Η ΜΥΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ / 3γ.Τα Πρότυπα της ζωής μέσα στα παραμύθια

 Κρίνοντας αντικειμενικά τις ανθρώπινες κοινωνίες στην διάρκεια του χρόνου και σε ολόκληρο τον πλανήτη, από τις πιο αρχαίες μέχρι τις πιο σύγχρονες, διαπιστώνουμε ότι όλες οι κοινωνίες έχουν τον δικό τους πολιτισμό, την δική τους ηθική, τα δικά τους ήθη και έθιμα, που διαπνέονται από πανανθρώπινες και διαχρονικές αξίες. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν «πρωτόγονοι» και πολιτισμένοι. Αυτή είναι μια λανθασμένη ερμηνεία που δείχνει ακριβώς την έλλειψη πολιτισμού από αυτούς που την διατυπώνουν. Υπάρχουν μόνο κοινωνίες με διαφορετικό τρόπο αντίληψης και διαφορετική νοοτροπία. Από εδώ πηγάζουν όλες οι πολιτιστικές διαφορές.

Υπάρχουν κοινωνίες που χρησιμοποιούν περισσότερο τα βαθύτερα στρώματα της ανθρώπινης νοημοσύνης που εκφράζονται με την λογική γλώσσα των συμβόλων και τους μύθους και κοινωνίες που χρησιμοποιούν περισσότερο την εξωστρεφή αναλυτική σκέψη που εκφράζεται με την επιστημονική σαφήνεια. Αυτοί που χρησιμοποιούν την πιο βαθιά και πιο γενική κι απλή γλώσσα των συμβόλων, των εικόνων και των μύθων μπορούν να διαισθάνονται καλύτερα το εσωτερικό βάθος του όντος και να «επικοινωνούν» με το αόρατο βάθος του κόσμου. Κι από την άλλη αυτοί που χρησιμοποιούν την συγκεκριμένη αναλυτική σκέψη είναι περισσότερο ικανοί να κατακτήσουν τον εξωτερικό κόσμο με την επιστήμη και την ανάπτυξη της τεχνολογίας. Στην πραγματικότητα, σε τελευταία ανάλυση ο άνθρωπος είναι ολόκληρος ο άνθρωπος κι η νοημοσύνη του γενική κι ειδική λειτουργεί συμπληρωματικά. Και στην πραγματικότητα και οι δύο μορφές της πολιτιστικής ανάπτυξης είναι συμπληρωματικές. Όταν η ανθρωπότητα θα μπορεί να χρησιμοποιεί ισορροπημένα όλες τις δυνάμεις της θα βρει τον δρόμο του αληθινού πολιτισμού.

Είναι όμως αλήθεια και γεγονός ότι αυτοί που χρησιμοποιούν την βαθιά γενική αντίληψη του κόσμου, που αντιλαμβάνονται με σύμβολα και εκφράζονται με την μυθική σκέψη και τους μύθους, έχουν όχι μόνο μια βαθύτερη αντίληψη του κόσμου, αλλά και στην διάρκεια των χιλιετηρίδων έχουν διαμορφώσει Σύστημα Αιώνιων Αξιών και πανανθρώπινα πρότυπα ζωής. Κι ο τρόπος έκφρασής τους μέσα από την συμβολική γλώσσα και τους μύθους και τα παραμύθια είναι πιο κατανοητός. Η αναλυτική λογική μοιάζει από αυτή την άποψη ακόμα ανώριμη, παρόλη την επιστημονική επάρκεια που έχει σε επιμέρους τομείς. Έτσι πολλά θα είχαν να διδαχτούν οι άνθρωποι της αναλυτικής λογικής από την Πανάρχαια Αιώνια Σοφία του Ανθρώπου που κινείται στα βαθύτερα στρώματα της ανθρώπινης αντίληψης.

Όσο κι αν οι σύγχρονοι άνθρωποι της καρτεσιανής λογικής αδυνατούν να κατανοήσουν την «Αρχαία Νοοτροπία», που στην πραγματικότητα είναι η ίδια του η νοημοσύνη που λειτουργεί στο επίπεδο της άμεσης σύλληψης της πραγματικότητα και των συμβόλων, όμως μπορούν να διαισθανθούν Βασικές Ανθρώπινες Αντιλήψεις, όπως η Σύλληψη του Όλου, η Ενότητα της Ύπαρξης, να αποδεχθούν Αιώνια Σύμβολα-Πρότυπα και Αιώνιες Αξίες και Υποδείγματα Ζωής. Για την Αρχαία Σκέψη όλα αυτά είναι πραγματικά βιώματα υπαρχόντων πραγμάτων άμεση επαφή με την πραγματικότητα ενώ για την αναλυτική σκέψη όλα αυτά είναι απλές έννοιες. Συνεπώς αυτό για το οποίο μιλάμε εδώ είναι ότι είναι διαφορετική η εμπειρία της πραγματικότητας, είναι διαφορετικός ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα μέσα από τις διάφορες «λογικές». Το περιεχόμενο της εμπειρίας είναι τα ίδια αντικείμενα, αλλά ο τρόπος αντίληψης τα διαφοροποιεί. Για αυτό οι Μύθοι και τα Παραμύθια θα είναι ένα «μυστήριο» για την αναλυτική λογική, θα επιβάλλονται με το αρχέγονο βάθος τους και θα εμπνέουν πάντα τους ανθρώπους.

Στην πραγματικότητα, η Συμβολική Λογική, η Μυθική Σκέψη, οι Μύθοι και τα Παραμύθια με τις χιλιάδες παραλλαγές μιλούν για τον Ιδανικό Κόσμο της Συμβολικής Σκέψης, για τον Μαγικό Κόσμο μέσα στον οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται ασφαλείς, για την Ηρωική Νίκη του Καλού και για την Πραγματική Αθανασία και την Αληθινή Ευτυχία.

Το Πρότυπο Ζωής που προβάλει μέσα από τους μύθους και τα παραμύθια είναι ακριβώς του «Ήρωα» που «μυείται στην ζωή και ξεπερνά με επιτυχία όλες τις δοκιμασίες. Όλοι οι μύθοι κι όλα τα παραμύθια ακολουθούν αυτό το πρότυπο κι εξελίσσονται περίπου με τον ίδιο τρόπο. Δεν έχουν τόση σημασία τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που απλά έχουν σκοπό να καλύψουν όλες τις ανθρώπινες ιδιότητες. «ήρωας» μπορεί να είναι πρίγκιπας ή φτωχός, άντρας ή γυναίκα, άσπρος ή μαύρος, πλούσιος ή φτωχός, να κατοικεί στην πόλη ή στο δάσος, κλπ. Με αυτόν τον τρόπο καλύπτονται όλες οι πιθανές περιπτώσεις.

Σε τελευταία ανάλυση διηγούμαστε ή ακούμε πάντα το ίδιο παραμύθι σε χιλιάδες παραλλαγές. Η «παραλλαγή» του Βασικού Μύθου δεν εξυπηρετεί μόνο αφηγηματικές ανάγκες, για να κρατηθεί ζωντανό το ενδιαφέρον. Κυρίως εξυπηρετεί βαθύτερες λειτουργικές ανάγκες της Μυθικής Σκέψης και των ανθρώπινων καταστάσεων και αναγκών. Ο «ήρωας» βρίσκεται κάθε φορά σε διαφορετικές συνθήκες και πρέπει να προσαρμόσει την αντίληψη και την συμπεριφορά του. Έτσι είναι «έξυπνος» γιατί ξεπερνά ανυπέρβλητα σε κανονικές συνθήκες εμπόδια, είναι «γενναίος» γιατί υπερβαίνει με επιτυχία όλες τις δοκιμασίες, είναι «υπομονετικός», «μεγαλόψυχος», κλπ., κλπ. Με αυτό τον αφηγηματικό-λειτουργικό μηχανισμό το πρότυπο του «ήρωα» αφομοιώνει όλα τα καλά ανθρώπινα στοιχεία για να μπορέσει ακριβώς να φέρει σε πέρας την «αποστολή» του

Ο «ήρωας» είναι πάντα καλός, ταγμένος στην Οδό της Αρετής. Γιατί; Επειδή μόνο με τις καλές ιδιότητες μπορεί κάποιος να κατανοήσει την ζωή, να αγωνιστεί δίκαια και να είναι άξιος της ανταμοιβής του. Η καλοσύνη του «ήρωα» συντονίζεται με την Βαθύτερη Ανθρώπινη Ηθική, όπως την έχει αφομοιώσει η πείρα χιλιετηρίδων.

Οι μύθοι και τα παραμύθια μιλώντας σε μια βασική ανθρώπινη γλώσσα, κατανοητή από τα παιδιά μπορούν να περάσουν με πιο ανθρώπινο, κατανοητό και εύληπτο τρόπο τα ανθρώπινα μηνύματα που περιέχονται μέσα στην μυθική αφήγηση. Επειδή, στην πραγματικότητα, ο «ήρωας», του παραμυθιού, οι «ήρωες» των χιλιάδων παραλλαγών, μυούνται στην ζωή, τις δυσκολίες, τις επιτεύξεις και τις αποτυχίες, είναι ψυχολογικά βέβαιο ότι ταυτίζονται με όλους μας. Όλοι οι άνθρωποι περνούν τις ίδιες δοκιμασίες. Έτσι οι μύθοι και τα παραμύθια, δεν έχουν απλά παιδαγωγικό, ηθικό σκοπό, αλλά επίσης, κι ίσως αυτό να είναι πιο σημαντικό ψυχολογική λυτρωτική λειτουργία. Ταυτιζόμενοι με τον «ήρωα» της μυθικής αφήγησης, δεν διδασκόμαστε απλά, κυρίως αποσαφηνίζουμε δικά μας εσωτερικά προβλήματα και βρίσκουμε διέξοδο και λύση, όχι μόνο σε βαθύτερες ψυχολογικές ανάγκες αλλά και σε πρακτικό επίπεδο. Εμπνεόμαστε, αποκτάμε θάρρος κι ελπίδα για την δοκιμασία της ζωής. Αυτό δεν είναι μια θεωρητική διαπίστωση αλλά παρατηρήσεις πολλών παιδοψυχολόγων και εκπαιδευτικών και συμπεράσματα από την επαφή τους με τα παιδιά.

 (Βασιλική Προκοπίου)

Η ΜΥΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ / 2δ. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του «Μυθικού Κόσμου»

 

Στην πραγματικότητα οι Μύθοι τα Παραμύθια, απεικονίζουν την Πραγματικότητα όπως την συλλαμβάνει ενορατικά ο άνθρωπος με μια άμεση όραση. Μια ολοκληρωμένη αντίληψη που την εκφράζει Συμβολικά με εικόνες και σύμβολα κι αλληγορίες, κατανοητά σε όσους συμμετέχουν στο ίδιο «όραμα». Αυτή η Ενορατική Σύλληψη είναι πλήρης κι ολοκληρωμένη σαν γενική αντίληψη αλλά υστερεί σε σαφήνεια κι έτσι οι «λεπτομέρειες»  συμπληρώνονται από την δημιουργική φαντασία, διαδικασία που υπακούει σε κανόνες και δεν είναι αυθαίρετη. Ο πρώτος βασικός νόμος είναι ο νόμος της ενότητας της αντίληψης του κόσμου. Ο δεύτερος κανόνας είναι της μη αντίθεσης του μέρους στο όλο, στην ενότητα του συνόλου. Ο τρίτος κανόνας είναι ο κανόνας της «ασάφειας», όπου η εικόνα, το σύμβολο μπορεί να ερμηνευθεί με πολλούς τρόπους έτσι ώστε να ταιριάζει πάντα με το σύνολο. Αυτό που έχει σημασία είναι να έχουμε πάντα μια ολοκληρωμένη ισορροπημένη ζωντανή εικόνα του κόσμου, οι λεπτομέρειες δεν έχουν τόση σημασία. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει και στην  ερμηνεία του κόσμου και στον ηθικό προσανατολισμό και στην πρακτική δράση. Είναι ένα σύστημα γνώσης διαφορετικό από αυτό της αναλυτικής σκέψης που επικεντρώνεται στην σαφήνεια της λεπτομέρειας θυσιάζοντας το ολοκληρωτικό όραμα του κόσμου. Όμως έχει την δική του λογική, την δική του χρήση και χρησιμότητα.

Έτσι οι μύθοι και τα παραμύθια μιλούν για μια ιδανική σύλληψη του κόσμου, ή για την αντίληψη ενός Ιδανικού Κόσμου, του «Μυθικού Κόσμου» που έχει αναγνωρισθεί κι έχει γίνει οικείος στην διάρκεια χιλιετηρίδων. Αυτός ο Κόσμος, για την Μυθική Αντίληψη, είναι Πραγματικός, Λειτουργικός, με Αιώνιες Αξίες και Σαφή Διάκριση του Καλού από το κακό. Η είσοδος σε αυτόν τον κόσμο είναι είσοδος σε μια άλλη αντίληψη, μια άλλη συμπεριφορά από αυτήν που γνωρίζει ο σύγχρονος άνθρωπος ο οποίος παρασυρμένος από την εξέλιξη και τον πολιτισμό του έχει χάσει την Μαγική Αίσθηση του όλου και ζει μια διασπασμένη ζωή σε ένα κομματιασμένο κόσμο. Ο σύγχρονος άνθρωπος θυσίασε την Μαγική Αίσθηση του όλου για χάρη της «επιστημονικής» σαφήνειας. Αρνήθηκε το εσώτερο κομμάτι του εαυτού του για την κυριαρχία του εξωτερικού κόσμου. Έτσι όμως έχασε το καλύτερο μέρος του εαυτού του και για αυτό αισθάνεται μόνος στην ύπαρξη και δυστυχισμένος. Υιοθετώντας όμως αυτή την στάση παύει να κατανοεί την Μαγική Γλώσσα των Συμβόλων, κι αισθάνεται ξένος στον Μαγικό Κόσμο του Όλου. Από την άλλη μεριά αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που ο σύγχρονος άνθρωπος μαγεύεται από τους μύθους και τα παραμύθια. Διαισθάνεται, έστω και αμυδρά κάτι από τον παλιό χαμένο παράδεισο της εμπνευσμένης σύλληψης του κόσμου. Νοσταλγεί, αφήνεται ση μαγεία και το όνειρο αλλά διστάζει να εγκαταλείψει την αναλυτική λογική του. Αυτός είναι ο λόγος που ενώ αντιλαμβάνεται ότι οι μύθοι και τα παραμύθια έχουν την δική τους λογική, στο τέλος τα «απορρίπτει» γιατί δεν μπορεί να τα εντάξει στο δικό του σύστημα σκέψης. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα στα συστήματα σκέψης. Σύγκρουση υπάρχει στον άνθρωπο. Κι υπάρχει απόλυτη ευθύνη για τις επιλογές του. Αλλά όποιο σύστημα γνώσης κι αν επιλέξει δεν έχει δικαίωμα να απορρίπτει σαν ψέμα τα άλλα συστήματα γνώσης. Όπως η υιοθέτηση της μητρικής γλώσσας μας δεν καταργεί τις άλλες γλώσσες που μιλούν άλλοι άνθρωποι. Ίσως το πιο σωστό θα ήταν να βρεθεί μια θέση ισορροπίας που να αποδέχεται την Εσωτερική Ενορατική Σύλληψη του Όλου με την εξωτερική επιστημονική μελέτη των πραγμάτων. Μια ισορροπία ανάμεσα στην Δημιουργική Φαντασία και την αναλυτική σκέψη.

Οι μύθοι και τα παραμύθια μιλούν για τον Ιδανικό Κόσμο, μέσα στον οποίο εντάσσουν όχι μόνο την γενική τους αντίληψη αλλά και τα όντα και την δράση τους. Κι αυτός ο Κόσμος έχει κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα.

Καταρχήν ο Μυθικός Κόσμος είναι ένας Όλος Κόσμος στον οποίο εντάσσονται όλα κι όλα έχουν την ίδια ουσία που διαπερνά τα πάντα. Όλα είναι σε αλληλεξάρτηση και τίποτα δεν είναι απομονωμένο.

Η ένταξη των όντων και των πραγμάτων και των φαινομένων δεν αναιρεί τις ιδιαιτερότητες ούτε καταργεί της αντιθέσεις. Κάθε ιδιαιτερότητα όμως, είτε πρόκειται για ον (για τον άνθρωπο) είτε για καταστάσεις ξεπερνά τα όρια του «εαυτού» και συμμετέχει στο Όλο και συγγενεύει με όλα.

Η Ενότητα του Κόσμου υπερέχει όλων των καταστάσεων έτσι όλα, από την φύση τους, επιδιώκουν ή αναζητούν την Ενότητα με το Όλο, την Αρμονία με όλα, μέσα από την ορθή αντίληψη και την ενάρετη πράξη.

Ο Μυθικός Κόσμος είναι Τριμερής. Υπάρχει ο Μυστηριώδης Απροσπέλαστος Κόσμος του Όλου, ο Αόρατος Κόσμος των Δυνάμεων και ο Εξωτερικός Κόσμος των Φαινομένων. Το Ον, τα όντα, συμμετέχουν σε αυτούς τους κόσμους  του Πνεύματος, της Ψυχής και του Σώματος. Όλα εξελίσσονται μέσα στο Μυστηριώδες Όλο, που ταυτίζεται με την Φύση, τη Μεγάλη Μητέρα, ή την Μυστηριώδη Πηγή του Παντός, Οι Δυνάμεις του Αόρατου Κόσμου συμμετέχουν και συν-λειτουργούν με τα εξωτερικά όντα και φαινόμενα. Μέσα σε αυτόν τον Μαγικό Κόσμο τοποθετείται κι εξελίσσεται κάθε μύθος, κάθε παραμύθι. Αυτός ο Κόσμος είναι ένας Χώρος Πλατύτερος από τον κόσμο της καθημερινής εμπειρίας. Είναι ένας Υπερχώρος που τα περιλαμβάνει όλα, τον Υπέρκοσμο και τον Εξωτερικό Κόσμο. Είναι ένας Κόσμος όπου τίποτα δεν χάνεται, απλά μεταβαίνει σε άλλους χώρους..

Σε Αυτόν τον Μαγικό Κόσμο δεν υπάρχει χρόνος. Είναι ένας Κόσμος Άχρονος όπου ο ιεξωτερικός ιστορικός χρόνος είναι ένα πολύ περιορισμένο κομμάτι.

Όλα στον Μαγικό Κόσμο υπηρετούν την Ενότητα, τείνουν προς την Ολοκλήρωση και την Πλήρη Αρμονία. Έτσι όποιες κι αν είναι οι καταστάσεις που βιώνουν τα όντα ο τελικός στόχος είναι η Αποκατάσταση της Τελικής Κατάστασης της Ενότητας.

Ο Κόσμος εξελίσσεται και προχωρά μέσα από τις αντιθέσεις και την διαρκή αλλαγή. Έτσι ο Κόσμος είναι Διφυής, Φως και σκοτάδι, πάνω και κάτω, εμπρός και πίσω.

Από τον δισυπόστατο κόσμο των αντιθέσεων δημιουργείται η βαθύτερη αντίληψη του Καλού κι η αναγνώριση του κακού, του βλαβερού ή του άχρηστου. Έτσι στον Μαγικό Κόσμο επικρατούν Αιώνιες Αξίες, Ακατάλυτες, Φάροι αντίληψης και συμπεριφοράς.

Η Κατανόηση του Κόσμου, η Αναγνώριση των καταστάσεων και των αναγκών κι η βαθιά αίσθηση ηθικής ευθύνης προς τον εαυτό μας και τους άλλους καθορίζει την Ορθή Δράση, την Ενάρετη Πράξη.

Η Ζωή είναι μια πορεία, μια Μύηση στην Ζωή της Ενότητας, που δεν γίνεται αυτόματα αλλά μέσα από εμπόδια, δοκιμασίες και περιπέτειες. Αυτή την Πορεία προς την Ολοκλήρωση περιγράφουν οι μύθοι και τα παραμύθια. Κι αυτή ακριβώς την Μύηση στην Αληθινή Ζωή, στην Αλήθεια και στην Ευτυχισμένη Ολοκλήρωση την βρίσκουμε στον αφηγηματικό σκελετό όλων των παραμυθιών.

Τα παραμύθια δεν είναι παρά εφαρμογές της μιας πορείας που ακολουθούμε όλοι προς την τελική επίτευξη, προς την τελική ευτυχία. Όλα τα παραμύθια είναι παραλλαγές αυτού του Μοναδικού Μύθου, που είναι η Ίδια η Ζωή, εκφρασμένη με Συμβολικό Τρόπο, μέσα από τις αφηγηματικές παραλλαγές.

Πάντα το Τέλος είναι ένα. Η Ολοκλήρωση, η Τελική Ευτυχία. Για αυτό όλα τα παραμύθια τελειώνουν με την διαπίστωση ότι όλα τελειώνουν καλά, όλα είναι καλά. Αυτό δεν είναι μια επιφανειακή αισιοδοξία ή μια ευχή. Η Ζωή Πάντα Ολοκληρώνεται.

(Βασιλική Προκοπιου)

Η ΜΥΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ / 2γ. Το Παραμύθι στην ζωή των ανθρώπων

Αυτό που πρέπει να κατανοήσουμε σήμερα – και μετά τις τελευταίες φιλοσοφικές αναλύσεις για τον Συμβολισμό και τις επιστημονικές διαπιστώσεις για την φυσική πραγματικότητα – είναι ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη λειτουργεί «συμβολικά».

Η ανθρώπινη νοημοσύνη εκφράζεται με συμβολικό τρόπο για να αντιληφθεί, να ερμηνεύσει την πραγματικότητα, να επικοινωνήσει με τα άλλα όντα και να οργανώσει την κοινωνία και την ζωή.

Υπάρχουν πολλές συμβολικές λογικές που περιγράφουν εξίσου ικανοποιητικά την πραγματικότητα.

Η Γλώσσα των Συμβόλων, της αλληγορίας, της μεταφοράς, των μύθων και των παραμυθιών, με τα οποία εκφράζεται η Μυθική Σκέψη είναι επίσης μια λογική διαδικασία ισότιμη με την διανόηση. Ο ορθολογισμός – η λογική των εννοιών – δεν είναι ούτε η μόνη γλώσσα, ούτε η μόνη που μπορεί να εκφράσει την αλήθεια (την όποια αλήθεια συλλαμβάνουμε).

Στην πραγματικότητα η Μυθική Σκέψη είναι το Πλατύτερο Πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργεί η καρτεσιανή λογική και η σύγχρονη επιστημονική σκέψη.

Ο Αληθινός Άνθρωπος είναι ο νοήμων άνθρωπος που οικοδομεί την πραγματικότητα, επιλέγοντας την «λογική γλώσσα» του και την ερμηνεία της πραγματικότητας αλλά έχει, ταυτόχρονα, πλήρη συνείδηση ότι πρόκειται μονάχα για συμβολική θεώρηση της πραγματικότητας. Ποτέ δεν εκλαμβάνει σαν απόλυτη πραγματικότητα αυτό που ο ίδιος οικοδομεί.

Η Μυθική Σκέψη, η Γλώσσα των Συμβόλων, των μύθων και των παραμυθιών, χρησιμοποιούνται γιατί μπορεί όντως να χρησιμεύσει στην ερμηνεία του κόσμου, στην επικοινωνία των ανθρώπων, στην οργάνωση της κοινωνίας και στην λειτουργία της ζωής.

Ο Ορθολογισμός, η λογική των εννοιών  είναι απλά ακόμα ένας συμβολικός τρόπος ερμηνείας της πραγματικότητας. Είναι μύθος και πρόληψη να νομίζουμε ότι ο άνθρωπος πρέπει αναγκαστικά να λειτουργεί έτσι ή ότι όλοι οι λαοί του κόσμου πρέπει να «εκπολιτιστούν» και να «υιοθετήσουν» αυτή την αντίληψη του κόσμου. Κρίνοντας αυτή την κατάσταση ο Mircea Eliade διαπιστώνει ότι «η ευρωπαϊκή κουλτούρα, αν δεν θέλει να περιχαρακωθεί σε ένα στειρωτικό επαρχιωτισμό, είναι υποχρεωμένη να λάβει υπόψη της κι άλλους τρόπους γνώσης κι άλλες κλίμακες αξιών. Η Ευρώπη ποτέ δεν έγραφε την «ιστορία» μόνη της. Κι ούτε είχε πάντα την πιο ορθή αντίληψη για τον κόσμο.

Το ερώτημα τι ρόλο έπαιξε ή παίζει η Μυθική Σκέψη, η Συμβολική Γλώσσα κι οι Μύθοι και τα παραμύθια στην ανθρώπινη κοινωνία και στην ζωή έχει μόνο μια απάντηση. Η Συμβολική Σκέψη είναι ο τρόπος που λειτουργεί η ανθρώπινη νοημοσύνη. Η Γλώσσα των Συμβόλων είναι πλατύτερη και βαθύτερη της λογικής γλώσσας των εννοιών. Η λογική των εννοιών δεν είναι παρά μια περιορισμένη γλώσσα. Κι αν οι Μύθοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ακόμα σήμερα είναι γιατί εκφράζουν ακριβώς αυτή την βασική λειτουργία της νοημοσύνης, το βάθος της σύλληψης και την έκταση του οράματος της πραγματικότητας, μια εικόνα του κόσμου πολύ πιο ολοκληρωμένη από την αντίληψη της στενής λογικής. Πρέπει να βλέπουμε την ουσία των Μύθων σε αυτή ακριβώς την λειτουργία τους και να μην βλέπουμε (λανθασμένα) τους μύθους σαν διανοητική «δημιουργήματα» που παρείχαν κάποτε μια ερμηνεία του κόσμου ή είχαν μια κοινωνική λειτουργία κάποτε ή ένα ρόλο στην ζωή. Με άλλα λόγια είναι ο «Συμβολισμός», η «Λειτουργική Ουσία» των μύθων που χρησιμεύει στον άνθρωπο, στην κοινωνία, όχι ο μύθος αυτός καθ’ εαυτός (σαν διανοητικό αφήγημα).

Το να βλέπουμε τον μύθο όχι στην πραγματική συμβολική λειτουργία του και χρήση του αλλά σαν αυτόνομο διανοητικό προϊόν και να ερευνούμε την καταγωγή του σαν αυτόνομου δημιουργήματος ή να προσδιορίζουμε την χρήση του ή να κρίνουμε την χρησιμότητά του, είναι μια επιφανειακή έρευνα. Το να θεωρούν, ακόμα και αξιόλογοι φιλόσοφοι όπως ο Bertrand Russell  ότι η μυθική σκέψη είναι μια ελαττωματική σκέψη που εξηγεί απλοϊκά τον κόσμο κι ότι σήμερα είναι παρωχημένη, ξεπερασμένη από τον χρόνο, αποδεικνύει ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν κατανοούν την συμβολική λειτουργία της ανθρώπινης αντίληψης και δεν αντιλαμβάνονται ότι και η άποψή τους είναι το ίδιο μυθική κι απλοϊκή, όσο και οι αρχαίοι μύθοι . Όπως και να έχει η Μυθική Σκέψη (η Συμβολική Γλώσσα) χρησιμοποιείται ακόμα, σήμερα. Είναι το Βαθύτερο Υπόβαθρο της λογικής σκέψης μας. Το πρόβλημα δεν είναι λοιπόν αν θα υιοθετήσουμε ή θα απορρίψουμε την Μυθική Σκέψη, τους μύθους και τα παραμύθια αλλά Πως θα διαχειριστούμε το τεράστιο υλικό που έχει συσσωρευθεί. Πως θα το κατανοήσουμε, πως θα το κατατάξουμε, πως θα το χρησιμοποιήσουμε σαν εκπαιδευτικό υλικό, πως θα το χρησιμοποιήσουμε καλύτερα στην ζωή μας.

Ο «μύθος της εκπαίδευσης» που υποτίθεται ότι κατέχει την αλήθεια και μεταφέρει την αλήθεια στις επόμενες γενιές δεν γίνεται σήμερα πιστευτός. Τα εκπαιδευτικά συστήματα σε ολόκληρο τον κόσμο είναι προβληματικά. Το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο αντίληψης και θεώρησης των πραγμάτων, όχι στην ποικιλία των αντικειμένων ή τον τεράστιο όγκο των πληροφοριών. Οι άνθρωποι εξακολουθούν και σήμερα, στον 21^ο αιώνα να ανατρέφονται με ψέματα, να μένουν στην ημιμάθεια των πανεπιστημίων τους και να λειτουργούν με λανθασμένες ηθικές πεποιθήσεις. Το που βαδίζει η ανθρωπότητα είναι ένα ερώτημα για την φιλοσοφία. Την αληθινή ανεξάρτητη φιλοσοφία, όχι την καθ’ υπαγόρευση σκέψη

Η Μυθική Σκέψη είναι Μια Ζωντανή Συμβολική Λειτουργία κι ο Μύθος έχει μια ανθρωπολογική, κοινωνική και πρακτική σημασία, χρήση και χρησιμότητα. Δεν είναι ένα διανοητικό απολίθωμα που εμπεριέχει όλη την ουσία του στην λεκτική του έκφραση. Εκλαμβάνοντας τους μύθους και τα παραμύθια σαν λεκτικές εκφράσεις μόνο τους έχουμε αφαιρέσει ολόκληρη την ζωή από μέσα τους. Πρόκειται για τσόφλια της ζωής.

Οι Μύθοι σαν εκφράσεις της Μυθικής Συμβολικής Σκέψης ικανοποιούν από παλιά, θρησκευτικές, διανοητικές, ηθικές, κοινωνικές και πρακτικές ανάγκες. Υπάρχουν μύθοι και παραμύθια που ακολουθούν αυτή την κατηγοριοποίηση γιατί προβάλλουν περισσότερο ή λιγότερο το ένα ή το άλλο στοιχείο (θρησκευτικό, ηθικό, κλπ.) Στην πραγματικότητα κάθε μύθος ή παραμύθι εντάσσεται στην Γενική Μυθική Αντίληψη κι έχει πάντα θρησκευτική, διανοητική, ηθική, κοινωνική και πρακτική σημασία.

Ο Σκοπός που δημιουργούνται και χρησιμοποιούνται οι μύθοι και τα παραμύθια είναι πολύ βαθύτερος από την διανοητική ή ηθική διαπαιδαγώγηση ή την διασκέδαση. Το «παράλογο», το «αδύνατο», το «φανταστικό», δεν είναι ένα ωφέλιμο ή διασκεδαστικό ψέμα. Όλα αυτά λειτουργούν σε ένα βαθύτερο ανθρωπολογικό, νοητικό επίπεδο κι επιτελούν κοινωνικούς, ή πρακτικούς στόχους που ίσως μας διαφεύγουν. Στην πραγματικότητα ο Μύθος, το Παραμύθι είναι ένα κωδικοποιημένο μήνυμα που δεν είναι εύκολο να αποκωδικοποιήσουμε στο σύνολό του, σε όλα τα επίπεδα λειτουργίας του, σε όλο το νοηματικό βάθος του. Καθένας κατανοεί όσα μπορεί να κατανοήσει, όχι όλα όσα υπάρχουν στην αφήγηση. Κι όταν κάποιος βρίσκεται έξω από την μυθική κουλτούρα κι είναι προκατειλημμένος τότε είναι σίγουρο ότι δεν θα κατανοήσει, θα παρεξηγήσει, θα διαστρεβλώσει και θα αδικήσει το θέμα.

(Βασιλική Προκοπίου)

 

Η ΜΥΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ / 2α. Η γέννηση κι η εξέλιξη της Μυθικής Σκέψης

 

Από τις αρχές της ανθρώπινης ιστορίας ο άνθρωπος ένοιωθε την ανάγκη να αναγνωρίζει το περιβάλλον του για να μπορεί να ζήσει και να επιβιώσει μέσα στις διάφορες συνθήκες. Στην προσπάθειά του αυτή ήθελε να έχει μια γενική αντίληψη του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο θα μπορούσε να «εντάσσει» τα ιδιαίτερα πράγματα. Αναγκαστικά, με τις λιγοστές δυνάμεις που διαθέτει ο άνθρωπος, εξαρχής σκέφτηκε, φαντάστηκε, υπέθεσε, πως είναι ή πως θα μπορούσε να είναι ο κόσμος, οι σχέσεις των πραγμάτων, τα γεγονότα κι οι ιδιότητες των πραγμάτων. Με άλλα λόγια εξαρχής ο άνθρωπος χρησιμοποίησε την Φαντασία, την Δημιουργική Μυθική Σκέψη για να αντιληφθεί τον κόσμο. Κι αυτό το κάνει μέχρι σήμερα. Η περιοχή της πραγματικά επιστημονικής γνώσης είναι ακόμα και σήμερα πολύ περιορισμένη. Χιλιάδες χρόνια χρησιμοποιούμε την Μυθική Σκέψη και ζούμε μέσα στις διάφορες Μυθολογικές Αντιλήψεις, τις δικές μας προσωπικές μυθολογίες. Έτσι η αναζήτηση της Προέλευσης, της Καταγωγής της Μυθικής Σκέψης, των Μύθων, των Παραμυθιών πρέπει να αναζητηθεί στο Φως της Ανθρωπολογίας, μέσα στην ίδια την Φύση του Ανθρώπου, στον τρόπο που λειτουργεί η αντίληψή του και η διανόησή του κι όχι ιστορικά, αυστηρά ιστορικά μέσα στον χρόνο. Η Φαντασία, το Φανταστικό, η Μυθική Σκέψη, η Μυθολογία, οι Μύθοι, τα Παραμύθια, είναι περισσότερο ανθρώπινη διανοητική λειτουργία κι όχι απλά ιστορικό φαινόμενο. Είναι λάθος να πιστεύουμε σε μια φανταστική εξέλιξη του ανθρώπου που βεβαιώνει (ψευδώς, κατά την γνώμη μας) ότι ο άνθρωπος παλιά χρησιμοποιούσε την Μυθική Σκέψη για να ερμηνεύσει τον κόσμο και να περιγράψει την ζωή και τώρα, στην σύγχρονη πολιτισμένη επιστημονική εποχή χρησιμοποιεί μια ανώτερη επιστημονική αντίληψη του κόσμου. Αυτό είναι ακόμα ένας μύθος των ανθρώπων.

Χιλιάδες χρόνια τώρα οι άνθρωποι χρησιμοποιούν, μέχρι σήμερα, την Μυθική Σκέψη. Με αυτόν τον τρόπο μίλησαν για τον κόσμο, για την προέλευση του ανθρώπου, για την ζωή, για τις σχέσεις των ανθρώπων, για την ιστορία και τα γεγονότα. Οι άνθρωποι, σε ολόκληρο τον πλανήτη, όλες τις εποχές, επειδή ακριβώς στηρίζονται στην ίδια, κοινή σε όλους, φύση, αντιλαμβάνονται με ίδιους ή παρόμοιους τρόπους, τα ίδια πράγματα. Έτσι οι Μύθοι για την προέλευση της ύπαρξης, της ζωής, για την ίδια την ζωή, για τον σκοπό της ζωής, δημιουργήθηκαν στους διάφορους λαούς, μέσα από τις ίδιες ανθρωπολογικές προϋποθέσεις, μέσα από παρόμοιες ανάγκες και λίγο-πολύ με τους ίδιους στόχους. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που σε όλους τους λαούς συναντώνται παρόμοιοι μύθοι, με παρόμοια θέματα και σχεδόν την ίδια εξιστόρηση. Δεν πρόκειται ούτε για επηρεασμό (αν και θα μπορούσε να συμβαίνει και αυτό σε κάποιες περιπτώσεις), ούτε για λογοκλοπή. Απλά όλους τους ανθρώπους, όλες τις εποχές, τους απασχολούν τα ίδια προβλήματα και όλοι οι άνθρωποι δίνουν, με τις ίδιες δυνάμεις, παρόμοιες απαντήσεις.

Μύθοι, Παραμύθια, ανιχνεύονται χιλιάδες χρόνια πίσω. Μεταδίδονται από γενιά σε γενιά, μεταφέροντας την γνώση της ζωής, την ηθική εμπειρία, ήθη και έθιμα και συνήθειες. Ο Μύθος, το Παραμύθι, ήταν πάντα Μέσο Διδασκαλίας και Διαπαιδαγώγησης. Απευθύνεται κυρίως στις νεότερες γενιές που πρέπει να κοινωνικοποιηθούν, να «μυηθούν» στην ζωή της κοινότητας. Αλλά ακριβώς αυτή η χρήση του Μύθου, των Παραμυθιών, για τον σκοπό της κοινωνικοποίησης, σαν εκπαιδευτικού υλικού, αποδεικνύει την μύηση όλων στους μύθους της φυλής, είτε μιλάμε για πρωτόγονες φυλές, είτε για αρχαίους πολιτισμούς, είτε για τις σύγχρονες κοινωνίες. Αποδεικνύει ακόμα την γνώση των μύθων και την χρήση τους, στην καθημερινή ζωή, από όλα τα μέλη της κοινότητας. Οι Μύθοι ήταν, κι είναι μέχρι σήμερα, τόσο σημαντικοί που χρησιμοποιούνταν πάντα σαν βάση της κοινωνικής ιδεολογίας κι ακόμα χρησιμοποιούνται στην καθημερινή επιχειρηματολογία των ανθρώπων.

Το Περιεχόμενο των Μύθων αναδεικνύει όχι μόνο παρόμοια θέματα, σε όλες τις εποχές, σε όλους τους λαούς, αλλά επίσης αποκρυσταλλώνει όμοια σύμβολα, την Πηγή της Ζωής, τον Αρχηγό, τον Πατέρα, τον Βασιλιά, τον Γιό ή την Κόρη, το Αγαπημένο πρόσωπο, τον Ήρωα, τον Αγωνιστή, τον Νικητή, τον Καλό, τον κακό, κλπ. Όλα αυτά είναι και θα είναι πάντα λογικά αιτήματα της ανθρώπινης σκέψης και ευσεβείς πόθοι της ανθρώπινης δημιουργικότητας και φαντασίας. Προέρχονται από την ίδια την Ανθρώπινη Φύση μας κι απαντούν στα ίδια ανθρωπολογικά, υπαρξιακά κι ιστορικά προβλήματα.. Είναι η αληθινή κληρονομιά των ανθρώπων. Οφείλονται στην ίδια την Λειτουργία της Ανθρώπινης Φύσης. Δεν θα μπορούσαμε να λειτουργήσουμε αλλιώς. Πρόκειται για Ανθρώπινα Παγκόσμια, Αιώνια Σύμβολα κι όχι για απλά ψυχολογικά αιτήματα, απλά ψυχολογικά αρχέτυπα, όπως ίσως τα περιορίζει ο Καρλ Γιούγκ. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο. Είναι Έκφραση της Ίδιας της Ζωής.

Έτσι, αν θελήσουμε να βρούμε την καταγωγή της Μυθικής Σκέψης, των Μύθων, των Παραμυθιών, πρέπει να την αναζητήσουμε στην ίδια την ανθρώπινη φύση μας, στην λειτουργία της αντίληψής μας, από την αρχή της παρουσίας μας στην ζωή, σε αυτόν τον πλανήτη. Δεν είναι απλά ένα ιστορικό γεγονός, γέννημα του χρόνου, της εξέλιξης, που εμφανίστηκε κάποια εποχή κι ίσως σταματήσει κάποια στιγμή να χρειάζεται και έτσι πάψει να υπάρχει. Οι άνθρωποι πάντα θα χρησιμοποιούν την Δημιουργική Φαντασία γιατί αυτή τους απελευθερώνει και τους δίνει φτερά να πετάξουν σε κόσμους πλατύτερους από την απλή καθημερινή ζωή. Το γεγονός είναι ότι ιστορικά η χρήση των Μύθων, των Παραμυθιών, πάει χιλιάδες χρόνια πίσω. Και στην διάρκεια αυτής της ανθρώπινης ιστορίας διασώθηκαν Παραδόσεις, Μυθικά Θέματα, Διηγηματικά Μοτίβα, Συμβολισμοί και Ηθικά Συμπεράσματα.

(Βασιλική Προκοπίου)

Η ΜΥΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ / 1ε. Ανθρωπολογία της Μυθικής Σκέψης (Αποσυμβολισμός)

Η Μυθολογία. η Μυθική Σκέψη, όταν εφαρμόζεται από την κοινωνία (κοινωνική μυθολογία) έχει σκοπό όχι να «παραπλανήσει» τους ανθρώπους αλλά να τους εκπαιδεύσει για να μπορέσουν να λειτουργήσουν στα πλαίσια της κοινωνίας κι η κοινωνία να «συνεχιστεί» απρόσκοπτα. Το πρόβλημα ανακύπτει όταν οι φορείς της αγωγής των ανθρώπων (πολιτεία, εκπαιδευτικό σύστημα, εκπαιδευτές και διαμορφωτές της κοινής γνώμης) δεν προσαρμόζονται και δεν προσαρμόζουν την «κρατούσα ιδεολογία» (και το «εκπαιδευτικό υλικό») στις ανάγκες των καιρών, της κοινωνίας και της ζωής. Τότε η κρατούσα ιδεολογία, η κοινωνική μυθολογία, γίνεται τροχοπέδη στην πρόοδο του ανθρώπου και της κοινωνίας. Όταν λοιπόν μιλάμε για αλλαγή της ιδεολογίας, για απελευθέρωση από την κρατούσα τάξη, δεν εννοούμε την κατάργηση των θεσμών (γιατί δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνία χωρίς θεσμούς και χωρίς σεβασμό στους θεσμούς), εννοούμε την αλλαγή του «περιεχομένου» των θεσμών. Οι άνθρωποι θα πρέπει πάντα να έχουν μια ιδεολογία, να ακολουθούν ηθικά πρότυπα και να εναρμονίζουν τις πράξεις τους με την κοινωνική τάξη.

Σε αντιπαράθεση με την ισχύουσα κοινωνική μυθολογία (την μυθολογία που επιβάλλει η ισχύουσα τάξη) η Αληθινή Καθαρή Μυθολογία είναι μια άλλη ερμηνεία του κόσμου  που έχει πανάρχαιες ανθρωπολογικές βάσεις. Δεν είναι μόνο ότι πηγάζει από την Πανάρχαια Εμπειρία της Ανθρώπινης Φυλής κι ότι έχει παγιωμένες κι εξακριβωμένες από την εμπειρία της ζωής αντιλήψεις αλλά μέσα στα γενικά αυτά Ανθρωπολογικά Πλαίσια έχει μια άλλη εικόνα για τον Άνθρωπο. Μέσα σε αυτό το άλλοτε φιλικό, άλλοτε εχθρικό σύμπαν, πιστεύει στον Αληθινό Άνθρωπο, στον Ολοκληρωμένο Άνθρωπο, στον Δίκαιο Άνθρωπο, στον Καλό Άνθρωπο. Εδώ δεν υποκρύπτονται απλά κάποιες πανάρχαιες ανθρωπολογικές ανθρώπινες αξίες, τις οποίες πάντα σέβονταν οι πιο πολλοί άνθρωποι. Κυρίως, η Αλληγορία στο Παραμύθι χρησιμεύει σαν Πρότυπο Αντίληψης και Δράσης. Μιλά για την Ζωή όπως θα έπρεπε να είναι. Ασφαλώς μέσα στο Μυθολογικό Σύμπαν δεν είναι όλα τακτοποιημένα, ούτε όλοι οι ήρωες του έργου (σε κάθε διήγηση) είναι τέλειοι. Τα πιο πολλά όντα, πνεύματα, ψυχές, άνθρωποι, ζώα, είναι αυτά που γνωρίζουμε κι από την καθημερινή ζωή. Μέσα όμως σε όλους αυτούς τους ήρωες του έργου θα ξεχωρίζει πάντα ο Εκλεκτός, ο Ευλογημένος, ο Ξεχωριστός, που θα δώσει την απαραίτητη ώθηση προς την ορθή κατεύθυνση δράσης κι εξέλιξης, μέχρι τα πράγματα να οδηγηθούν σταδιακά εκεί που πρέπει.

Τελικά, ανεξάρτητα από τον μύθο, το παραμύθι, που διαβάζουμε ή ακούμε, κι ανεξάρτητα από την χώρα προέλευσής του και την εποχή που καταγράφηκε ή την εποχή στην οποία αναφέρεται, καθώς και τις παραλλαγές του, οι ήρωες του παραμυθιού, ήρωες ή απλοί άνθρωποι, ή θύματα των περιστάσεων και του κόσμου, είναι οι άνθρωποι που είμαστε εμείς, που θα έπρεπε να είμαστε εμείς. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η Μαγεία του Παραμυθιού. Αν ταυτιζόμαστε με τον ήρωα του παραμυθιού είναι γιατί ακριβώς ανταποκρίνεται στις βαθύτερες ανάγκες της ψυχής μας, γιατί πληροί τις προδιαγραφές του ολοκληρωμένου ανθρώπου και γιατί όλα συμβαίνουν μέσα στο ορθό Αξιολογικό Πλαίσιο (κι όχι στην απολίτιστη βίαιη κοινωνία που ζούμε). Το Παραμύθι μας εισάγει στην Αληθινό Ανθρώπινο Κόσμο των Αξιών. Μας παίρνει από το χέρι και μας ταξιδεύει μέσα από χίλιες δυο περιπέτειες. ηρωισμούς και παθήματα στην ίδια την ζωή, για να φτάσουμε στο Φως της Πραγμάτωσης, της Πραγμάτωσης του Αληθινού Ανθρώπου, του κάθε ανθρώπου. 

Ήδη από όσα είπαμε γίνεται ολοφάνερη η Πανάρχαια Καταγωγή της Μυθικής Σκέψης, η Ιστορική Συνέπεια της Ανθρώπινης Εμπειρίας, ο Ορθολογισμός της Φανταστικής Διήγησης και η Αποδεδειγμένη Αξιολογική Κρίση που υπονοεί, εκθέτει, ή εμπνέει, η αφήγηση της περιπέτειας. Η Μυθική Σκέψη, ο Μύθος, το Παραμύθι, τα παραμύθια, μεταφέρουν πανάρχαιες ανθρώπινες αντιλήψεις που έχει επιβεβαιώσει η ζωή. Η «υπόθεση» της ιστορίας, κάθε εξιστόρησης, δεν λειτουργεί απλά μέσα σε ένα επιβεβαιωμένο αξιολογικό πλαίσιο αλλά χρησιμοποιεί πανάρχαια παγκόσμια σύμβολα, αποδεκτά από όλους μέσα στην ιστορία και στην ζωή κι έχει σαν στόχο να μας οδηγεί στην Αληθινή Ζωή, σε μια πραγματική ζωή μέσα στις όποιες συνθήκες.

Ο Μύθος, το Παραμύθι, δεν χρησιμοποιεί απλά την συμβολική γλώσσα, ούτε αναφέρεται σε «κάποια» σύμβολα. Όλα μπορούν κάλλιστα να είναι σύμβολα, τα όντα, τα πράγματα, οι καταστάσεις, οι διαδικασίες, οι βαθμίδες της εξελικτικής πορείας των ηρώων. Ταυτόχρονα ο Συμβολισμός μέσα στον Μύθο, μέσα στο Παραμύθι, δεν είναι αποκλειστικά αντικειμενικός. Στην πραγματικότητα όλο το νόημα που υποκρύπτεται στον Μύθο, στο Παραμύθι δεν αποκαλύπτεται ολόκληρο, με μιας, και σε όλους. Παρόλο που υπάρχει μια Αντικειμενική Αλήθεια μέσα στον Συμβολισμό, στα Σύμβολα, στην Διήγηση, στην Εξέλιξη και στον Στόχο της αφήγησης, το Κλειδί της Αποκωδικοποίησης, της Αληθινής Ερμηνείας του Παραμυθιού, βρίσκεται μέσα στον αναγνώστη ή στον ακροατή. Κάθε Μύθος, κάθε Παραμύθι, όλα τα παραμύθια, έχουν μια πνευματική, μια λογική, μια ψυχολογική-ηθική και μια φυσική διάσταση. Με άλλα λόγια μπορούν να «διαβαστούν» ή να «ακουστούν» με τις διαφορετικές λειτουργίες του ανθρώπου και να έχουν ταυτόχρονα ένα πνευματικό, ένα λογικό, ένα ηθικό ή ένα έμπρακτο φυσικό μήνυμα. Εξαρτάται λοιπόν από τον αναγνώστη ή τον ακροατή πως θα εισπράξει τον Μυθικό Λόγο, το Παραμύθι, την Διήγηση, τα λεγόμενα. Καθένας, ανάλογα με την ανθρώπινη εξέλιξή του, μπορεί να δει πέρα από την εξιστόρηση φυσικών γεγονότων, το ηθικό βάθος, την λογική ελευθερία την απεραντοσύνη της έμπνευσης, το Πνευματικό Άγνωστο που Αγκαλιάζει τα Πάντα.

Το καλό είναι ότι οι Μύθοι, τα Παραμύθια, δεν δημιουργούνται τυχαία, ούτε είναι ασυνάρτητες παιδικές ιστορίες. Εκτός του ότι δημιουργήθηκαν στην πάροδο των χιλιετηρίδων, από σοφούς ανθρώπους, επίσης, κι αυτό είναι το πιο ουσιαστικό, απευθύνονται σε όλες τις ηλικίες. Τα παραμύθια δεν είναι για μικρά παιδιά, μόνο για μικρά παιδιά. Αν το παιδί μπορεί να διακρίνει πέρα από τα φυσικά γεγονότα κάποιο ηθικό συμβολισμό ή μια αξιολογική κρίση, ένας μεγαλύτερος άνθρωπος μπορεί να ανακαλύψει πολλά περισσότερα. Ο άνθρωπος εξελίσσεται φυσικά, ψυχολογικά, διανοητικά, πνευματικά, πέρα από διάφορες ηλικίες και φάσεις ολοκλήρωσης. Δεν είναι μόνο η εκπαίδευση του ανθρώπου που ακολουθεί, ανάλογα με την ηλικία του, διάφορες βαθμίδες. Το περιεχόμενο της εκπαίδευσης προσαρμόζεται ανάλογα. Έτσι το Παραμύθι δεν χρησιμοποιείται απλά στην ηθική διαπαιδαγώγηση των μικρών παιδιών. Μπορεί να διδαχτεί, με την κατάλληλες προσαρμογές και επιλογές, σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης. Το Παραμύθι μπορεί να γίνει αντικείμενο μελέτης και συζήτησης ακόμα και σε μια πανεπιστημιακή αίθουσα. Και ήδη αυτό συμβαίνει, τουλάχιστον σε πανεπιστήμια εκτός της Ελλάδας.

Η Μελέτη της Μυθολογίας είναι Επιστήμη  κι οι Λαογραφικές Μελέτες των Μύθων και των Παραμυθιών είναι επιστημονικές εργασίες κι όχι ερασιτεχνικές συλλογές ιστοριών. Ο Μύθος, το Παραμύθι, ο τεράστιος όγκος των παραμυθιών και των μυθικών διηγήσεων αποτελούνένα ανεξάντλητο εκπαιδευτικό υλικό που ίσως δεν δεν έχει αξιολογηθεί σωστά μέχρι τώρα, ούτε έχει αξιοποιηθεί με τον σωστό τρόπο στην εκπαίδευση. Το Παραμύθι, τα παραμύθια, δεν μπορούν να περιοριστούν στην προσχολική ηλικία για λόγους απλής διασκέδασης ή ηθικού εντυπωσιασμού των νηπίων. Θα έπρεπε –και σε μερικές χώρες γίνεται- να εκμεταλευτούμε περισσότερο αυτό το τεράστιο πλούτο ης ανθρώπινης εμπειρίας. Αλλά οι αποφάσεις για τις κοινωνίες και την εκπαίδευση συχνά παίρνονται από ανίδεους πολιτικούς κι αμόρφωτους διανοούμενους. Μάταια οι υπερασπιστές της Μυθικής Σκέψης (που δεν έχει καμία σχέση με το ψέμα) υπερασπίζονται το υλικό τους. Το Παραμύθι, στην πραγματικότητα, απαιτεί, πέρα από την δυνατότητα της ανάγνωσης, ηθικό περιεχόμενο, διανοητικό βάθος και πνευματική ωριμότητα. Σπάνια στους ανθρώπους της εποχής μας.

(Βασιλική Προκοπίου)