωρίς ποτέ να
διαταράσσει την ουσιαστική γαλήνη του.
Και όμως, παρά όλη αυτή την
υπέρβαση, το Απόλυτο δεν είναι μακρινό ή ξεχωριστό από τον κόσμο της
συνηθισμένης εμπειρίας. Πράγματι, οι μύστες διακηρύσσουν μια αλήθεια που
θρυμματίζει τα άνετα όρια μεταξύ ιερού και βέβηλου: το Απόλυτο δεν είναι αλλού
αλλά εδώ, όχι τότε αλλά τώρα, όχι σε κάποιο μακρινό παράδεισο αλλά στο ίδιο το
έδαφος αυτής της παρούσας στιγμής. Είναι πιο κοντά μας από την ίδια μας την
αναπνοή, πιο οικείο από τις ίδιες μας τις σκέψεις, πιο κοντά από τον χτύπο της
ίδιας μας της καρδιάς. Η τραγωδία της ανθρώπινης ύπαρξης, κατά την μυστική
άποψη, δεν είναι ότι είμαστε χωρισμένοι από το Απόλυτο, αλλά ότι αποτυγχάνουμε
να αναγνωρίσουμε την παρουσία του, καλυμμένη όπως είναι από τα παχιά
παραπετάσματα της συνήθους αντίληψης και τον ατέλειωτο θόρυβο της νοητικής
δραστηριότητας.
Η Μαρτυρία της Όρασης
Στους αιώνες, μέσα από τον τεράστιο
ιστό των ανθρώπινων πολιτισμών και θρησκειών, ορισμένα άτομα έχουν διαπεράσει
αυτά τα πέπλα και έχουν αντικρίσει το πρόσωπο του Απόλυτου. Οι μαρτυρίες τους,
αν και εκφρασμένες στις συμβολικές γλώσσες των αντίστοιχων παραδόσεών τους,
παρουσιάζουν μια αξιοσημείωτη ομοιότητα — σαν να είχαν όλοι επισκεφθεί την ίδια
χώρα και να επέστρεψαν για να την περιγράψουν σε διαφορετικές διαλέκτους.
Υπήρχε η Τερέζα, η Ισπανίδα γυναίκα
που περπατούσε τους σκονισμένους δρόμους της Καστίλης του δέκατου έκτου αιώνα, η
οποία βρέθηκε κατακλυσμένη από μια αγάπη τόσο έντονη που η ίδια η ύπαρξή της
έμοιαζε να λιώνει σαν κερί μπροστά σε φλόγα. Στις περιγραφές της για την ένωση
με τον Θείο Αγαπημένο, μιλούσε για διάλυση — όχι για την ανυπαρξία του θανάτου,
αλλά για μια διάλυση σε κάτι πιο πλατύ και πιο πραγματικό από ό,τι ήταν ποτέ ο
ατομικός της εαυτός. Οι εμπειρίες της χαρακτηρίζονταν από αυτό που αποκαλούσε
«εσωτερικό κάστρο», ένα τοπίο της ψυχής με πολλά δωμάτια, όπου κάθε ένα έλκει
τον προσκυνητή βαθύτερα στο μυστήριο, μέχρι το κέντρο, στο πιο εσωτερικό
δωμάτιο, όπου η ψυχή και ο Θεός γίνονται αδιαίρετοι, συγχωνευμένοι σε μια ένωση
πέρα από κάθε περιγραφή.
Πέρα από τις τεράστιες αποστάσεις
γεωγραφίας και χρόνου, στη ζέστη και το χρώμα της μεσαιωνικής Ινδίας, ζούσε ο
Σανκάρα, του οποίου ο διαπεραστικός νους διέκρινε κάτω από την πολλαπλότητα των
μορφών μια μοναδική, αδιαίρετη πραγματικότητα. Γι' αυτόν, η συνειδητοποίηση ήταν
απόλυτη και κατηγορηματική: ο ατομικός εαυτός, το άτμαν, δεν είναι τίποτε άλλο
από το Μπράχμαν, την υπέρτατη πραγματικότητα. Κάθε φαινομενικός χωρισμός είναι
ψευδαίσθηση, μάγια, σαν το σχοινί που περνιέται για φίδι στο αμυδρό φως της
άγνοιας. Όταν η γνώση ανατέλλει, το φίδι εξαφανίζεται, όχι επειδή πήγε κάπου,
αλλά επειδή δεν ήταν ποτέ πραγματικά εκεί. Έτσι και όταν ο μύστης ξυπνά, τα όρια
που φαίνονταν να χωρίζουν τον εαυτό από τον Εαυτό, την ψυχή από τον Θεό, το
πλάσμα από τον Δημιουργό, αποκαλύπτονται ως φαντάσματα, και αυτό που απομένει
είναι η απλή, συγκλονιστική αναγνώριση: «Εγώ Είμαι Εκείνο».
Στις ερήμους και τους κήπους της
Περσίας, ο Ρούμι — ποιητής, εραστής, χορευτής — στροβιλιζόταν σε έκσταση,
μεθυσμένος όχι από κρασί αλλά από τη μέθη της θείας παρουσίας. Οι στίχοι του
ξεχειλίζουν από τη γλώσσα της αγάπης, διότι κατάλαβε ότι ο δρόμος προς το
Απόλυτο δεν είναι μέσω φιλοσοφικής ανάλυσης αλλά μέσω του ανοίγματος της
καρδιάς. Στην όρασή του, ο εραστής και ο Αγαπημένος εμπλέκονται σε έναν αιώνιο
χορό, και το υπέρτατο μυστικό είναι ότι δεν ήταν ποτέ δύο αλλά πάντα ένας,
παίζοντας τον χωρισμό για την καθαρή χαρά της επανένωσης. «Έχω ζήσει στο χείλος
της τρέλας», έγραψε, «θέλοντας να γνωρίσω λόγους, χτυπώντας μια πόρτα. Ανοίγει.
Χτυπούσα από μέσα!»
Στην αυστηρή ομορφιά του ιαπωνικού
Ζεν, ο Ντόγκεν δίδασκε ότι ο διαφωτισμός δεν είναι κάτι που αποκτάται αλλά κάτι
που συνειδητοποιείται ως ήδη παρών. Το να κάθεται κανείς σε διαλογισμό δεν είναι
να ταξιδεύει προς κάποιο μακρινό στόχο αλλά να ενσαρκώνει τη φύση του Βούδα που
είναι η αληθινή ουσία του. Σε ένα παράδοξο που ευχαριστιέται να μπερδεύει το
λογικό μυαλό, διακήρυξε: «Το να μελετάς τον Δρόμο είναι να μελετάς τον εαυτό. Το
να μελετάς τον εαυτό είναι να ξεχνάς τον εαυτό. Το να ξεχνάς τον εαυτό είναι να
διαφωτίζεσαι από όλα τα πράγματα». Σε αυτή την λήθη, υπάρχει μια υπέρτατη
ανάμνηση· σε αυτόν τον θάνατο του εγώ, υπάρχει η γέννηση της αληθινής ζωής.
Και στα κρύα μοναστήρια της
μεσαιωνικής Γερμανίας, ο Μάιστερ Έκχαρτ κήρυττε μια διδασκαλία τόσο ριζοσπαστική
που τον έφερε σε σύγκρουση με τις εκκλησιαστικές αρχές. Μιλούσε για έναν «Θεό
πέρα από τον Θεό», μια Θεότητα που υπερβαίνει ακόμα και τον προσωπικό Θεό της
συμβατικής θρησκείας. Δίδασκε ότι η ψυχή πρέπει να γίνει κενή, γυμνωμένη από
όλες τις προσκολλήσεις, τις επιθυμίες, και ακόμα από την προσκόλλησή της στις
ίδιες τις πνευματικές εμπειρίες, ώστε ο Θεός να μπορέσει να γεννηθεί ξανά στα
βάθη της ψυχής. «Το μάτι με το οποίο βλέπω τον Θεό», διακήρυξε, «είναι το ίδιο
μάτι με το οποίο ο Θεός με βλέπει».
Οι Ιδιότητες της Μυστικής
Συνάντησης
Όταν το πέπλο σχίζεται και η ψυχή
στέκεται — όσο σύντομα κι αν είναι — στην παρουσία του Απόλυτου, η εμπειρία
φέρει ορισμένα αδιαμφισβήτητα χαρακτηριστικά που την διακρίνουν από τις
συνηθισμένες καταστάσεις συνείδησης. Αυτά τα γνωρίσματα έχουν καταγραφεί σε όλες
τις παραδόσεις με τέτοια συνέπεια που υποδεικνύουν μια γνήσια φαινομενολογία της
μυστικής εμπειρίας.
Πρώτον, υπάρχει αυτό που έχει
αποκαλεστεί η νοητική ιδιότητα — μια συντριπτική αίσθηση ότι έχει δοθεί γνώση,
ότι βαθιές αλήθειες έχουν αποκαλυφθεί όχι μέσω επιχειρημάτων ή αποδείξεων αλλά
μέσω άμεσης αντίληψης. Ο μύστης επιστρέφει από τη συνάντηση με μια βεβαιότητα
που δεν μπορεί να κλονιστεί από αμφιβολία ή συζήτηση, διότι δεν βασίζεται σε
πίστη αλλά σε όραση. Είναι σαν να ήταν τυφλός και ξαφνικά να απέκτησε όραση, ή
σαν ο κόσμος να είχε θεαθεί μέσα από ένα θολό τζάμι που τώρα έχει γίνει
διαφανές.
Ωστόσο, παραδόξως, αυτή η γνώση δεν
μπορεί να μεταδοθεί πλήρως στους άλλους. Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η
ανεκλαλητότητα — η εμπειρία αντιστέκεται στη μετάφραση σε λέξεις και έννοιες. Η
γλώσσα, που εξελίχθηκε για να περιγράφει τον κόσμο της συνηθισμένης εμπειρίας,
καταρρέει όταν αντιμετωπίζει πραγματικότητες που υπερβαίνουν υποκείμενο και
αντικείμενο, χρόνο και χώρο, εαυτό και άλλο. Ο μύστης παλεύει να μεταδώσει αυτό
που έχει δει, καταφεύγοντας σε ποίηση, παράδοξο και συμβολισμό, γνωρίζοντας
πάντα ότι αυτά είναι μόνο χονδροειδείς προσεγγίσεις, χειρονομίες προς μια
πραγματικότητα που δεν μπορεί να συλληφθεί με λόγια.
Σχετικό με αυτό είναι η ιδιότητα
της παραδοξότητας — η εμπειρία φαίνεται να περιλαμβάνει αντιφάσεις που
παραβιάζουν τους νόμους της λογικής. Ο μύστης μπορεί να μιλά για κενό που είναι
πληρότητα, για σκοτάδι που είναι φως, για σιωπή που είναι ήχος, για θάνατο που
είναι ζωή. Αυτά δεν είναι λάθη σκέψης αλλά προσπάθειες να περιγραφεί μια
πραγματικότητα που υπερβαίνει τις κατηγορίες είτε-είτε της λογικής σκέψης. Το
Απόλυτο περιλαμβάνει και υπερβαίνει όλα τα αντίθετα· είναι πέρα από την εμβέλεια
του διακριτικού νου.
Η μυστική εμπειρία χαρακτηρίζεται
επίσης από παροδικότητα — δεν διαρκεί. Όσο βαθιά και μεταμορφωτική κι αν είναι,
η συνάντηση ξεθωριάζει. Ο μύστης επιστρέφει στην συνηθισμένη συνείδηση, αν και
για πάντα αλλαγμένος από αυτό που έχει αντικρίσει. Είναι σαν να είχε δοθεί μια
σύντομη επίσκεψη σε μια πατρίδα από την οποία είχε εξοριστεί εδώ και καιρό, μόνο
για να σταλεί πίσω στη ξένη γη της καθημερινής ύπαρξης. Ωστόσο, η ανάμνηση
παραμένει, ένα φλεγόμενο κάρβουνο στην καρδιά, μια πυξίδα που συνεχίζει να
προσανατολίζει την ψυχή προς τον αληθινό της βορρά.
Τέλος, υπάρχει η ιδιότητα της
παθητικότητας — η εμπειρία δεν είναι κάτι που μπορεί κανείς να κατασκευάσει ή να
ελέγξει. Έρχεται ως χάρη, ως δώρο, απρόσκλητη και απροσδόκητη. Ο μύστης μπορεί
να προετοιμάσει το έδαφος μέσω πνευματικών πρακτικών, να αφαιρέσει εμπόδια και
να καλλιεργήσει δεκτικότητα, αλλά η τελική επίτευξη δεν είναι ανθρώπινο
επίτευγμα. Είναι σαν να περίμενε κανείς στην πόρτα, και ξαφνικά η πόρτα να
ανοίγει από την άλλη πλευρά. Η ψυχή αρπάζεται, υψώνεται, μεταφέρεται σε
διαστάσεις που δεν μπορούσε να φτάσει με τις δικές της προσπάθειες.
Οι Πρακτικές της Προετοιμασίας
Αν και η μυστική συνάντηση τελικά
υπερβαίνει όλες τις μεθόδους και τεχνικές, οι παραδόσεις σοφίας έχουν από καιρό
αναγνωρίσει ότι ορισμένες πρακτικές προετοιμάζουν το έδαφος της συνείδησης για
τον σπόρο της θείας εμπειρίας. Αυτές δεν είναι μηχανικές διαδικασίες που
εγγυώνται αποτελέσματα, αλλά πειθαρχίες που καθαρίζουν την επίγνωση και
βαθαίνουν την δεκτικότητα.
Ο διαλογισμός στέκεται ως μία από
τις κύριες οδούς. Στην ηρεμία του διαλογισμού, ο ασκούμενος μαθαίνει να
παρατηρεί την ασταμάτητη δραστηριότητα του νου — τις σκέψεις που αναδύονται και
παρέρχονται σαν σύννεφα στον ουρανό της επίγνωσης. Σταδιακά, μέσω υπομονετικής
πρακτικής, ανακαλύπτει κανείς ότι δεν ταυτίζεται με αυτές τις σκέψεις, ότι
υπάρχει μια μαρτυρούσα παρουσία που παραμένει ανέγγιχτη από το περιεχόμενο που
παρατηρεί. Καθώς ο νους ηρεμεί, σαν ιζήματα σε ένα βάζο με νερό που έχει
σταματήσει να ταρακουνιέται, αναδύεται μια διαύγεια. Σε αυτή τη διαύγεια, μπορεί
να προκύψουν ματιές μιας βαθύτερης πραγματικότητας, υπονοούμενα του Απόλυτου που
υποβαστάζει και υπερβαίνει το παιχνίδι των νοητικών φαινομένων.
Η προσευχή, στην βαθύτερη έννοιά
της, δεν είναι απλή ικεσία ή συνομιλία με έναν Θεό φανταζόμενο ως ξεχωριστό από
τον εαυτό. Είναι ένα άνοιγμα της καρδιάς, μια έκθεση του εαυτού ευάλωτου και
δεκτικού στην θεία παρουσία. Στην προσευχή, η ψυχή χύνεται σε αφοσίωση,
ευγνωμοσύνη και λαχτάρα. Είναι μια σχέση, ένας διάλογος που σταδιακά
αποκαλύπτεται ως μονόλογος, διότι αυτός που προσεύχεται και Εκείνος στον Οποίο
απευθύνεται η προσευχή ανακαλύπτονται, στην τελική ανάλυση, να μην είναι δύο
αλλά ένας. Η προσευχή διαλύει τα όρια του ξεχωριστού εαυτού, δημιουργώντας χώρο
όπου η χάρη μπορεί να εισέλθει.
Η θεώρηση υπερβαίνει τον διαλογισμό
και την προσευχή σε μια περιοχή καθαρής σιωπής. Εδώ, κάθε προσπάθεια παύει, κάθε
αγώνας σταματά. Ο θεωρητικός απλώς αναπαύεται στην παρουσία του Θείου, χωρίς
σκέψη, χωρίς εικόνα, χωρίς επιθυμία ακόμα και για πνευματική εμπειρία. Αυτή
είναι η πρακτική της ριζικής απελευθέρωσης, της παράδοσης ακόμα και του εαυτού
που αναζητά. Σε αυτή την γύμνια, αυτή την πτωχεία πνεύματος, η ψυχή γίνεται σαν
ένα καθαρό παράθυρο μέσα από το οποίο το φως του Απόλυτου μπορεί να λάμψει
ανεμπόδιστα.
Η ηθική επίσης παίζει κρίσιμο ρόλο,
αν και μπορεί να φαίνεται μακριά από την μυστική εμπειρία. Η καλλιέργεια της
αρετής — συμπόνια, αληθοφάνεια, μη-βία, γενναιοδωρία — καθαρίζει την καρδιά και
ευθυγραμμίζει την ψυχή με την θεμελιώδη αρμονία της ύπαρξης. Ο εγωισμός, η
σκληρότητα και η απάτη δημιουργούν αναταραχή στη συνείδηση, καθιστώντας αδύνατο
να ακουστεί η ήρεμη, μικρή φωνή του Απόλυτου. Ζώντας σύμφωνα με ηθικές αρχές, ο
μύστης αφαιρεί τα εμπόδια που εμποδίζουν τη ροή της θείας χάριτος. Η ηθική δεν
είναι απλώς ζήτημα εξωτερικής συμπεριφοράς αλλά εσωτερικής μεταμόρφωσης, της
διαμόρφωσης της συνείδησης κατ' εικόνα του Θείου.
Ωστόσο, οι μύστες προειδοποιούν για
έναν λεπτό κίνδυνο: τον πειρασμό να αναζητά κανείς μυστικές εμπειρίες για χάρη
τους, να τις αντιμετωπίζει ως πνευματικά επιτεύγματα ή ως μέσα για δύναμη και
κύρος. Τέτοια αναζήτηση είναι από μόνη της μια μορφή αρπαγής, μια διεκδίκηση του
εγώ που πρέπει να υπερβεί. Ο αληθινός στόχος δεν είναι η εμπειρία αλλά η
μεταμόρφωση που φέρνει, όχι η στιγμιαία όραση αλλά ο μόνιμος
επαναπροσανατολισμός της ζωής προς το Θείο.
Η Μεταμόρφωση της Ύπαρξης
Όταν συμβαίνει γνήσια μυστική
εμπειρία, δεν αφήνει το άτομο αμετάβλητο. Σαν κεραυνός που μετατρέπει την άμμο
σε γυαλί, η συνάντηση με το Απόλυτο αναδομεί τη συνείδηση στα βαθύτερα επίπεδά
της. Τα αποτελέσματα κυματίζονται προς τα έξω, αγγίζοντας κάθε διάσταση της
ζωής, της κοσμοθεωρίας και των σχέσεων του ατόμου.
Αναδύεται μια αίσθηση δέους και
θαυμασμού που ποτέ δεν ξεθωριάζει εντελώς. Ο μύστης περπατά στον κόσμο με νέα
μάτια, αντιλαμβανόμενος το εξαιρετικό που κρύβεται μέσα στο συνηθισμένο, το
άπειρο που κατοικεί μέσα στο πεπερασμένο. Ένα λουλούδι γίνεται θαύμα, μια
αναπνοή γίνεται προσευχή, μια στιγμή γίνεται αιωνιότητα. Εκεί που οι άλλοι
βλέπουν μόνο την επιφάνεια των πραγμάτων, ο μύστης αντιλαμβάνεται βάθος επί
βάθους, κάθε στρώμα αποκαλύπτει μια ακόμα διάσταση του ιερού μυστηρίου που
διαπερνά όλη την ύπαρξη.
Ευγνωμοσύνη και χαρά αναδύονται
αυθόρμητα, όχι ως συναισθηματικές καταστάσεις που έρχονται και παρέρχονται, αλλά
ως θεμελιώδεις τόνοι της ύπαρξης. Το να έχει αντικρίσει κανείς το Απόλυτο είναι
να γνωρίζει τον εαυτό ως απόλυτα προικισμένο, χαρισμένο πέρα από κάθε αξίωση. Η
ίδια η ύπαρξη γίνεται αιτία εορτασμού, διότι ο μύστης έχει ανακαλύψει ότι κάτω
από κάθε πάθος και αγώνα, υπάρχει μια χαρά χωρίς αντίθετο, μια ειρήνη που
υπερβαίνει κάθε κατανόηση. Αυτή δεν είναι η ευτυχία που εξαρτάται από
περιστάσεις αλλά η μακαριότητα που είναι η αληθινή φύση του.
Παραδόξως, αυτή η συνάντηση με την
υπέρτατη πραγματικότητα φέρνει βαθιά ταπείνωση. Ο μύστης που έχει αγγίξει το
Άπειρο γνωρίζει το μικρό και εύθραυστο του ξεχωριστού εαυτού. Ωστόσο αυτή η
ταπείνωση δεν είναι αυτοϋποτίμηση αλλά μια ρεαλιστική εκτίμηση της ανθρώπινης
κατάστασης, συνδυασμένη με συμπόνια για όλα τα όντα που παλεύουν στην ίδια
κατάσταση. Έχοντας βιώσει τη διάλυση των ορίων του εγώ, ο μύστης αναπτύσσει μια
φυσική ενσυναίσθηση, αναγνωρίζοντας σε κάθε άλλο ον την ίδια ουσιαστική φύση,
την ίδια σπίθα του Θείου, την ίδια δυνατότητα για αφύπνιση.
Έρχεται επίσης μια απόσπαση από
κοσμικές ανησυχίες — όχι η κρύα αδιαφορία κάποιου που δεν νοιάζεται, αλλά η
ελευθερία κάποιου που δεν είναι πλέον σκλαβωμένος από επιθυμίες και φόβους.
Έχοντας γευτεί το νέκταρ του Απόλυτου, ο μύστης βρίσκει ότι οι κοσμικές
ικανοποιήσεις έχουν χάσει την λαβή τους. Πλούτος, φήμη, ηδονή, επιτυχία — αυτά
δεν τον εξαναγκάζουν πλέον όπως παλιά. Αυτή δεν είναι αποκήρυξη από καθήκον ή
πειθαρχία, αλλά μια φυσική αποβολή, σαν φίδι που ρίχνει το δέρμα του. Ο μύστης
παραμένει εμπλεγμένος με τον κόσμο, εκπληρώνοντας απαραίτητα καθήκοντα και
ευθύνες, αλλά χωρίς την απελπισμένη αρπαγή και προσκόλληση που χαρακτηρίζει την
συνηθισμένη ύπαρξη.
Τέλος, αναδύεται μια αίσθηση σκοπού
και κατεύθυνσης. Ο μύστης επιστρέφει από τη συνάντηση με μια αποστολή: να
υπηρετεί, να αγαπά, να απαλύνει τον πόνο, να βοηθά τους άλλους να βρουν τον
δρόμο. Αυτό δεν γίνεται αισθητό ως υποχρέωση επιβλημένη από έξω αλλά ως η φυσική
έκφραση αυτού που έχει συνειδητοποιηθεί. Όταν κανείς έχει βιώσει ενότητα με όλα
τα όντα, η υπηρεσία στους άλλους γίνεται υπηρεσία στον εαυτό· όταν έχει γνωρίσει
το Θείο ως το έδαφος όλης της ύπαρξης, η εργασία για την ευημερία της
δημιουργίας γίνεται εργασία για τη δόξα του Θεού.
Η Πρόσκληση στο Άπειρο
Η μυστική θεωρία του Απόλυτου
στέκεται ως αιώνια πρόκληση στις υποθέσεις της υλιστικής κουλτούρας, η οποία
βλέπει την πραγματικότητα ως εξαντλημένη από φυσικές διεργασίες και την
ανθρώπινη εμπειρία ως αναγόμενη σε καταστάσεις εγκεφάλου. Μας προσκαλεί να
σκεφτούμε ότι η συνείδηση δεν είναι απλό επακόλουθο της ύλης αλλά θεμελιώδες
χαρακτηριστικό της πραγματικότητας, ίσως η βαθύτερη διάστασή της. Υποδηλώνει ότι
το αίσθημα χωρισμού που χαρακτηρίζει την συνηθισμένη επίγνωση δεν είναι η τελική
αλήθεια αλλά ένα είδος έκσταση από την οποία μπορεί να ξυπνήσουμε.
Αυτό δεν είναι απλώς μια
ενδιαφέρουσα φιλοσοφική εικασία αλλά μια ζωντανή πρόσκληση — πρόσκληση να
αναλάβουμε το ταξίδι οι ίδιοι, να δοκιμάσουμε τις διεκδικήσεις των μυστών στο
εργαστήριο της δικής μας συνείδησης. Ο δρόμος είναι κοπιαστικός, απαιτώντας
δέσμευση, πειθαρχία και προθυμία να αμφισβητήσουμε τις πιο αγαπημένες μας
υποθέσεις για το ποιοι είμαστε. Απαιτεί να χαλαρώσουμε τη λαβή μας στο οικείο
και να τολμήσουμε στο άγνωστο. Μας ζητά να παραδώσουμε την ψευδαίσθηση του
ελέγχου και να ανοιχτούμε σε δυνατότητες που υπερβαίνουν την τρέχουσα κατανόησή
μας.
Ωστόσο, οι μύστες μας διαβεβαιώνουν
ότι η προσπάθεια αξίζει πέρα από κάθε μέτρο. Διότι αυτό που διακυβεύεται δεν
είναι τίποτε λιγότερο από την ανακάλυψη της αληθινής μας φύσης, την
συνειδητοποίηση της βαθύτερης ταυτότητάς μας. Δεν είμαστε, μας λένε, απλώς οι
μικροί, ξεχωριστοί εαυτοί που θεωρούμε ότι είμαστε, χτυπημένοι από περιστάσεις,
παγιδευμένοι στον χρόνο, καταδικασμένοι σε αναπόφευκτη διάλυση. Είμαστε, στην
ουσία μας, ένα με το Απόλυτο — εκείνη την απεριόριστη πραγματικότητα που δεν
έχει αρχή ούτε τέλος, που υποβαστάζει κάθε εμφάνιση, που είναι η πηγή και η
ουσία όλων όσων υπάρχουν.
Αυτή η αλήθεια δεν μπορεί να
συλληφθεί από τον νου μόνο, δεν μπορεί να μαθευτεί από βιβλία ή να γίνει
αποδεκτή με αυθεντία. Πρέπει να συνειδητοποιηθεί, να βιωθεί, να ενσαρκωθεί. Και
όταν γίνει, οι μύστες υπόσχονται, όλα αλλάζουν ενώ τίποτα δεν αλλάζει. Ο κόσμος
παραμένει ο ίδιος, αλλά μεταμορφώνεται. Ο εαυτός παραμένει, αλλά δεν είναι πλέον
το κέντρο του σύμπαντος. Η ζωή συνεχίζεται με τις χαρές και τις λύπες της, τις
προκλήσεις και τους θριάμβους της, αλλά κάτω από όλα υπάρχει μια ηρεμία, μια
σιωπή, μια ειρήνη που δεν μπορεί να διαταραχθεί.
Στο τέλος, ο μυστικός δρόμος δεν
είναι απόδραση από την πραγματικότητα αλλά βουτιά στα βάθη της, όχι άρνηση της
ύπαρξης αλλά επιβεβαίωση της υπέρτατης σημασίας της. Είναι ένα ταξίδι από την
επιφάνεια στα βάθη, από την πολλαπλότητα στην ενότητα, από την άγνοια στη γνώση,
από την δουλεία στην ελευθερία. Είναι η επιστροφή της ψυχής στην πηγή της, η
αναγνώριση της σταγόνας ότι είναι ο ωκεανός, η ανακάλυψη του κύματος ότι είναι
το νερό.
Και σε αυτή την ανακάλυψη, υπάρχει
ανάπαυση.
