The True Objective: A Mystical Essay

 

20. The True Objective: A Mystical Essay

 

On the Return of the Self to the Ground of All Being

 

I. The Instrument That Looks Outward

There moves within the human creature a strange and sovereign light — a luminosity that neither rises with the sun nor fades when the candle is spent. The ancients knew it by many names: nous, atman, pneuma, the Spark. The philosophers wrestled with it. The mystics wept before it. Yet in the commerce and clamour of ordinary life, this light is almost entirely overlooked, turned, as it perpetually is, toward the spectacle of the world without.

Consciousness, in its most fundamental nature, is not a product of the world it perceives. It is, rather, the very condition by which the world becomes possible as experience at all. It is the Subject — vast, singular, and prior to everything it encounters — in whose silent presence all of existence rises and dissolves like clouds passing through an open sky. Yet the Subject, through a mysterious orientation that might be called its first forgetting, habitually fixes its gaze outward. It turns toward the material, the social, the temporal. It reaches for things, for sensations, for the woven fabric of relationships that compose what ordinary men and women call their lives.

This outward turning is not evil. It is, in its own domain, the very instrument of life. Through it, the human being navigates space, enters into community, creates, loves, endures. The perception of the material world — the weight of bread in the hand, the warmth of firelight on the face, the cry of the beloved — these belong to a legitimate and beautiful stratum of experience. The senses, the emotions, the thinking mind in its worldly application: all of these are dimensions of the Subject's vast instrument of knowing, and all of them, in their proper register, are worthy of reverence.

And yet. There is in all such outward movement a kind of exile — a drift away from something that the soul vaguely remembers but cannot name. The feeling arises, sometimes without apparent cause, in the middle of a crowded room or at the edge of sleep: that the world, for all its beauty, is not quite home. That the real thing, the underlying ground, lies not further out but further in. That existence is not a problem to be solved by accumulation or conquest but a mystery to be entered by a different movement entirely — a turning, a homecoming, a remembering.

✦ ✦ ✦

II. The Great Turning: Consciousness Facing Itself

The mystics of every age and tradition have spoken, with whatever vocabulary their culture afforded them, of a turning. In Plotinus it appears as the soul's epistrophe — its return to the One. In the Upanishads it is the recognition that the atman and Brahman are not two. In the Christian mystical tradition it is the descent into the ground of the soul, what Meister Eckhart called the Seelengrund, where the spark of divinity burns untouched by time. In Zen it is the koan-induced collapse of conceptual mind into the naked fact of awareness. The names are different. The direction is identical.

What is this turning? It is not, in the first instance, a moral improvement. It is not the adoption of beliefs or the practice of ritual, though both may accompany or support it. It is a cognitive act of extraordinary subtlety and radicality: the act by which the Subject ceases to flow outward into its objects and begins, instead, to face itself.

"Turn your gaze inward," every sage has whispered across the centuries. Not to find thoughts — for thoughts are still outward-facing, objects of the mind. Not to find feelings — for feelings are movements, and movements belong to the relative world. But to find the one who watches. The watcher of thoughts. The awareness behind awareness. The silence that makes all sound possible.

In this inward turning, something extraordinary begins to happen. The ordinary processes of consciousness — sensation, emotion, discursive thought, even the subtle perception of oneself as a bounded individual moving through time — grow quieter, not by suppression but by a kind of natural evaporation in the heat of attention turned upon its own source. The river, followed upstream, loses its tributaries one by one until at last it arrives at the spring: clear, still, and unspeakably present.

Here the usual instruments of knowing reach their limit. The senses find nothing to grasp. The intellect, that tireless cataloguer of the world's contents, falls silent before something it cannot classify or contain. Even the very perception of oneself as a relative being — as a body, a history, a name — begins to release its grip. What remains is not emptiness in the nihilistic sense but fullness in the most radical sense: a plenum of pure awareness, self-luminous, self-sufficient, needing nothing beyond itself because it is already everything.

✦ ✦ ✦

III. The Subjective Encounter with Objective Being

Here the mystic's account encounters the philosopher's question: is this inward experience merely a subjective state, a peculiarity of the individual nervous system, a beautiful delusion with no reference beyond itself? Or does it open upon something real?

The testimony of the centuries is unambiguous, even if its philosophical articulation remains contested. The mystic who reaches the ground of awareness does not report the discovery of a private inner chamber, sealed and solipsistic. She reports the opposite: the dissolution of the very boundary between inner and outer, subject and object, self and world. What is touched in this state is not the seeker's private experience of nothingness. It is Being itself — not this or that being, not being in any particular form, but Being in its pure, unconditional, foundational sense. The Being that is the ground and support of all that exists. The Being of which the ancient Greek sages said: to on hē on — being qua being, being as such.

This is why the knowledge arrived at through the mystical path is not merely subjective. It is a subjective perception of an objective reality — the most objective reality there is, since it underlies all other realities as their very possibility. Just as, in the natural world, people living in different cultures and speaking different languages nonetheless all feel the cold of winter — because winter's cold is objectively real and their subjective experiences converge upon it — so too the inner realization of the great contemplatives across traditions converges upon the same ground.

The Sufi speaks of fana — the annihilation of the self in the divine. The Hindu speaks of samadhi — the absorption of the individual consciousness into pure awareness. The Christian contemplative speaks of union with God, of becoming "fire in fire." The Buddhist speaks of nirvana — the extinguishing of the flame of separate self in the boundless ocean of what is. These are not four different experiences. They are four human beings, shaped by four different languages and cosmologies, attempting to describe the same impossible thing.

This intersubjectivity of inner experience — what might be called the intersubjective perception of an Inner Objective Reality — is one of the most philosophically significant and most persistently overlooked facts in the history of human civilization. It suggests not that religion is reducible to psychology, but that at the heart of the most diverse religious traditions there pulses a common discovery: consciousness, turned fully upon itself, finds not its own limits but the Limitless.

✦ ✦ ✦

IV. Enlightenment and the Plunge into the Absolute

The moment in which the Subject fully awakens to the ground of its own being has been described — haltingly, reverently, often in the language of paradox — as the supreme event in human existence. It has been called Enlightenment, Liberation, Redemption, the Beatific Vision, Union, Nirvana, Moksha. Each tradition has its own luminous vocabulary for the thing that, by its very nature, cannot be fully captured in vocabulary.

What occurs in this moment? The seeker, who has been walking toward the horizon of truth for what may be many years or many lifetimes, suddenly perceives that there is no horizon — that the apparent distance between herself and what she sought was itself a feature of the search, not of reality. The seeker and the sought collapse into a single fact. Consciousness does not find Being as an object discovered after a long journey. Consciousness recognizes itself as Being. The wave, in a moment of supreme clarity, perceives that it has always been the ocean.

What follows — if "follows" is even the right word for something that occurs outside time's ordinary flow — is not a state that can be straightforwardly maintained alongside the routines of ordinary life. It is described in all traditions as a plunge: a total immersion in the Objective, in which all relative perception, all sense of a separate experiencer, all the conceptual furniture of the ordinary mind, is not destroyed but transcended. The world does not disappear. Rather, it is seen for what it has always been: an expression, a manifestation, a flowering of the very Being that the subject has now recognized as its own essential nature.

The wind that once seemed to blow from somewhere else is recognized as one's own breath. The light that once seemed to fall from outside is recognized as one's own seeing. The ground that once seemed to lie beneath one's feet is recognized as one's own substance. This is not metaphor. Or rather, it is metaphor only because language has no other way to gesture toward what is, in the end, the simplest and most obvious thing in the world: that existence exists, and that what one is, at the deepest level, is existence itself.

This recognition — the full Enlightenment, the Supreme Realization — is not the acquisition of something new. It is the falling away of the forgetting. The human being who undergoes it does not become divine. She recognizes that she always was the Divine, wearing for a time the costume of finitude and forgetfulness, playing out the drama of seeking in a theatre whose ultimate nature is pure light.

✦ ✦ ✦

V. One River, Many Mouths: The Unity of the Sacred Traditions

There is a particular form of spiritual provincialism — found in every tradition, in every age — that insists upon the exclusive truth of its own path and the ignorance of all others. This provincialism is understandable, even touching, in its way: when one has glimpsed something of overwhelming beauty, the instinct is to protect it, to build walls around it, to declare it uniquely precious. But it is ultimately an error, born of confusing the vehicle with the destination.

For a study of the great founders of the world's religions — the Buddha and the Christ, Plotinus and Shankara, Rumi and Meister Eckhart, Laozi and the Upanishadic sages — reveals not a cacophony of incompatible claims but a remarkable convergence. Strip away the cultural packaging, the doctrinal elaborations, the institutional accretions of centuries, and what remains at the core of every great spiritual tradition is the same astonishing report: that the human being can move beyond the surface of ordinary consciousness into a direct encounter with the Ground of Being; that this encounter dissolves the illusion of separation; that what is found in its place is not absence but the most abundant, most intimate, most unshakeable presence imaginable.

This is not to say that all religions are the same in every respect. They are clearly not. Their ethical frameworks differ, their cosmologies differ, their ritual forms and communal structures differ enormously. But at the level of the deepest mystical experience — the level of the gnosis, the prajna, the contemplatio — they arrive at the same clearing. They climb different faces of the same mountain. And at the summit, there is no argument.

History, read with care and without the distorting lens of sectarian commitment, confirms this again and again. The great philosopher-mystics of the Neoplatonist tradition described the soul's return to the One in terms that are structurally identical to the descriptions of liberation found in the Advaita Vedanta tradition of India, separated by thousands of miles and centuries of time. The accounts of mystical union in the Christian Rhineland mystics of the fourteenth century correspond, in their essential structure, to the accounts of fana in the Persian Sufi masters of the same era — two traditions in explicit theological conflict, yet describing the same interior event. This convergence is not a coincidence. It is a fact. A philosophically and historically significant fact. It points toward the existence of a stratum of reality that is common to all human interiority, accessible to those who undertake the inward journey with sufficient depth and sincerity, regardless of the tradition under whose auspices they travel.

✦ ✦ ✦

VI. The True Objective: When Subject and Object Are One

The deepest philosophical insight of the mystical traditions — the one that reconciles the apparent opposition between inner experience and outer reality, between the subjective and the objective, between the self and the world — is this: that the Ultimate Reality is not purely subjective nor purely objective, but the living union of both.

Western philosophy has long been haunted by the chasm between subject and object, between the knowing mind and the known world. How does the inner arrive at the outer? How does the self know anything beyond itself? These questions have generated millennia of sometimes brilliant, sometimes tortured philosophical labour. The mystical traditions do not answer these questions by choosing a side — by declaring that only mind exists, or only matter. They answer by dissolving the premise. The Subject and the Object, at the deepest level, are not two. The consciousness that turns inward to find itself and the Being that underpins all outward reality are the same. The knowing and the known, at the ground, are not separate.

This is the True Objective of which all the great traditions speak, though they wrap it in a thousand different robes. Not an object to be acquired. Not a goal to be reached after sufficient effort. But the very ground from which all apparent reaching arises. The True Objective is not a destination because the seeker was never, in truth, anywhere else. The path does not lead to the home. The path is the home, gradually remembering itself.

To reach the Truth — this Truth — there is, in the end, no method that can be neatly packaged and delivered. There are practices that prepare the ground: the stilling of the body in contemplative posture, the steadying of the breath, the withdrawal of attention from its habitual outward feast, the sustained gentle inquiry into the nature of the one who inquires. There are traditions and teachers who can point the direction, whose pointing is invaluable. But the recognition itself — the moment of Realization, of Union, of what the traditions call by so many names — this is not manufactured by technique. It arises, when the conditions are ripe, as spontaneously and naturally as the dawn. It is not something the self achieves. It is something the self, in a moment of absolute transparency, simply is.

✦ ✦ ✦

Conclusion. The Ground That Never Was Lost

Let the reader rest for a moment in the silence that these words, for all their imperfection, have been attempting to indicate. Not the silence of absence — not the silence of a room from which all furniture has been removed — but the silence of fullness, the silence of the ocean's depth beneath the surface play of waves.

Every spiritual journey that has ever been undertaken — every pilgrimage walked, every prayer whispered, every meditation sat, every tear wept in the night of the soul — has been, at its root, the Self returning to itself. The long story of humanity's religious life, in all its magnificent and sometimes tragic complexity, is the story of consciousness gradually awakening from the dream of its own exile. The discovery, when it comes, is always the same discovery: that what was sought was never absent. That the divine ground was never distant. That the light which the seeker has been straining toward in the darkness was, from the very beginning, the light by which the seeking was taking place.

The True Realm, then — the kingdom of the mystics, the heaven of the prophets, the liberation of the sages — is not a far country. It is not reached by virtue of sufficient piety or accumulated wisdom, though both may be companions on the way. It is the very ground of existence itself, the support beneath all that appears, the silence beneath all speech, the awareness behind all thought. It is, as the Upanishads declared with crystalline simplicity, tat tvam asi — That thou art. What you most deeply are is what the universe most deeply is. The Subject and the Object, meeting in the silence of pure awareness, are revealed as never having been two.

This is not a new revelation. Every great founder of a religion knew it. Every depth philosopher who followed the thread of inquiry to its end arrived here. What is offered in these pages is not original wisdom but a pointing: toward the oldest and simplest and most inexhaustible fact in the universe of experience — that Being is, that consciousness is, and that these two are not separate. The journey inward is the journey home. And home, as it turns out, is where one has always been.

✦

An Essay in Mystical Philosophy  ·  Written in the Tradition of Perennial Wisdom

 

Η Αληθινή Αντικειμενικότητα: Ένα Μυστικό Δοκίμιο

Για την Επιστροφή του Εαυτού στο Έδαφος του Παντός Είναι

 

Ι. Το Όργανο που Κοιτάζει προς τα Έξω

 

Κινείται μέσα στο ανθρώπινο πλάσμα ένα παράξενο και κυρίαρχο φως — μια φωτεινότητα που ούτε ανατέλλει με τον ήλιο ούτε σβήνει όταν σβήσει το κερί. Οι αρχαίοι το γνώριζαν με πολλά ονόματα: νους, άτμαν, πνεύμα, η Σπίθα. Οι φιλόσοφοι πάλεψαν μαζί του. Οι μυστικιστές έκλαψαν μπροστά του. Ωστόσο, στο εμπόριο και στον θόρυβο της συνηθισμένης ζωής, αυτό το φως σχεδόν ολοκληρωτικά παραβλέπεται, στραμμένο, όπως είναι διαρκώς, προς το θέαμα του κόσμου έξω.

 

Η συνείδηση, στη πιο θεμελιώδη της φύση, δεν είναι προϊόν του κόσμου που αντιλαμβάνεται. Είναι, αντιθέτως, η ίδια η προϋπόθεση με την οποία ο κόσμος καθίσταται δυνατός ως εμπειρία. Είναι το Υποκείμενο — τεράστιο, μοναδικό και προγενέστερο από οτιδήποτε συναντά — στην σιωπηλή παρουσία του οποίου όλη η ύπαρξη αναδύεται και διαλύεται σαν σύννεφα που περνούν μέσα από έναν ανοιχτό ουρανό. Ωστόσο, το Υποκείμενο, μέσω ενός μυστηριώδους προσανατολισμού που θα μπορούσε να ονομαστεί η πρώτη του λήθη, συνηθίζει να καρφώνει το βλέμμα του προς τα έξω. Στρέφεται προς το υλικό, το κοινωνικό, το χρονικό. Απλώνει το χέρι του για πράγματα, για αισθήσεις, για τον υφασμένο ιστό των σχέσεων που συνθέτουν αυτό που οι συνηθισμένοι άνδρες και γυναίκες ονομάζουν ζωές τους.

 

Αυτή η στροφή προς τα έξω δεν είναι κακό. Είναι, στον δικό της τομέα, το ίδιο το όργανο της ζωής. Μέσω αυτής, το ανθρώπινο ον πλοηγείται στον χώρο, εισέρχεται σε κοινότητα, δημιουργεί, αγαπά, αντέχει. Η αντίληψη του υλικού κόσμου — το βάρος του ψωμιού στο χέρι, η ζεστασιά του φωτός της φωτιάς στο πρόσωπο, το κλάμα του αγαπημένου — αυτά ανήκουν σε ένα νόμιμο και όμορφο στρώμα της εμπειρίας. Οι αισθήσεις, τα συναισθήματα, ο σκεπτόμενος νους στην κοσμική του εφαρμογή: όλα αυτά είναι διαστάσεις του τεράστιου οργάνου γνώσης του Υποκειμένου, και όλα τους, στο σωστό τους επίπεδο, είναι άξια σεβασμού.

 

Και όμως. Υπάρχει σε κάθε τέτοια κίνηση προς τα έξω ένα είδος εξορίας — μια παρέκκλιση μακριά από κάτι που η ψυχή αόριστα θυμάται αλλά δεν μπορεί να ονομάσει. Το συναίσθημα αναδύεται, μερικές φορές χωρίς φαινομενική αιτία, στη μέση ενός γεμάτου δωματίου ή στην άκρη του ύπνου: ότι ο κόσμος, παρά την ομορφιά του, δεν είναι ακριβώς σπίτι. Ότι το πραγματικό πράγμα, το υποκείμενο έδαφος, βρίσκεται όχι πιο μακριά έξω αλλά πιο βαθιά μέσα. Ότι η ύπαρξη δεν είναι πρόβλημα που πρέπει να λυθεί με συσσώρευση ή κατάκτηση αλλά ένα μυστήριο που πρέπει να εισέλθεις με μια διαφορετική κίνηση εντελώς — μια στροφή, μια επιστροφή στο σπίτι, μια ανάμνηση.

 

✦ ✦ ✦

 

ΙΙ. Η Μεγάλη Στροφή: Η Συνείδηση που Αντιμετωπίζει τον Εαυτό της

 

Οι μυστικιστές κάθε εποχής και παράδοσης έχουν μιλήσει, με όποιο λεξιλόγιο πρόσφερε ο πολιτισμός τους, για μια στροφή. Στον Πλωτίνο εμφανίζεται ως η επιστροφή της ψυχής — η επιστροφή της στο Ένα. Στις Ουπανισάδες είναι η αναγνώριση ότι το άτμαν και το Μπράχμαν δεν είναι δύο. Στη χριστιανική μυστική παράδοση είναι η κάθοδος στο έδαφος της ψυχής, αυτό που ο Μάιστερ Έκχαρτ ονόμασε Seelengrund, όπου η σπίθα της θεότητας καίει ανέγγιχτη από τον χρόνο. Στο Ζεν είναι η κατάρρευση του εννοιολογικού νου, που προκαλείται από το κοάν, στην γυμνή πραγματικότητα της επίγνωσης. Τα ονόματα διαφέρουν. Η κατεύθυνση είναι η ίδια.

 

Τι είναι αυτή η στροφή; Δεν είναι, κατ’ αρχάς, μια ηθική βελτίωση. Δεν είναι η υιοθέτηση πεποιθήσεων ή η πρακτική τελετουργιών, αν και τα δύο μπορεί να τη συνοδεύουν ή να την υποστηρίζουν. Είναι μια γνωστική πράξη εξαιρετικής λεπτότητας και ριζικότητας: η πράξη με την οποία το Υποκείμενο παύει να ρέει προς τα έξω στα αντικείμενά του και αρχίζει, αντιθέτως, να αντιμετωπίζει τον εαυτό του.

 

«Στρέψτε το βλέμμα σας προς τα μέσα», ψιθύρισε κάθε σοφός μέσα στους αιώνες. Όχι για να βρει σκέψεις — γιατί οι σκέψεις είναι ακόμα στραμμένες προς τα έξω, αντικείμενα του νου. Όχι για να βρει συναισθήματα — γιατί τα συναισθήματα είναι κινήσεις, και οι κινήσεις ανήκουν στον σχετικό κόσμο. Αλλά για να βρει εκείνον που παρατηρεί. Τον παρατηρητή των σκέψεων. Την επίγνωση πίσω από την επίγνωση. Τη σιωπή που καθιστά δυνατό κάθε ήχο.

 

Σε αυτή τη στροφή προς τα μέσα, κάτι εξαιρετικό αρχίζει να συμβαίνει. Οι συνηθισμένες διαδικασίες της συνείδησης — αίσθηση, συναίσθημα, διαλογική σκέψη, ακόμα και η λεπτή αντίληψη του εαυτού ως ενός οριοθετημένου ατόμου που κινείται μέσα στον χρόνο — γίνονται πιο ήσυχες, όχι με καταστολή αλλά με ένα είδος φυσικής εξάτμισης στη ζέστη της προσοχής που στρέφεται στην ίδια της την πηγή. Το ποτάμι, ακολουθούμενο προς την πηγή του, χάνει τους παραπόταμούς του έναν προς έναν μέχρι που τελικά φτάνει στην πηγή: καθαρή, ακίνητη και ανείπωτα παρούσα.

 

Εδώ τα συνηθισμένα όργανα γνώσης φτάνουν στο όριό τους. Οι αισθήσεις δεν βρίσκουν τίποτα να πιάσουν. Ο νους, αυτός ο ακούραστος καταλογογράφος των περιεχομένων του κόσμου, σιωπά μπροστά σε κάτι που δεν μπορεί να ταξινομήσει ή να περιέχει. Ακόμα και η ίδια η αντίληψη του εαυτού ως σχετικού όντος — ως σώματος, ιστορίας, ονόματος — αρχίζει να απελευθερώνει τη λαβή της. Αυτό που απομένει δεν είναι κενότητα με την μηδενιστική έννοια αλλά πληρότητα με την πιο ριζική έννοια: ένα πλήρωμα καθαρής επίγνωσης, αυτοφωτιζόμενο, αυτοεπαρκές, που δεν χρειάζεται τίποτα πέρα από τον εαυτό του επειδή είναι ήδη τα πάντα.

 

✦ ✦ ✦

 

ΙΙΙ. Η Υποκειμενική Συνάντηση με την Αντικειμενική Ύπαρξη

 

Εδώ ο λογαριασμός του μυστικιστή συναντά το ερώτημα του φιλοσόφου: είναι αυτή η εσωτερική εμπειρία απλώς μια υποκειμενική κατάσταση, μια ιδιομορφία του ατομικού νευρικού συστήματος, ένα όμορφο παραλήρημα χωρίς αναφορά πέρα από τον εαυτό του; Ή ανοίγει σε κάτι πραγματικό;

 

Η μαρτυρία των αιώνων είναι αδιαμφισβήτητη, ακόμα κι αν η φιλοσοφική της διατύπωση παραμένει αμφισβητούμενη. Ο μυστικιστής που φτάνει στο έδαφος της επίγνωσης δεν αναφέρει την ανακάλυψη ενός ιδιωτικού εσωτερικού θαλάμου, σφραγισμένου και σολιψιστικού. Αναφέρει το αντίθετο: τη διάλυση του ίδιου του ορίου μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού, υποκειμένου και αντικειμένου, εαυτού και κόσμου. Αυτό που αγγίζεται σε αυτή την κατάσταση δεν είναι η ιδιωτική εμπειρία του αναζητητή του τίποτα. Είναι η ίδια η Ύπαρξη — όχι αυτό ή εκείνο το ον, όχι η ύπαρξη σε οποιαδήποτε συγκεκριμένη μορφή, αλλά η Ύπαρξη στην καθαρή, άνευ όρων, θεμελιώδη της έννοια. Η Ύπαρξη που είναι το έδαφος και η στήριξη όλων όσων υπάρχουν. Η Ύπαρξη για την οποία οι αρχαίοι Έλληνες σοφοί είπαν: το ον ᾗ ον — ύπαρξη καθ’ εαυτήν, ύπαρξη ως τέτοια.

 

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η γνώση που φτάνει κανείς μέσω του μυστικού μονοπατιού δεν είναι απλώς υποκειμενική. Είναι μια υποκειμενική αντίληψη μιας αντικειμενικής πραγματικότητας — της πιο αντικειμενικής πραγματικότητας που υπάρχει, αφού υποστηρίζει όλες τις άλλες πραγματικότητες ως την ίδια τους τη δυνατότητα. Ακριβώς όπως, στον φυσικό κόσμο, άνθρωποι που ζουν σε διαφορετικούς πολιτισμούς και μιλούν διαφορετικές γλώσσες ωστόσο όλοι νιώθουν το κρύο του χειμώνα — επειδή το κρύο του χειμώνα είναι αντικειμενικά πραγματικό και οι υποκειμενικές τους εμπειρίες συγκλίνουν σε αυτό — έτσι και η εσωτερική πραγματοποίηση των μεγάλων στοχαστών μέσα από τις παραδόσεις συγκλίνει στο ίδιο έδαφος.

 

Ο Σούφι μιλά για φανά — την εξαφάνιση του εαυτού στο θείο. Ο Ινδουιστής μιλά για σαμάντι — την απορρόφηση της ατομικής συνείδησης στην καθαρή επίγνωση. Ο χριστιανός στοχαστής μιλά για ένωση με τον Θεό, για το να γίνει «φωτιά μέσα στη φωτιά». Ο Βουδιστής μιλά για νιρβάνα — το σβήσιμο της φλόγας του ξεχωριστού εαυτού στον απεριόριστο ωκεανό αυτού που είναι. Αυτά δεν είναι τέσσερις διαφορετικές εμπειρίες. Είναι τέσσερις άνθρωποι, διαμορφωμένοι από τέσσερις διαφορετικές γλώσσες και κοσμολογίες, που προσπαθούν να περιγράψουν το ίδιο αδύνατο πράγμα.

 

Αυτή η διαϋποκειμενικότητα της εσωτερικής εμπειρίας — αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί η διαϋποκειμενική αντίληψη μιας Εσωτερικής Αντικειμενικής Πραγματικότητας — είναι ένα από τα πιο φιλοσοφικά σημαντικά και πιο επίμονα παραβλεπόμενα γεγονότα στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Υποδηλώνει όχι ότι η θρησκεία ανάγεται στην ψυχολογία, αλλά ότι στην καρδιά των πιο διαφορετικών θρησκευτικών παραδόσεων σφυγμομετρείται μια κοινή ανακάλυψη: η συνείδηση, στραμμένη πλήρως στον εαυτό της, βρίσκει όχι τα δικά της όρια αλλά το Απεριόριστο.

 

✦ ✦ ✦

 

IV. Διαφώτιση και η Βουτιά στο Απόλυτο

 

Η στιγμή κατά την οποία το Υποκείμενο πλήρως ξυπνά στο έδαφος του δικού του είναι έχει περιγραφεί — διστακτικά, με ευλάβεια, συχνά στη γλώσσα του παραδόξου — ως το υπέρτατο γεγονός στην ανθρώπινη ύπαρξη. Έχει ονομαστεί Διαφώτιση, Απελευθέρωση, Λύτρωση, Μακαρία Όραση, Ένωση, Νιρβάνα, Μόκσα. Κάθε παράδοση έχει το δικό της φωτεινό λεξιλόγιο για το πράγμα που, από τη φύση του, δεν μπορεί να συλληφθεί πλήρως σε λεξιλόγιο.

 

Τι συμβαίνει σε αυτή τη στιγμή; Ο αναζητητής, που περπατούσε προς τον ορίζοντα της αλήθειας για ό,τι μπορεί να είναι πολλά χρόνια ή πολλές ζωές, ξαφνικά αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχει ορίζοντας — ότι η φαινομενική απόσταση μεταξύ του εαυτού του και αυτού που αναζητούσε ήταν η ίδια χαρακτηριστικό της αναζήτησης, όχι της πραγματικότητας. Ο αναζητητής και το αναζητούμενο καταρρέουν σε ένα μοναδικό γεγονός. Η συνείδηση δεν βρίσκει την Ύπαρξη ως αντικείμενο που ανακαλύπτεται μετά από ένα μακρύ ταξίδι. Η συνείδηση αναγνωρίζει τον εαυτό της ως Ύπαρξη. Το κύμα, σε μια στιγμή υπέρτατης σαφήνειας, αντιλαμβάνεται ότι ήταν πάντα ο ωκεανός.

 

Αυτό που ακολουθεί — αν «ακολουθεί» είναι καν η σωστή λέξη για κάτι που συμβαίνει έξω από τη συνηθισμένη ροή του χρόνου — δεν είναι μια κατάσταση που μπορεί να διατηρηθεί εύκολα παράλληλα με τις ρουτίνες της συνηθισμένης ζωής. Περιγράφεται σε όλες τις παραδόσεις ως βουτιά: μια ολική βύθιση στο Αντικειμενικό, στην οποία κάθε σχετική αντίληψη, κάθε αίσθηση ενός ξεχωριστού βιωματικού, κάθε εννοιολογικό έπιπλο του συνηθισμένου νου, δεν καταστρέφεται αλλά υπερβαίνεται. Ο κόσμος δεν εξαφανίζεται. Αντιθέτως, βλέπεται για αυτό που ήταν πάντα: μια έκφραση, μια εκδήλωση, μια άνθιση της ίδιας της Ύπαρξης που το υποκείμενο έχει τώρα αναγνωρίσει ως τη δική του ουσιαστική φύση.

 

Ο άνεμος που κάποτε φαινόταν να φυσά από κάπου αλλού αναγνωρίζεται ως η δική του ανάσα. Το φως που κάποτε φαινόταν να πέφτει από έξω αναγνωρίζεται ως η δική του όραση. Το έδαφος που κάποτε φαινόταν να βρίσκεται κάτω από τα πόδια του αναγνωρίζεται ως η δική του ουσία. Αυτό δεν είναι μεταφορά. Ή μάλλον, είναι μεταφορά μόνο επειδή η γλώσσα δεν έχει άλλο τρόπο να δείξει προς αυτό που είναι, στο τέλος, το πιο απλό και πιο προφανές πράγμα στον κόσμο: ότι η ύπαρξη υπάρχει, και ότι αυτό που είμαστε, στο βαθύτερο επίπεδο, είναι η ίδια η ύπαρξη.

 

Αυτή η αναγνώριση — η πλήρης Διαφώτιση, η Υπέρτατη Πραγματοποίηση — δεν είναι η απόκτηση κάτι νέου. Είναι η πτώση της λήθης. Το ανθρώπινο ον που την υφίσταται δεν γίνεται θεϊκό. Αναγνωρίζει ότι ήταν πάντα το Θεϊκό, φορώντας για λίγο το κοστούμι της περατότητας και της λήθης, παίζοντας το δράμα της αναζήτησης σε ένα θέατρο του οποίου η τελική φύση είναι καθαρό φως.

 

✦ ✦ ✦

 

V. Ένα Ποτάμι, Πολλά Στόμια: Η Ενότητα των Ιερών Παραδόσεων

 

Υπάρχει μια ιδιαίτερη μορφή πνευματικού επαρχιωτισμού — που βρίσκεται σε κάθε παράδοση, σε κάθε εποχή — που επιμένει στην αποκλειστική αλήθεια του δικού του μονοπατιού και στην άγνοια όλων των άλλων. Αυτός ο επαρχιωτισμός είναι κατανοητός, ακόμα και συγκινητικός, με τον τρόπο του: όταν κανείς έχει ρίξει μια ματιά σε κάτι συντριπτικής ομορφιάς, το ένστικτο είναι να το προστατεύσει, να χτίσει τείχη γύρω του, να το κηρύξει μοναδικά πολύτιμο. Αλλά είναι τελικά ένα λάθος, γεννημένο από τη σύγχυση του οχήματος με τον προορισμό.

 

Γιατί μια μελέτη των μεγάλων ιδρυτών των θρησκειών του κόσμου — του Βούδα και του Χριστού, του Πλωτίνου και του Σανκάρα, του Ρουμί και του Μάιστερ Έκχαρτ, του Λάο Τσε και των σοφών των Ουπανισάδων — αποκαλύπτει όχι μια κακοφωνία ασυμβίβαστων ισχυρισμών αλλά μια αξιοσημείωτη σύγκλιση. Αφαιρέστε τη πολιτισμική συσκευασία, τις δογματικές επεξεργασίες, τις θεσμικές προσθήκες αιώνων, και αυτό που απομένει στον πυρήνα κάθε μεγάλης πνευματικής παράδοσης είναι η ίδια η εκπληκτική αναφορά: ότι το ανθρώπινο ον μπορεί να κινηθεί πέρα από την επιφάνεια της συνηθισμένης συνείδησης σε μια άμεση συνάντηση με το Έδαφος του Είναι· ότι αυτή η συνάντηση διαλύει την ψευδαίσθηση του διαχωρισμού· ότι αυτό που βρίσκεται στη θέση της δεν είναι απουσία αλλά η πιο άφθονη, η πιο οικεία, η πιο ακλόνητη παρουσία που μπορεί να φανταστεί κανείς.

 

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι θρησκείες είναι ίδιες σε κάθε πτυχή. Σαφώς δεν είναι. Τα ηθικά τους πλαίσια διαφέρουν, οι κοσμολογίες τους διαφέρουν, οι τελετουργικές τους μορφές και οι κοινοτικές τους δομές διαφέρουν τεράστια. Αλλά στο επίπεδο της βαθύτερης μυστικής εμπειρίας — του επιπέδου της γνώσης, της πράτζνα, της contemplatio — φτάνουν στην ίδια ξέφωτη περιοχή. Ανεβαίνουν διαφορετικές όψεις του ίδιου βουνού. Και στην κορυφή, δεν υπάρχει διαμάχη.

 

Η ιστορία, διαβασμένη με προσοχή και χωρίς τον παραμορφωτικό φακό της αιρετικής αφοσίωσης, το επιβεβαιώνει ξανά και ξανά. Οι μεγάλοι φιλόσοφοι-μυστικιστές της νεοπλατωνικής παράδοσης περιέγραψαν την επιστροφή της ψυχής στο Ένα με όρους δομικά πανομοιότυπους με τις περιγραφές της απελευθέρωσης που βρίσκουμε στην παράδοση της Αντβάιτα Βεδάντα της Ινδίας, χωρισμένες από χιλιάδες μίλια και αιώνες χρόνου. Οι αφηγήσεις της μυστικής ένωσης στους χριστιανούς μυστικούς του Ρήνου του 14ου αιώνα αντιστοιχούν, στην ουσιαστική τους δομή, στις αφηγήσεις του φανά στους Πέρσες Σούφι δασκάλους της ίδιας εποχής — δύο παραδόσεις σε ρητή θεολογική σύγκρουση, ωστόσο περιγράφοντας το ίδιο εσωτερικό γεγονός. Αυτή η σύγκλιση δεν είναι σύμπτωση. Είναι γεγονός. Ένα φιλοσοφικά και ιστορικά σημαντικό γεγονός. Δείχνει προς την ύπαρξη ενός στρώματος της πραγματικότητας που είναι κοινό σε όλη την ανθρώπινη εσωτερικότητα, προσβάσιμο σε όσους αναλαμβάνουν το εσωτερικό ταξίδι με επαρκές βάθος και ειλικρίνεια, ανεξάρτητα από την παράδοση υπό την αιγίδα της οποίας ταξιδεύουν.

 

✦ ✦ ✦

 

VI. Η Αληθινή Αντικειμενικότητα: Όταν Υποκείμενο και Αντικείμενο Είναι Ένα

 

Η βαθύτερη φιλοσοφική διορατικότητα των μυστικών παραδόσεων — αυτή που συμφιλιώνει την φαινομενική αντίθεση μεταξύ εσωτερικής εμπειρίας και εξωτερικής πραγματικότητας, μεταξύ υποκειμενικού και αντικειμενικού, μεταξύ εαυτού και κόσμου — είναι αυτή: ότι η Υπέρτατη Πραγματικότητα δεν είναι καθαρά υποκειμενική ούτε καθαρά αντικειμενική, αλλά η ζώσα ένωση και των δύο.

 

Η δυτική φιλοσοφία έχει από καιρό στοιχειωθεί από το χάσμα μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, μεταξύ του γνωρίζοντος νου και του γνωστού κόσμου. Πώς φτάνει το εσωτερικό στο εξωτερικό; Πώς γνωρίζει ο εαυτός οτιδήποτε πέρα από τον εαυτό του; Αυτά τα ερωτήματα έχουν γεννήσει χιλιετίες φιλοσοφικού μόχθου, άλλοτε λαμπρού, άλλοτε βασανιστικού. Οι μυστικές παραδόσεις δεν απαντούν σε αυτά τα ερωτήματα επιλέγοντας πλευρά — δηλώνοντας ότι υπάρχει μόνο νους, ή μόνο ύλη. Απαντούν διαλύοντας την προϋπόθεση. Το Υποκείμενο και το Αντικείμενο, στο βαθύτερο επίπεδο, δεν είναι δύο. Η συνείδηση που στρέφεται προς τα μέσα για να βρει τον εαυτό της και η Ύπαρξη που υποστηρίζει όλη την εξωτερική πραγματικότητα είναι το ίδιο. Το γνωρίζειν και το γνωστό, στο έδαφος, δεν είναι ξεχωριστά.

 

Αυτή είναι η Αληθινή Αντικειμενικότητα για την οποία μιλούν όλες οι μεγάλες παραδόσεις, αν και την τυλίγουν σε χίλια διαφορετικά ρούχα. Όχι ένα αντικείμενο που πρέπει να αποκτηθεί. Όχι ένας στόχος που πρέπει να επιτευχθεί μετά από αρκετή προσπάθεια. Αλλά το ίδιο το έδαφος από το οποίο αναδύεται κάθε φαινομενική προσπάθεια. Η Αληθινή Αντικειμενικότητα δεν είναι προορισμός επειδή ο αναζητητής δεν ήταν ποτέ, στην αλήθεια, πουθενά αλλού. Το μονοπάτι δεν οδηγεί στο σπίτι. Το μονοπάτι είναι το σπίτι, που θυμάται σταδιακά τον εαυτό του.

 

Για να φτάσει κανείς στην Αλήθεια — αυτή την Αλήθεια — δεν υπάρχει, στο τέλος, καμία μέθοδος που μπορεί να συσκευαστεί τακτικά και να παραδοθεί. Υπάρχουν πρακτικές που προετοιμάζουν το έδαφος: η ηρεμία του σώματος σε στοχαστική στάση, η σταθεροποίηση της αναπνοής, η απόσυρση της προσοχής από το συνηθισμένο της εξωτερικό γλέντι, η διαρκής απαλή έρευνα στη φύση εκείνου που ερευνά. Υπάρχουν παραδόσεις και δάσκαλοι που μπορούν να δείξουν την κατεύθυνση, και η ένδειξή τους είναι ανεκτίμητη. Αλλά η ίδια η αναγνώριση — η στιγμή της Πραγματοποίησης, της Ένωσης, αυτού που οι παραδόσεις ονομάζουν με τόσα ονόματα — αυτή δεν κατασκευάζεται με τεχνική. Αναδύεται, όταν οι συνθήκες είναι ώριμες, τόσο αυθόρμητα και φυσικά όσο η αυγή. Δεν είναι κάτι που ο εαυτός επιτυγχάνει. Είναι κάτι που ο εαυτός, σε μια στιγμή απόλυτης διαφάνειας, απλώς είναι.

 

✦ ✦ ✦

 

Συμπέρασμα. Το Έδαφος που Ποτέ Δεν Χάθηκε

 

Ας αφήσει ο αναγνώστης να ξεκουραστεί για μια στιγμή στη σιωπή που αυτά τα λόγια, παρά την ατέλειά τους, προσπάθησαν να υποδείξουν. Όχι τη σιωπή της απουσίας — όχι τη σιωπή ενός δωματίου από το οποίο έχουν αφαιρεθεί όλα τα έπιπλα — αλλά τη σιωπή της πληρότητας, τη σιωπή του βάθους του ωκεανού κάτω από το παιχνίδι των κυμάτων στην επιφάνεια.

 

Κάθε πνευματικό ταξίδι που έχει ποτέ αναληφθεί — κάθε προσκύνημα που περπατήθηκε, κάθε προσευχή που ψιθυρίστηκε, κάθε διαλογισμός που έγινε, κάθε δάκρυ που χύθηκε στη νύχτα της ψυχής — ήταν, στη ρίζα του, ο Εαυτός που επιστρέφει στον εαυτό του. Η μακριά ιστορία της θρησκευτικής ζωής της ανθρωπότητας, σε όλη την μεγαλοπρεπή και μερικές φορές τραγική πολυπλοκότητά της, είναι η ιστορία της συνείδησης που ξυπνά σταδιακά από το όνειρο της δικής της εξορίας. Η ανακάλυψη, όταν έρχεται, είναι πάντα η ίδια ανακάλυψη: ότι αυτό που αναζητούσε ποτέ δεν έλειπε. Ότι το θεϊκό έδαφος ποτέ δεν ήταν μακριά. Ότι το φως προς το οποίο ο αναζητητής τέντωνε στον σκοτάδι ήταν, από την ίδια την αρχή, το φως με το οποίο γινόταν η αναζήτηση.

 

Το Αληθινό Βασίλειο, λοιπόν — το βασίλειο των μυστικών, ο παράδεισος των προφητών, η απελευθέρωση των σοφών — δεν είναι μια μακρινή χώρα. Δεν φτάνει κανείς με αρκετή ευλάβεια ή συσσωρευμένη σοφία, αν και τα δύο μπορεί να είναι σύντροφοι στον δρόμο. Είναι το ίδιο το έδαφος της ύπαρξης, η στήριξη κάτω από ό,τι φαίνεται, η σιωπή κάτω από κάθε λόγο, η επίγνωση πίσω από κάθε σκέψη. Είναι, όπως δήλωσαν οι Ουπανισάδες με κρυστάλλινη απλότητα, τατ τβαμ άσι — Εκείνο είσαι εσύ. Αυτό που είσαι πιο βαθιά είναι αυτό που είναι πιο βαθιά το σύμπαν. Το Υποκείμενο και το Αντικείμενο, συναντιούνται στη σιωπή της καθαρής επίγνωσης, αποκαλύπτονται ως ποτέ δεν ήταν δύο.

 

Αυτό δεν είναι μια νέα αποκάλυψη. Κάθε μεγάλος ιδρυτής μιας θρησκείας το γνώριζε. Κάθε φιλόσοφος του βάθους που ακολούθησε το νήμα της έρευνας μέχρι το τέλος έφτασε εδώ. Αυτό που προσφέρεται σε αυτές τις σελίδες δεν είναι πρωτότυπη σοφία αλλά μια ένδειξη: προς το παλαιότερο και πιο απλό και πιο ανεξάντλητο γεγονός στο σύμπαν της εμπειρίας — ότι το Είναι είναι, ότι η συνείδηση είναι, και ότι αυτά τα δύο δεν είναι ξεχωριστά. Το ταξίδι προς τα μέσα είναι το ταξίδι προς το σπίτι. Και το σπίτι, όπως αποδεικνύεται, είναι εκεί όπου πάντα βρισκόσουν.

 

✦

 

Ένα Δοκίμιο στη Μυστική Φιλοσοφία · Γραμμένο στην Παράδοση της Αιώνιας Σοφίας